«شىڭعىس حان» تەلەسەريالىنداعى نەگىزگى كەيىپكەرلەردىڭ ءبىرى – ناياحا نويان دەگەن كىم؟
«موڭعولدىڭ قۇپيا شەجىرەسى» اتتى كونە تاريحنامانىڭ 220-تارماعىندا جازىلعان دەرەككە سۇيەنسەك: موڭعولدىڭ بورجىعىن رۋىمەن اتالاس تايشىعۇتتاردىڭ رۋباسى تارعىتايعا قاراستى بۇقارانىڭ ىشىندە شىريەت اتتى اقساقال بولعان. وسى قاريانىڭ جاۋگەرشىلىككە ابدەن توسەلگەن الىق جانە ناياحا اتتى ەكى ۇلى بار ەكەن. ءبىر كۇندەرى تارعىتاي باستاعان تايشىعۇتتار تەمۇجيننەن جەڭىلىپ توز-توزى شىعادى.
وسى وقيعادان كەيىن ءبىر توپ جاساعىمەن تاۋ-تاستا باس ساۋعالاپ جۇرگەن تارعىتاي عايىپتان جاڭىلىپ شىريەت قاريا باسقارعان قاۋىمنىڭ قولىنا ءتۇسىپ قالادى. جوعارىداعى شەجىرە دەرەكتە تارعىتاي وتە سەمىز ادام دەلىنىپتى. ول ات كوتەرە الماعاندىقتان قوس ك ۇلىك جەككەن ەكى دوڭعالاقتى اربامەن جۇرەدى ەكەن. وسىلاي قولعا تۇسكەن تارعىتاي قىرىلداقتى (العاش رەت «موڭعولدىڭ قۇپيا شەجىرەسىن» قىتاي ماتىنىنەن موڭعول تىلىنە اۋدارعان اكادەميك تسەندىنىڭ ءدامدين-سۇرەنى تايشىعۇت تارعىتاي قىرىلداپ سويلەيتىن سەمىز ادام بولعاندىقتان «قىرىلداق» اتانعان دەگەن بولجام ايتادى) قۇتقارىپ الۋ ءۇشىن ءبىر توپ الامان جاساق شىريەتتىڭ ازعانا ادامدارىنا شابۋىل جاسايدى. شايقاسۋعا شەرىگى از شىريەت قاريا بەلدىگىنە بايلاعان قىسقا قانجارىن سۋىرىپ الىپ, قىرىلداپ جاتقان تارعىتايدىڭ وڭەشىنە تاقاپ تۇرىپ ايعاي سالادى: «سەندەر شىنىمەن شابۋىل جاساپ, مەنىڭ بالالارىمنىڭ ءبىر تال شاشىن تۇسىرەر بولساڭدار مىنا ساردارلارىڭدى قولما-قول باۋىزدايمىن!» - دەيدى. انا جاقتان: «مىنا قىزىل كوز شالعا جولاماڭدار, مەنى ولتىرەدى, كەتىڭدەر!»- دەپ تارعىتاي ويبايلايدى.
اقىرى تارعىتايدى قولعا تۇسىرگەن توپ: «بۇل – تەمۇجيننىڭ قاس جاۋى, تىرىدەي الىپ بارىپ, سونىڭ قولىنا تابىستايىق!» دەگەن شەشىمگە كەلەدى. سول ساتتە ات ۇستىندە تۇرعان ناياحا: «بۇل جامان دا بولسا ءبىزدىڭ حانىمىز ەدى. ونى جاۋىنا ۇستاپ بەرۋ ادامگەرشىلىككە جاتپايدى. حانعا وپاسىزدىق جاساۋ اتا-بابا سالتىندا جوق» دەپ بوساتىپ جىبەرەدى. وزدەرى كۇش قوسىپ, قىزمەت قىلۋ ءۇشىن تەمۇجينگە قوسىلادى. بۇل – 1190-شى يت جىلى بولعان وقيعا.
ارادا 16 جىل ءوتىپ, 1206 جىلى تەمۇجين «شىڭعىس حان» اتانىپ, ۇلىستى باسقارۋ قۇرىلىمىن جاساقتاعانى تۋرالى «موڭعولدىڭ قۇپيا شەجىرەسىنىڭ» 202-تارماعىندا ناقتى جازىلعان. وسىندا بەكتىككە تاعايىندالعان 95 ادامنىڭ ەسىمى اتالادى. ونىڭ سىرتىندا «التىن ۇرىقتان» تارايتىن 88 ادامدى ەرەكشە مارتەبەگە يە ەتكەن. ەڭ سوڭىندا وسىلاردىڭ ءبارىن بىرىكتىرىپ ءۇش تۇمەنگە بولگەن. ولار: وڭ قانات تۇمەن, سول قانات تۇمەن, ورتا تۇمەن دەپ اتالعان. بىلايشا ايتقاندا: بۇكىل مەملەكەتتىك قۇرىلىمدى ءۇش رەگيونعا ءبولىپ ءۇش ادامعا باسقارتقان. وسىلاي: وڭ قانات تۇمەنباسىنا بورشى نويان, سول قانات تۇمەنباسىنا جالايىر تايپاسىنان شىققان قيىنگۋا اقساقالدىڭ ۇلكەن ۇلى اتاقتى مۇقىلاي تاعايىندالادى. كەلەسى ورتا تۇمەنباسىنا ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان شىريەت شالدىڭ بالاسى ناياحا تاعايىندالادى. ورتا تۇمەننىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى - ونىڭ مىندەتىنە ۇلى قاعان ورداسىن قورعاۋ ءىسى قوسا جۇكتەلگەن.
وسى تاعايىنداۋ كەزىندە شىڭعىس حان: «مەنىڭ قاس جاۋىم, وڭباعان تارعىتايعا كەڭشىلىك جاساعان ادام ماعان ادال قىزمەت ەتپەۋى مۇمكىن بە؟ ءوز حانىنا ادال بولۋ ادامگەرشىلىكتىڭ شىڭى. ناياحا نويان - مەنىڭ وتىمدى كوسەپ, ك ۇلىمدى شىعاردى, كوڭىلىمنەن شىقتى, ورتا تۇمەندى سوعان سەنىپ تاپسىرامىن!» - دەپ, ايتقان جارلىعى جوعارداعى شەجىرەنىڭ 220-تارماعىندا ناقپا-ناق جازىلعان.
ودان كەيىن ايگىلى تاريحشى راشيد-اد ءديننىڭ «جامي-ات تاۋاريح» اتتى تۋىندىسىنىڭ ەكىنشى كىتابىندا: «ناياحا نويان – «بارين» تايپاسىنىڭ ادامى. موڭعول ۇلىسىندا مۇقىلايدان كەيىنگى ەكىنشى ادام وسى بولاتىن» دەيدى. (راشيد-اد دين «جامي-ات تاۋاريح» ۇب, 2002 جىل, 145-بەت).
تاعى دا وسى كىتاپتا ايتىلعانداي ناياحانى جاس كەزىندە اۋىلداستارى «جۋسۋر» دەپ اتايتىن بولعان. ول «بەتسىز», «ۇياتسىز» دەگەن ماعىنا بەرەدى ەكەن. جالپى, باريندىكتەر ءبىر-بىرىمەن قاتتى قالجىڭداساتىندىقتان باسقالار ءۇشىن ادەپسىز سانالاتىن ءىس, ولار ءۇشىن ءمىن ەمەس ەدى.
ناياحا نويان 120 جاسقا كەلىپ دۇنيەدەن وتكەن. ۇلى موڭعول ۇلىسىنىڭ تاريحىندا شەشۋشى ءرول اتقارعان – بەس ۇلى قۇرىلتايدىڭ بارىنە قاتىسقان بۇل دۇنيەدەگى جالعىز ادام رەتىندە ەرەكشە قۇرمەتتەلگەن. ولار – العاش 1206 جىلى شىڭعىس حان تاققا وتىرعان ءبىرىنشى قۇرىلتاي, ودان كەيىنگىسى 1211 جىلى التىن ەلىن جاۋلاپ الۋ تۋرالى ماسەلە قارالعان ەكىنشى قۇرىلتاي, 1219 جىلى ورتا ازيانى جاۋلاپ الۋ تۋرالى ماسەلە قارالعان ءۇشىنشى قۇرىلتاي, 1227 جىلى شىڭعىس حان ءولىپ, ورنىنا وگەدەيدى حان سايلاعان ءتورتىنشى قۇرىلتاي, ەڭ سوڭىندا وگەدەي ءولىپ, ورنىنا موڭكەنى حان سايلاعان بەسىنشى ۇلى قۇرىلتاي («جامي-ات تاۋاريح» ۇب, 2002 جىل, 241-بەت). ءارى شىڭعىس حان دۇنيەدەن وتكەندە قاسىندا بولعان ازعانا ادامداردىڭ ءبىرى رەتىندە اتى ايتىلادى. ەندىگى ءسوز كەزەگىن ەرجان باۋىرىمىزعا بەرەيىك:
– ەرەكە, الدىمەن ءسىز, ءوزىڭىزدىڭ جەكە ءومىر تاريحىڭىز جايىندا قىسقاشا تانىستىرىپ وتسەڭىز؟
– مەن 1963 جىلى ءۇرىمجى قالاسىندا دۇنيەگە كەلىپپىن. اكەم اتى ماقپىش بولاتبەكوۆ. بۇل كىسى ءۇش ايماق توڭكەرىسىنە قاتىسقان, ۇكىمەتكە ەڭبەك سىڭىرگەن بەلگىلى تۇلعا. بەرتىندە, قىزمەت بابىمەن ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىس ورتالىعى قۇلجا قالاسىنا قونىس اۋدارعان. مەن وسىندا ورتا مەكتەپتى ءبىتىردىم. ودان كەيىن تاعدىردىڭ جازۋىمەن بەيجىڭ قالاسىنداعى قىتاي مەملەكەتتىك دراما ينستيتۋتىنىڭ اكتەرلىك ءبولىمىن 1986 جىلى ءتامامداپ, شينجان ولكەلىك وپەرا تەاترىندا ءارتىس بولدىم. 1991 جىلى ءبىلىم جەتىلدىرۋ ماقساتىمەن الماتىداعى ت. جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر ينستيتۋتىندا وقىپ, ونىڭ رەجيسسەرلىك ءبولىمىن ويداعىداي اياقتادىم. ءۇيلى-باراندى اداممىن. ايەلىم – جوعارى وقۋ ورنىندا مۇعالىم.
– ونەر سالاسىندا العان اتاق, سىڭىرگەن ەڭبەك دەگەندەي بىردەمەلەر بار شىعار؟
– بار ارينە. «قىتايدىڭ ەكىنشى دارەجەلى ءارتىسى» دەگەن اتاعىم بار. ول سىزدەردەگى «قر ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىس» اتاعىمەن دەڭگەيلەس. ودان باسقا قىتايدىڭ كينوگەرلەر وداعى, تەلەونەرپازدار وداعى, دراماشىلار وداعى دەگەنگە مۇشەمىن. بۇل مۇشەلىك – ءبىز جاقتا اجەپتاۋىر بەدەلگە بالاناتىن دۇنيەلەر.
– ەندى نەگىزگى تاقىرىپقا ورالايىق, ەرەكە, كوپ سەريالى «شىڭعىس حان» فيلمىنە تۇسۋگە ءسىزدى كىم شاقىردى؟
– مەنى بۇل فيلمگە تۇسۋگە ىشكى موڭعولدىڭ مەملەكەتتىك كينوستۋدياسى رەسمي تۇردە وزدەرى شاقىردى. قىتايدا وتە تالانتتى ۆاڭ ۆىن جيە دەيتىن اتاقتى رەجيسسەر بار. وسى كىسى كوپ سەريالى «شىڭعىس حان» فيلمىنە باس رەجيسسەر بولىپ بەكىگەن ەكەن. وسى ادامنىڭ قالاۋى بويىنشا بارىپ قالدىق.
– ول كىسى ءسىزدى بۇرىننان ءبىلۋشى مە ەدى؟
– ء«بارىمىزدىڭ يلەگەنىمىز – ءبىر تەرىنىڭ پۇشپاعى» دەگەندەي, ول كىسى مەنى بۇرىننان بىلەتىن. بۇعان دەيىن دە ءبىرشاما فيلمدە ويناپ, ءارتىس رەتىندە ىسىلىپ قالعان ەدىم. رولدەرگە ءارتىس تاڭداۋدى ۇيلەستىرەتىن ارنايى قۇرىلعان القا مۇشەلەرى بار ەكەن, سولاردىڭ ۇيعارۋى بويىنشا اركىمگە ءرول ءبولىپ بەرەتىن ءتارتىپ ورناتىپتى. شىنىمدى ايتسام, بۇل جەردە تامىر-تانىستىق دەگەن جۇرمەيدى. تەك تالانت بولۋىڭ كەرەك.
– ناياحا نوياننىڭ ءرولىن ءسىز ءوزىڭىز تاڭداپ الدىڭىز با, الدە رەجيسسەرلەردىڭ شەشىمى مە؟
– ماعان ءۇش ءرول ۇسىندى. ءبىرىنشىسى – تەمۇجيننىڭ ءۇش رەت سەرتتەسكەن دوسى, ءارى ومىردە باقتالاسى بولعان, ورتا عاسىردا موڭعول ۇستىرتىندەگى دارىندى قولباسشىلاردىڭ ءبىرى – جاجيرات جامۋقانىڭ ءرولى, ەكىنشىسى – اسا دارىندى قولباسشى جالايىر مۇقىلايدىڭ ءرولى, ءۇشىنشىسى, وسى ناياحا سارداردىڭ ءرولى ەدى.
– ءسىز نەلىكتەن «ناياحانى» تاڭدادىڭىز؟
– جوعارىداعىداي ءۇش رولگە ۇسىنىس تۇسكەننەن كەيىن ولاردىڭ تاعدىر -تالايىن ءبىلىپ, جەتە تانىسۋ ءۇشىن شىڭعىس حان تاريحىنا قاتىستى جازىلعان شىعارمالاردى تاۋىپ الىپ, كۇندىز-ءتۇنى باس الماي وقىدىم. سول داۋىردەگى كوشپەندىلەر ءومىرىن, موڭعولداردىڭ سالت-ءداستۇرىن تەرەڭ زەرتتەۋگە كىرىستىم. وسىدان كەيىن ۇققان, تۇسىنگەن دۇنيەلەرىمدى ءوزىمنىڭ تۇيسىگىمە سالىپ, بويىمداعى ارتىستىك ونەرىمە شاقتاپ كورسەم ناياحانىڭ ءرولى وڭ جامباسىما كەلەتىن سياقتى. ەكىنشىدەن, مەنىڭ ات قۇلاعىندا وينايتىن شەبەرلىگىم كوپ سەپتىگىن تيگىزدى.
– ەگەر سىزگە «شىڭعىس حاننىڭ ءرولىن وينا!» دەسە قولىڭىزدان كەلەر مە ەدى؟
– نەگە كەلمەيدى, قاتىرىپ تۇرىپ ويناپ بەرەر ەدىم عوي. بىراق و باستا «شىڭعىس حاننىڭ رولىندە ۇلتى موڭعول ادام وينايدى» دەپ كەلىسىپ قويعان. ونىڭ ۇستىنە ارىپتەسىم باسىن مىرزا بۇعان دەيىن ۇلى قاعاننىڭ ءرولىن بىرنەشە رەت سومداپ تانىلعان ءارتىس ەدى. ونىڭ تاريحي زەردەسى مەن ءبىلىمى وتە دامىعان, ۇلتىن سۇيەتىن العىرلىعى ەرەكشە جاراتىلعان جان. العاش 1980 جىلداردىڭ اياعىندا ىشكى موڭعولدىڭ كينوستۋدياسى ەكى سەريالى «شىڭعىس حان» اتتى كوركەم ءفيلمدى جارىققا شىعارعان بولاتىن. وسىندا ۇلى قاعاننىڭ ءرولىن وسى باسىن سومداعان. ودان كەيىندە بىرنەشە رەت قىسقا مەتراجدى فيلمدەردە, درامالىق قويىلىمداردا شىڭعىس حاننىڭ ءرولىن سومداپ, ابدەن تولىسىپ, ءپىسىپ-جەتىلىپ تۇرعان دەر شاعى ەدى. شىڭعىس حان باباسىن ارمانسىز ويناپ شىقتى.
– ەرەكە, فيلمدەگى ساردارلار مەن جاۋىنگەرلەردىڭ ساۋىت-سايمان, كيىم-كەشەگىن جاساعان كىمدەر, توپىرلاپ جۇرگەن اتتى اسكەردىڭ بارلىعى كاسىبي ءارتىس ەمەس شىعار؟
– ءفيلمدى تۇسىرمەي تۇرىپ قاتارداعى شەرىكتەن باستاپ, ساردارلارعا دەيىن قانداي كيىم كيەدى, قارۋ-جاراعى قانداي بولادى, وسىنىڭ ءبارى ورتا عاسىرداعى كوشپەندى تايپالاردىڭ ءومىر-سالتىنا ساي ما؟ وسى ماسەلەلەر جونىندە ۇلكەن القا قۇرىلىپ, ءاربىر زاتتىڭ سۋرەتىن سالىپ, ونى رەسمي تۇردە بەكىتتىرىپ جاساپ وتىردى.
جالپى وسى ءفيلمدى تۇسىرۋگە 60,5 ميلليون قىتاي يۋانى جۇمسالعان ەكەن. ال, كيىم-كەشەك, قارۋ-جاراقتى «شى چي» اتتى كورپوراتسيا ءوز موينىنا الدى. ولار سول داۋىرگە ساي 5000 كيىم تىگىپ, 3000 سوعىس قۇرالىن جاساپ شىعاردى. ءارى مىڭداعان ءمىنىس ات دايىنداپ, 300 كيىز ءۇي ازىرلەدى.
شىڭعىس حاننىڭ اتتى جاساعىنىڭ ءرولىن اتقارعان – جەرگىلىكتى جەردىڭ قاراپايىم تۇرعىندارى. سوعىس كورىنىسىنە دە قاتىسقان – سولار. فيلم ءتۇسىرۋ بارىسىندا تۋىنداعان قيىندىقتاردىڭ نەگىزى وسى ادامداردىڭ كاسىبي شەبەرلىگىڭ جوقتىعىنان بولىپ جاتتى. بۇلاردىڭ قيمىلى مەن رەجيسسەردىڭ تالابى ۇيلەسپەي, كۇندەلىكتى كينو ءتۇسىرۋ نورماسى ورىندالماي قالعان كەزدەر كوپ بولدى. اسىرەسە, نەگىزگى رولدەگى تۇلعالارمەن بىرلەسىپ قيمىلداۋ جونىندە كوپ ساباق ۇيرەتۋگە تۋرا كەلدى. وسى جۇمىستار كومەكشى رەجيسسەر رەتىندە ماعان جۇكتەلدى.
– ءسىز «كومەكشى رەجيسسەر» مىندەتىن قوسا اتقاردىڭىز با؟
– كومەكشى رەجيسسەر مىندەتى مەنەن باسقا بىرنەشە ادامعا جۇكتەلدى. مەنىڭ مىندەتىم – سوعىس جاعدايىنداعى قيمىل-قوزعالىستاردىڭ تەحنيكالىق شەبەرلىگىن جەتىلدىرۋ بولدى.
– «سوعىس جاعدايى» دەمەكشى, فيلم ءتۇسىرۋ بارىسىندا توتەنشە قاۋىپ-قاتەر ۇشىراسقان جوق پا؟
– فيلم ءتۇسىرۋ بارىسىندا كەزدەسۋى مۇمكىن وقىس وقيعالار ەسكەرىلىپ, مەملەكەت تاراپىنان ەكى ادامنىڭ ولىمىنە كۆوتا بەلگىلەنىپ, ءتىپتى تولەنەتىن قۇنىنا دەيىن قاراجات ءبولىنىپ قويىلدى. بىراق, قۇداي ساقتاپ, ادام شىعىنى بولعان جوق. ەسەسىنە, كۇن سايىن ەكى-ءۇش ادام ءارتۇرلى جاراقات الىپ وتىردى. فيلم اياقتالعانعا دەيىن 56 دۇركىن جەدەل جاردەمنىڭ كومەگىنە جۇگىنۋگە ءماجبۇر بولدىق. شىلدەنىڭ مي قايناعان ىستىعىندا قىرىق كەلى تارتاتىن ساۋىت-سايمانىن كوتەرىپ جۇرە الماي ەستەن تانىپ, قۇلاپ قالاتىن وقيعالار قالىپتى كورىنىسكە اينالدى.
– سىزگە كومەكشى رەجيسسەر رەتىندە باسقا قانداي جۇمىستار جۇكتەلدى؟
– شينجان ۇيعىر اۆتونوميالى رايونىنان كوپ ءارتىستى ىرىكتەپ-سۇرىپتاپ, رولدەرگە قابىلداۋ ماعان جۇكتەلدى. ولاردىڭ ىشىندە شۋار-دىڭ ۇيعىر وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ءارتىسى مۇحامەد شاريپ دەيتىن اعامىز نايمان تايان حاننىڭ ءرولىن وينادى. تاعى ءبىر ۇيعىر باۋىرىمىز نۇراديل دەيتىن ازامات حورەزم شاح مۇحامەدتىڭ ءرولىن ويداعىداي اتقاردى.
– فيلم قانشا ۋاقىتتا ءتۇسىرىلىپ ءبىتتى؟
– فيلم 1998 جىلى شىلدە ايىندا ىشكى موڭعولدىڭ شيلەنحوت ايماعىندا باستالىپ, 1999 جىلدىڭ تامىز ايى دەگەندە ءتۇسىرىلىپ ءبىتتى. نەگىزگى رولدەردە ويناعان قىرىققا تارتا ءارتىس پەن ەكى جۇزگە جۋىق كينو ماماندارى «قار جاستانىپ, مۇز توسەنىپ» ءجۇرىپ ەڭبەك ەتتى. ءتۇسىرىلىپ بىتكەننەن كەيىن 6 جىلعا جۋىق سۇزگىلەۋدەن ءوتىپ بارىپ, 2005 جىلى دەگەندە كورسەتىلە باستادى.
– نە سەبەپتەن سونشاما ۋاقىت سۇزگىلەندى؟
– بىرىنشىدەن, ورتا عاسىردا الەمدە شىڭعىس حانداي ايگىلى ادام بولعان جوق. سول سەبەپتى, سول داۋىردەگى بارلىق دەرەكتەردە وقيعالار حرونولوگياسى تىزبەكتەلىپ جازىلعان. تەك ورتا عاسىرداعى موڭعول تاريحىنا قاتىستى «موڭعولدىڭ قۇپيا شەجىرەسى», «التىن شەجىرە», «كوك كىتاپ», «اسىل شەجىرە», ت.ب دۇنيەلەر بار. ونىڭ سىرتىندا قىتايدىڭ كونە ارحيۆتەرىندە قانشاما دۇنيەلەر جاتىر. وسىنىڭ ءبارىن سايكەستەندىرۋ قاجەت بولعان شىعار. ەكىنشىدەن, قالاي دەسەك تە شىڭعىس اسكەرى قىتاي ەلىن تىرپ ەتكىزبەي باعىندىردى. سول تاريحتى قالاي بەرۋ كەرەك. ۇشىنشىدەن, فيلمدە اتى اتالىپ, ءتۇسى تۇستەلەتىن رۋ-تايپالاردىڭ ۇرپاعى كوزى ءتىرى ءجۇرىپ جاتىر. ولار بۇگىنگى ساياسي ءومىر تۇرعىسىنان قالاي قارايدى. حالىقارالىق داۋ-داماي تۋىپ كەتپەي مە؟ ودان كەيىن بۇكىل الەم «جاۋىز» ساناپ كەلگەن شىڭعىس حان اسا اقىلدى, مەيىرىمدى, شاپاعاتى مول, ءادىل ادام ەكەن. وسىنى دالەلدەي الاتىن تاريحي قۇجات بار ما؟
مىنە, وسىدان بارىپ فيلم 6 جىلداي جاتىپ قالدى. نەبىر دۇنيە تاريحىن جەتىك بىلەتىن «قاسقا باستاردىڭ» سۇزگىسىنەن ءوتتى. مۇراعات ماتەريالدارى مەن وقيعالار سايكەستىگى قارالدى, ءسويتىپ بارىپ جارىققا شىقتى.
– العاش ەفيرگە شىققاندا اسپان استى ەلىنىڭ حالقى قالاي قابىلدادى؟
– تۇڭعىش رەت 2005 جىلى قىتاي ەلىنىڭ ورتالىق تەلەارناسىنان حانزۋ تىلىندە كورسەتىلدى. حالىق وتە ءسۇيسىنىپ قابىلدادى. قىتاي – كوپ ۇلتتى مەملەكەت, ءارى فيلمدە اتى اتالىپ, ءتۇسى تۇستەلگەن تايپالاردىڭ ءۇرىم-بۇتاعى كۇنى بۇگىن امان-ەسەن ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. ولاردىڭ تاريحي زەردەسى تىڭ, ب ۇلىنبەگەن, ءارى ءتۇپ شەجىرەسىن بىلەدى. ءار حالىق وسى فيلمنەن ءوزىنىڭ وتكەن تاريحىنىڭ سورابىن اڭعاراتىنداي ورتاق ىزدەنىس پايدا بولدى.
ەكىنشىدەن, كوزى قاراقتى كورەرمەن ورتا عاسىرداعى كوشپەندىلەر تەمۇجيننىڭ تەمىر ءتارتىبىنىڭ ارقاسىندا الەمدى باعىندىرعان ۇلى رۋحىنا ءسۇيسىندى. فيلمدە ءار ءسات سايىن قايتالانىپ, كوزگە ۇرىپ تۇراتىن وردانى باسقارۋ ىسىندەگى دالا دەموكراتياسى, ءسوز جوق, كورەرمەنگە قاتتى ۇنادى.
ىلە-شالا فيلم قازاق, موڭعول, كورەي, تيبەت, ۇيعىر تىلدەرىنە اۋدارىلدى. ءبىر اپتانىڭ ىشىندە تايۆان, گانكونگ, سينگاپۋر تەلەارنالارى كوشىرىپ كورسەتتى. كەشىكپەي اعىلشىن تىلىنە اۋدارىلىپ اقش-تا كورسەتىلدى. وسىلاي كومپاكت ديسكىلەرگە جازىلىپ الەمگە تاراپ كەتتى.
– فيلمدە ناياحانىڭ قاسىندا مەرگەن «جىرىن قاداي» نەمەسە جەبە نويان بىرگە جۇرەدى. ومىردە ەكەۋىڭىز دوس ادامدارسىز با؟
– بۇل جىگىتتىڭ ۇلتى – موڭعول, اتى-ءجونى – چينار دەيتىن ازامات. بەيجىڭدەگى ورتالىق كينو ينستيتۋتىن بىتىرگەن تانىمال ءارتىس. جاي عانا تانىس ادامدارمىز.
اڭگىمەلەسكەن بەكەن قايرات ۇلى
