زاڭ جوباسىمەن مينيسترلىكتەر تانىسپاعان با؟
القالى جيىننىڭ كۇن تارتىبىندەگى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە بيزنەس-كليماتتى جاقسارتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ نازارىنا ءبىرىنشى وقىلىمدا ۇسىنىلدى.
اتالعان قۇجاتتىڭ جاي-جاپسارىمەن تانىستىرعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ زاڭ جوباسى 6 كودەكس پەن 33 زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى كوزدەيتىنىن اتاپ ءوتتى. زاڭ جوباسىندا اقپاراتقا قولجەتىمدىلىكتى جاقسارتۋ, بىرقاتار كورسەتىلەتىن قىزمەتتى ەلەكتروندى فورماتقا اۋىستىرۋ, راسىمدەردى قىسقارتۋ جانە باسەكەلەستىك ورتانى دامىتۋ شارالارى قامتىلماق.
– زاڭدى تۇلعالارعا تىركەلگەن جىلجىمايتىن م ۇلىك وبەكتىلەرى بويىنشا قۇقىق بەلگىلەيتىن قۇجاتتارىنىڭ, اۋىرتپالىقتاردىڭ جانە سوت تالاپ-ارىزدارىنىڭ بولۋى تۋرالى اقپاراتقا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ۇسىنىلادى. سونداي-اق مەنشىك يەسىنىڭ دەربەس دەرەكتەرىن كورسەتپەي, جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ اۋىرتپالىق مارتەبەسى تۋرالى اقپاراتتى اشۋعا رۇقسات بەرىلەدى. بۇل جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىندا راسىمدەۋدى جەڭىلدەتىپ, كۇماندى مامىلەلەردىڭ تاۋەكەلىن تومەندەتەدى. جەكە كرەديتتىك بيۋرو ءۇشىن تۇتىنۋشىلاردىڭ تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىنىڭ الدىنداعى بورىشتارى بويىنشا اقپاراتقا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ۇسىنىلادى. مۇنداي اقپارات مەملەكەتتىك كرەديتتىك بيۋروعا عانا بۇگىندە اي سايىن بەرىلىپ جاتىر, – دەدى رۋسلان دالەنوۆ.
مينيستر بىرقاتار قىزمەتتى ەلەكتروندى فورماتقا اۋىستىرۋ بارىسىنا دا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسىندا نوتاريالدىق كۋالاندىرۋدى تالاپ ەتپەيتىن جازباشا شارتتاردا مامىلەلەردى تىركەۋ كەزىندە بەلگى قويۋدى ەلەكتروندىق فورماتقا اۋىستىرۋ قاراستىرىلدى. بۇل – ساتۋ-ساتىپ الۋ, سىيعا بەرۋ, جالعا بەرۋ جانە باسقا دا مىندەتتى نوتاريالدىق تىركەۋدى تالاپ ەتپەيتىن مامىلەلەر.
سونداي-اق كاسىپورىندى ەلەكتروندىق مەملەكەتتىك تىركەۋ كەزىندە بانكتە اعىمداعى شوتتى مىندەتتى تۇردە ونلاين اشۋ ۇسىنىلادى. بۇل رەتتە نۇر-سۇلتاندا, رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردا ەلەكترمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىنە قوسىلۋ ءراسىمىن وڭايلاتۋ ماقساتىندا تەحنيكالىق شارتتاردى بەرۋگە وتىنىشتەردى قابىلداۋدى تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىنىڭ سايتتارى ارقىلى ەلەكتروندىق تۇردە جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلەدى.
زاڭ جوباسىندا بيزنەستى ىلگەرىلەتۋ ماقساتىندا رەسىمدەردى قىسقارتۋ جاعى قاراستىرىلعان. سونىڭ ءبىرى – تەحنيكالىق جاعىنان كۇردەلى ەمەس وبەكتىلەرىنىڭ قۇرىلىسى ءۇشىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسىن ازىرلەۋ جانە ونىڭ ساراپتامادان ءوتۋ رەسىمىن الىپ تاستاۋ ۇسىنىسى. بىراق بۇل نورمانى ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين باستاعان دەپۋتاتتار قۇپتامادى.
– سىزدەردىڭ ەرەجەلەرىڭىز بويىنشا تەحنيكالىق جاعىنان كۇردەلى ەمەس نىسانداردىڭ ىشىنە – ەكىنشى جانە ءۇشىنشى دەڭگەيدەگى نىسانداردىڭ ءبارى جاتادى. ەندى وسى نىسانداردىڭ ءتىزىمىن قاراڭىزدار. ولار: 5 قاباتقا دەيىنگى تۇرعىن ۇيلەر, 600 ورىنعا دەيىنگى مەكتەپ, 800 ادامعا دەيىن كەلەتىن ويىن-ساۋدا ورتالىقتارى جانە تاعى باسقا... ەندى وسى نىسانداردىڭ ءبارىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسىز, ساراپتاماسىز سالۋدى ۇسىنىپ وتىرسىزدار. وسى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋشىلەر مىنا زاڭ جوباسىن ۇسىنا وتىرىپ, «مۇنداي نىساندارعا ادام كوپ كەلمەيدى» دەپ جازادى. بۇل جەردە نە ايتۋعا بولادى؟ ءبىر عانا سۇراق تۋىندايدى: مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ ءبىرى بولسىن ماجىلىسكە جىبەرگەن زاڭ جوباسىن وقىدى ما ءوزى؟ – دەدى ءماجىلىس سپيكەرى.
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار مەملەكەتتىك مونوپوليا سۋبەكتىسىنىڭ, مەملەكەتتىك مونوپوليا سۋبەكتىسى بولىپ تابىلمايتىن, باسەكەلەستىك نارىقتا قانداي دا ءبىر تاۋاردى وندىرۋگە, وتكىزۋگە ايرىقشا قۇقىق بەرىلگەن زاڭدى تۇلعانىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك مونوپوليا تۋرالى زاڭناماسىندا بەلگىلەنگەن شەكتەۋلەردى ساقتاماۋى تۋرالى نورمانى دا الىپ تاستاۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. ماجىلىسمەندەر ۇسىنىلعان نورمالار مەملەكەتتىك ورگاندارعا باسەكەلى تاۋار نارىقتارىندا جەكە مەنشىك نىسانىنداعى مونوپوليستەردى جاساندى تۇردە قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ەسەپتەيدى.
نۇرلان نىعماتۋليننىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى جىلدارى وتاندىق تاۋار نارىقتارىندا باسەكەلەستىك ورتا ايتارلىقتاي ناشارلادى. اق جانە جشس نىسانىنداعى شامامەن 24 ۇيىم تەك ءوز قالاۋى بويىنشا باعا بەلگىلەۋ ماسەلەلەرىن شەشەدى. زاڭ جوباسىن ازىرلەۋشىلەر ۇسىنعان تۇزەتۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ مونوپولياعا قارسى ناقتى شارالار قابىلداۋ جونىندەگى نۇسقاۋلارىنا قايشى كەلەدى.
تەلەفون بايلانىسىنا تولەم قىمباتتامايدى
دەپۋتات ايزادا قۇرمانوۆا بيزنەس-احۋالدى جاقسارتۋعا باعىتتالعان زاڭ جوباسىندا اۋىلدى ەلدىمەكەندەر بويىنشا امبەباپ قىزمەتتەردى سۋبسيديالاۋدى الىپ تاستاۋ ۇسىنىلعانىن, بۇل نورما اۋىل تۇرعىندارىن بىردەن-ءبىر بايلانىس قۇرالى – ءۇي تەلەفونىنان اجىراتاتىنىن العا تارتىپ, اتالعان جاعداي بويىنشا جيىنعا قاتىسىپ وتىرعان تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆتىڭ پىكىرىن سۇرادى.
اسقار جۇماعاليەۆ بۇل ەسكەرتپەنىڭ ورىندى ەكەنىن, 2004 جىلى قولعا الىنعان جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا ەلدى مەكەندەردىڭ كوبى تەلەفون بايلانىسىمەن قامتاماسىز ەتىلگەنىن جانە ءدال وسى سۋبسيديا جۇيەسىمەن الداعى ۋاقىتتا اۋىلدارعا ينتەرنەت تارتۋ كوزدەلىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
وسىعان سايكەس ءماجىلىس توراعاسى اۋىلدىق تەلەفون بايلانىسىنا قاتىستى ۇكىمەت ۇسىنعان زاڭ جوباسىنداعى نورمانى قايتا قاراۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
– شىنىن ايتۋ كەرەك, قازىر اۋىلدى جەرلەر عانا ەمەس, قالانىڭ وزىندە ينتەرنەت بايلانىسى ناشار. ونى جاقىندا ءبارىمىز دە كوردىك. جاسىراتىنى جوق, بۇگىنگى تاڭدا كوپتەگەن اۋىلدا ءبىر عانا ساپالى بايلانىس بار شىعار. ول – تەلەفون بايلانىسى. قازىرگى ۋاقىتتا وعان ايىنا 670 تەڭگە تولەنەدى. ەگەر ەكى-ءۇش ەسەگە وسەتىن بولسا, حالىق ونى قالاي تولەيدى؟! ونى نەگە ويلاماسىزدار؟ – دەدى نۇرلان نىعماتۋلين.
ءماجىلىس توراعاسى زاڭنىڭ بۇل نورماسىنا قاتىستى «قازاقتەلەكوم» كومپانياسىنان انىقتاما العاندارىن ايتتى. مالىمەت بويىنشا اتالعان نورما كۇشىنە ەنىپ كەتسە, 630 مىڭ ابونەنتتىڭ تەلەفون ءتاريفى وسەدى. بۇل – اۋىلداعى ابونەنتتەردىڭ 98 پايىزى. وسى جاعدايدا كوممۋنيكاتسيانىڭ باسقا بالاماسى بولماعاندىقتان, اۋىل تۇرعىندارى جالعىز بايلانىس قۇرالىنان ايىرىلادى.
الايدا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ اۋىلداعى تەلەفون بايلانىسى ءۇشىن تولەم قىمباتتامايتىنىن, سەبەبى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن بۇل باعىتتا الداعى ءۇش جىلدا 8,5 ملرد تەڭگە كوزدەلگەنىن, سۋبسيديالاۋ سحەماسى بۇرىنعىشا قالا بەرەتىنىن جەتكىزدى. سوندىقتان ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى داۋ تۋدىراتىن نورمانى زاڭ جوباسىنان الىپ تاستاۋ قاراستىرىلعانىن ايتتى.
جيىن بارىسىندا زاڭ جوباسى بويىنشا تالقىلانعان ماسەلەلەر ەسكەرىلىپ, ەكىنشى وقىلىمعا دەيىن پىسىقتالاتىن بولدى.
جالپى وتىرىستا «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ كەدەندىك اۋماعىنا اكەلىنگەن تاۋارلاردى قاداعالاپ وتىرۋ تەتىگى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭىنىڭ جوباسى ماقۇلداندى. ءاليحان سمايىلوۆ بۇل كەلىسىمگە 2019 جىلى 29 مامىردا نۇر-Cۇلتانداعى جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس وتىرىسىندا ەاەو مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى قول قويعانىن اتاپ ءوتتى. كەلىسىمنىڭ نەگىزگى ماقساتى – تاۋارلار اينالىمىن ءتيىمدى باقىلاۋ, زاڭسىز اينالىمدى انىقتاۋ, سالىقتان جالتارۋ جاعدايلارىن جويۋ, بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىق پەن كەدەن تولەمدەرىن ۇلعايتۋ.
– ءاربىر مەملەكەت ءوزىنىڭ ۇلتتىق قاداعالاۋ جۇيەسىن قۇرۋى قاجەت. سونداي-اق, وزدەرىنىڭ سالىق تولەۋشىلەرىنىڭ ىلەسپە قۇجاتتارىنىڭ وسى جۇيەدە راسىمدەلۋىن باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس. قۇجاتتاردى مۇنداي راسىمدەۋسىز ەەاو شەڭبەرىندە تاۋارلاردىڭ تاسىمالدانۋىنا تىيىم سالىنادى. كەلىسىمدە كەدەن وداعىنا مۇشە مەملەكەتتەر اراسىندا قاداعالاۋ جونىندەگى اقپارات الماسۋ بويىنشا تالاپتار ايقىندالعان. مۇنداي الماسۋ ەەاو ينتەگراتسيالانعان اقپاراتتىق پلاتفورماسى ارقىلى تۇراقتى تۇردە جۇزەگە اسىرىلادى. تاۋارلار اينالىمىن قاداعالاۋ تەتىگىن ەنگىزۋ 2025 جىلعا دەيىن ەەاو تسيفرلىق كۇن ءتارتىبىن ىسكە اسىرۋدىڭ نەگىزىن قالايدى. كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋدان كەيىن 12 اي وتكەن سوڭ بارلىق مۇشە مەملەكەتتەر قاناتقاقتى جوبانى ىسكە قوسادى. قاناتقاقتى جوبانىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا قاداعالاۋ جۇيەسىنىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەۋىنە كوشۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانادى, – دەدى قارجى ءمينيسترى.
وتىرىس سوڭىنا قاراي ءماجىلىس دەپۋتاتتارى – نۇرجان التاەۆ, امانجان جامالوۆ, ازات پەرۋاشەۆ جانە ايقىن قوڭىروۆ ءتيىستى قۇزىرلى ورگانداردىڭ باسشىلىعىنا قازىرگى پاندەميا جاعدايىنا بايلانىستى ەسكەرىلۋى كەرەك بىرقاتار ماسەلە مەن ۇسىنىس قامتىلعان دەپۋتتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى.
