ءبارى دە وزىمىزگە بايلانىستى

ەسكەندىر حاسانعاليەۆتىڭ ءان كەشىنەن كەيىنگى وي ەسكەندىر حاسانعاليەۆ! بۇل ەسىم قازاقتىڭ ءان ونە­رىندە اي­شىق­تى ارىپتەرمەن جا­زىلىپ قالعانىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلەدى دەسەك, اسىرا ايتقاندىق ەمەس. ەساعاڭدى ءدۇيىم ەلگە ايگىلەگەن – ءتاڭىر بەر­­گەن تابيعي تالانتى: دومبىرانىڭ قوس شەگىندەي كەرەمەت ۇيلەسىم تاپقان انشىلىگى مەن كومپوزيت­ور­لىعى. مۇنداي دارىن ەكىنىڭ بىرىنە قونا بەرمەيتىن باقىت. قازاق­ستاننىڭ حالىق ءارتىسى, مەملەكەت­تىك سىي­لىق­تىڭ لاۋرەاتى سەكىلدى اتاق-ما­را­پاتتار ونى ءوزى ىزدەپ تاپتى. كوپ­شىلىكتىڭ جۇرەگىنەن ورىن ال­عان اندەرى ءبۇتىن ءبىر ۇر­پاقتى, تۇ­تاس ءۇش بۋىندى ەلدىككە, ەرلىككە ءتار­بيەلەپ, ۇلتتىق رۋحتى اسقاق­تا­تا بەرەتىنى امبەگە ايان. اندەردەگى وتانشىلدىق سىرشىل سەزىم, كو­تەرىڭگى لەپ, كەڭ تىنىس, ۇيلەسىمدى ىرعاق قوڭىر ۇنمەن استاسىپ, قازاقتىڭ كەڭ جازيرالى دالاسىن, شالقار كولىن, بەتەگەلى بەلىن كوزگە ەلەستەتىپ, تىڭداۋ­شىسىن ەرەكشە ىنتىقتىرىپ وتىرادى. وسىنداي حاس تالانت يەسىمەن جۇزدەسۋگە قىزىلجارلىق ونەرسۇيەر قاۋىم ۇنەمى ىنتىق بولىپ جۇرەتىن. سو­نىڭ ءساتى ءتۇستى. جارتى عاسىر بويى ونەر ولكە­سىندە ءجۇزىپ, وزىندىك ايشىقتى قولتاڭبا, وشپەس ءىز قالدىرا بىلگەن ءانشىنى, تانىمال كومپوزيتوردى قىزىلجار ءوڭىرىنىڭ جۇرتشىلىعى گۇل شوقتارىمەن قۇشاق جايا قارسى الدى. ن.پو­گو­دين اتىنداعى ورىس دراما تەاترى جينالعاندارعا لىق تولدى. ءانشى ءوز سوزىندە وبلىس باس­شىلارى مەن زيالى قاۋىم وكىل­دەرىنىڭ “70 جىلدىق مەرەيتويعا ار­نالعان گاسترولدىك ساپارىڭىز­دى ماع­جان­داي ۇلى اقىن تۋعان كيەلى دە قاسيەتتى توپىراقتان باستاعانىڭىزدى قالايمىز” دەگەن ۇسىنىسىن ري­زا­شىلىقپەن قابىل العانىن, سوعان وراي “جاساي بەر, قازاق!” اتتى ءان باعدارلاماسىمەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا كەلگەنىن اي­تا كەلىپ, انگە كەزەك بەردى. الدى­مەن “تۋعان ەلىم, قا­زاقستان!” شىر­قالدى. ودان كەيىن جۇرت­شى­لىق اراسىنا كەڭ تارالعان “ەسىڭە ال”, “اسىل ارمان”, “اي­نا­لايىن”, “كەلشى-كەلشى, با­لا­شىم” اندەرى ورىندالىپ, زالعا جي­نالعاندار قوسىلىپ وتىردى. “مى­نا ءانىمدى 40 جىل بۇرىن جاز­عان ەدىم. اتىن ايتپايمىن. ءبا­رىمىز ەسكە ءتۇسىرىپ كورەلىك. ال, با­لام, ءبىرجان, سۇيە­مەلدەپ ءجى­بەر”, دەپ “ارمانىم, اق ساۋلەلى گۇ­لىم­بىسىڭ” دەپ باياۋ عانا باستاۋى سول ەكەن, زال ءىلىپ الا جونەلدى. ارا-ارا­سىندا اندەردىڭ شىعۋ تاري­حى­نان سىر شەرتىپ وتىرۋى دا ادەمى جاراسىم تاپتى. “عاجايىپ ءسوز”, “بولماسىن سو­عىس” اتتى جاڭا تۋ­ىن­دىلارىن ور­ىندادى. ال “ادە­مى-اۋ” شىرقالعاندا زالداعىلار اۋەنگە ىلەسىپ, ءتىپتى بيلەپ كەتتى. كوپتەگەن حالىقارالىق باي­قاۋ­لاردىڭ يەگەرى, تۇڭعىش پرە­زيدەنت قورىنىڭ لاۋرەاتى ءبىرجان حاسانعاليەۆتىڭ اۋەلەتە سالعان اندەرى دە تامساندىردى. ول سا­ز­گەرلىك ونەرىمەن دە ايرىقشا ىقى­لاس تۋدىردى. “مەن عاشىقپىن” ءانىن كوپشىلىك جىلى قابىلدادى. اكەلى-بالالى حاسانعاليەۆتەر “ستۋدەنتتەردىڭ قوشتاسۋىن”, “ەس­كىرمەگەن ماحاببات” اندەرىن اۋە­لەتە شىرقادى. ەسەكەڭنىڭ شاكىرتى, سوڭعى كەزدەرى ۇلكەن ساحنالاردا ءجيى كورىنىپ جۇرگەن ەرجان قابدۋللين, س. مۇقانوۆ اتىنداعى وبلىستىق قازاق سازدى-دراما تەات­رىنىڭ ارتىستەرى ءبىرجان جالعاس­باەۆ, اقتىلەك بالقىبەكوۆا, سامال ءتاشىموۆا سالعان اندەر كەش اجا­رىن اشا ءتۇستى. باعدارلامالىق كون­تسەرتتىڭ سوڭىندا “اتامەكەن” ءانى ورىندالعاندا تىڭداۋشى­لار­دىڭ ەلگە, جەرگە دەگەن سۇيىسپەن­شىلىگىن تىلمەن جەتكىزۋ قيىن. عاجاپ ءان كەشىنەن ەرەكشە كو­ڭىل-كۇيمەن تاراساق تا, ونەر يە­سىنىڭ بۇل ساپارى ءبىزدى ءتۇرلى وي­لارعا جەتەلەدى. وبلىستىڭ گەو­ساياسي جاعدايىنىڭ ارقيلىلىعى, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ازدىعى, ءتىلىمىزدىڭ تورگە وتە الماي جەتىم بالانىڭ كەيپىن كەشۋى — مۇنىڭ ءبارى ورنى ويسىراپ تۇرعان رۋحى­مىزدىڭ وتىن قالاي ءوشىرىپ الما­ساق دەگەن جاناشىرلىق يگى تىلەك­تىڭ ناقتى ىسكە اسۋىن قالايدى. ءبىر عانا مىسال. وبلىستا رەسەيدىڭ ءان­شىلەرىن شاقىرتۋ سانگە اينالىپ كەتتى. ءتىپتى جاۋىننان كەيىنگى سا­ڭىراۋقۇلاقتاي قاپتاپ بارادى دەسە دە بولادى. اتى-ءجونىن ەل ءبىل­مەيتىن انشىسىماقتاردىڭ جەل­بۋاز, داڭعىراق اۋەندەرى جاس بۋ­ىندى تالعامسىزدىق پەن تالعاۋ­سىزدىققا ۇرىندىرىپ, ءتالىم-ءتار­بيەدەگى ۇلتتىق اسىل قۇندىلىق­تار­دان, ادامگەرشىلىك, يماني قا­سيەتتەردەن ايىرىپ جاتقانى جان­عا ايازداي باتادى. جۋىردا ء“ىڭ­كار” پروديۋسەرلىك ورتالىعىنىڭ شاقىرۋىمەن پەتروپاۆلدا “لاس­كوۆىي ماي” توبىنىڭ بۇرىنعى ءانشىسى يۋري شاتۋنوۆ كونتسەرت قويدى. /بۇعان دەيىن كىمدەر كەل­مەدى دەيسىڭ./ بيلەتتىڭ قۇنى ستۋ­دەنت­تەردىڭ ءبىر ايلىق شاكىر­تا­قى­سىنان كەم ەمەستىگىنە قاراماستان, قازاق جاستارى قوعاداي جاپى­رى­لىپ باردى. ال, قازاقشا ءان كەش­تەرىن تاماشالاۋعا ىقىلاسسىز, ەن­جار. نەگە؟ ونىڭ ءبىر سىرى مى­نا­دا جاتقان سەكىلدى. اتاپ ايت­قاندا, ەلىمىزدىڭ كۇمىس كومەي, جەزتاڭداي انشىلەرى كوبىنە ال­ماتى, استانا ماڭىن, ودان قالدى وڭتۇستىك جاقتاردى ۇيىرسەكتەپ, سولتۇستىك ايماقتارعا كەلە بەر­مەي­تىندىكتەن, قارا باستىڭ پايداسىن ويلاعان بازبىرەۋلەر جوعارىداي شارالاردى قولعا الىپ, وڭاي ول­جاعا كەنەلىپ ءجۇر. ءوزىمىزدىڭ ونەر دۇلدۇلدەرىن “اكە-كوكەلەپ” شا­قىر­تىپ كەلتىرە المايسىڭ. ال ۋادە بەرسە, كەيىن اينىپ شىعا كە­لە­تىن جايتتار كەزدەسپەي قويماي­دى. ونى ايتامىز-اۋ, جاڭا عانا تا­نىلىپ كەلە جاتقان انشىلەردىڭ ارقايسىسى – ءبىر-ءبىر جۇلدىز. جاقسى باعدارلاما ۇسىنۋدىڭ ورنىنا الدىمەن قالاماقىسىن سۇراپ ابدەن ىعىر قىلادى, دەيدى مادەنيەت سالاسىندا جۇرگەندەر. قازاقستاندىق پروديۋسەرلىك ورتا­لىقتار قازاقتىڭ ۇلتتىق ونەرىنىڭ كوسەگەسىن كوگەرتۋدى ويلاپ وتىرعان جوق. ولاردىڭ كوكەيىن تەسىپ بارا جاتقانى باس پايدا. ۇلتسىزدانۋ, ۇلتتىق رۋحتان ايرىلۋ دا — بات­پانداپ كىرىپ, مىسقالداپ شىعا­تىن اۋرۋ سياقتى. كەيىن ايىعۋ قيىنعا تۇسەدى. وسىنداي كەلەڭسىز جايتتارعا قارسى توسقاۋىل قويۋ­دىڭ, الدىن الۋدىڭ, جاس بۋىندى ودان الىستاتۋدىڭ امالدارى جوق ەمەس. سولاردىڭ وڭتايلى ءبىر جو­لى, بەلگىلى انشىلەردىڭ ايماقتارعا گاسترولدىك ساپارلارىن, ونەر قاي­راتكەرلەرىنىڭ, اقىن-جازۋشى­لاردىڭ كەشتەرىن جۇيەلى ۇيىم­داس­تىرۋ دەر ەدىك. ماڭىزى زور وسى­ناۋ ىسكە مەملەكەتتىك تۇرعىدان ءمان بەرمەي بولمايدى. اۋىرتپا­لىقتىڭ ءبارىن جەرگىلىكتى بيلىك ور­ىندارىنا ارتا سالماي, ماسەلەن, مادەنيەت مينيسترلىگى تاراپىنان دا قولداۋ كورسەتىلىپ, شىعىن قا­را­جاتتارىن بىرلەسە كوتەرۋدىڭ جول­دارى ويلاستىرىلسا ابزال بولار ەدى. وتكەن جىلى قىزىلجار ءوڭى­رىنە وبلىستىق اكىمدىكتىڭ شا­قىرۋىمەن التىنبەك قورازباەۆ, روزا رىمباەۆا سەكىلدى تانىمال ونەر يەلەرى كەلىپ, ابىرويىمىزدى اسقاقتاتىپ, جاستارىمىزدىڭ ەسىنە ۇمىتىلماستاي اسەر قالدىرىپ كەتىپ ەدى. سودان كەيىن وسىناۋ جاقسى ءداستۇر سايابىرسىپ قالدى. كوپ جاعدايدا قاراجات جاعى قولبايلاۋ. “جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل” دەپ جاتقانىمىز سون­دىقتان. ايتپەسە, سەگىز سەرىنىڭ, ءبىرجان سالدىڭ, اقان سەرىنىڭ ءان­دەرىن كوكىرەكتەرىنە توقىپ, كو­ڭىلدەرىنە ءسىڭىرىپ وسكەن سولتۇستىك ءوڭىر قازاقتارىنىڭ ۇلتتىق ونەرگە دەگەن شولىركەگەن قۇمارى وزگە ەلدىڭ ءمانسىز, جەڭىل, اسىرەقىزىل اۋەندەرىمەن الماسىپ جاتسا, وبالى كىمگە؟ ەكىنشىدەن, جەرگىلىكتى جەرلەر­دە مادەني, رۋحاني سالاداعى ور­تالىق, بىرلەستىكتەر بارشىلىق. سولار جەكە-جەكە تۇيە ايداعانشا ءسوزى دە, ءىسى دە سالماقتى مادەنيەت باسقارماسى توپتاستىرۋ, ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىرۋ ءىسىن قولعا السا, ارتىق بولماس ەدى. ماسەلەن, ءارىسى سەگىز سەرىنىڭ, ءبىرجان سال­دىڭ­, اقان سەرىنىڭ, بەرىسى ءشام­شىنىڭ, اسەتتىڭ, ەسكەندىردىڭ, تاعى باسقا ايتۋلى ونەر شەبەرلەرىنىڭ اندەرىنە قاتىستى بايقاۋلار وتكىزسەك, ءبىر جاعىنان, ولاردىڭ قىمبات مۇرالارىن قالىڭ جۇرت­شى­لىققا جەتكىزەر ەدىك. بۇرىن­دارى ايماقتىق اقىندار ايتىسى, جىرشى-تەرمەشىلەر, ءداستۇرلى ءان دودالارى ۇيىمداستىرىلاتىن. بۇل جاقسى قالىپ تا ءۇزىلىپ قالدى. بۇدان كەيىن كەراۋىزدار “ە, بۇل رەسەيدىڭ ءبىر پروۆينتسياسى”...دەپ ايتىپ جاتسا, قايسىسىنىڭ اۋزىنا قاقپاق قويارسىڭ؟ قازىردىڭ وزىندە وبلىس ورتالىعى – پەتروپاۆل قا­لاسىندا جارنامالاردىڭ, ماڭداي­شاداعى جازۋلاردىڭ كوپشىلىگى ورىس تىلىندە. رەسەي شاھارىنان اي­ىرماشىلىعى شامالى. ەگەر ۇلتتىق رۋحىمىزدىڭ ساعى وسىلاي سىنا بەرسە, وعان كىمدى كىنا­لار­سىڭ؟ توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇ­يىنى, جانىمىزعا جالاۋ, رۋحى­مىزعا الاۋ بەرەتىن وسىنداي ءساتتى ساپارلاردىڭ ۇزىلمەۋىن تىلەر ەدىك. ءومىر ەسقالي. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.