نۇرسۇلتان نازارباەۆ: قيىن كەزەڭدەردىڭ وزىندە دە استانانىڭ قۇرىلىسى توقتاعان جوق

كەشە تاۋەلسىزدىك سارايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ توراعالىق ەتۋىمەن استانا قالاسىن ءارى قاراي دامىتۋ ماسە­لەلەرىنە ارنالعان ارحيتەكتۋرا-قۇرىلىس كەڭەسىنىڭ كەزەكتى وتى­رىسى ءوتتى. كەڭەس وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە مەملەكەت باسشىسى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ استانادا پاي­دا­لانۋعا بەرىلگەن جانە قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان بىرقاتار ەڭسەلى عي­ما­راتتاردى اتاپ, ولاردىڭ بارلى­عى ەلوردا تۇرعىندارى مەن قالاعا كەلگەن قوناقتارعا قىزمەت كور­سەتىپ, دەمالۋلارىنا ارنالعان­دى­عى­نا توقتالدى. سوڭعى جىلدارى استا­نا قالاسى بارلىق الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرى جاعىنان ەلىمىزدىڭ شىن مانىندەگى كوشباسشىسىنا اينالدى, دەدى پرە­زيدەنت وسى جايىندا. قيىن كەزەڭدەردىڭ وزىندە دە استانانىڭ قۇرىلىسى توقتاعان جوق. كۇن ساناپ اجارى ايشىقتانىپ كەلە جات­قان ەلوردامىز ءومىر سۇرۋگە قو­لايلى, حالىققا جايلى قالا بولىپ كەلە جاتىر. قالانىڭ ادەمى دە اجارلى ەكەندىگى ەلوردالىقتاردى دا, قوناقتاردى دا, ءتىپتى الىس شەت­ەلدەردەن كەلگەندەردى دە تاڭ-تاماشا قالدىرۋدا. ەلباسى بۇدان كەيىن ەلوردادا بوي كوتەرگەن مادەني- ساۋىقتىرۋ, ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى مەن ءبى­لىم بەرۋ ورىندارىن اتاپ ءوتتى. مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ اتاپ وتكە­نىندەي, بيىل ەلوردادا استانانىڭ جاڭا ۋنيۆەرسيتەتى ستۋدەنتتەردى قابىلدايتىن بولادى. قالا تۇر­عىن­دارىنا ەمدەۋدىڭ اسا كۇردەلى تۇرلەرىن شەتەلدەرگە بارماي-اق, وسىن­دا ەمدەۋگە مۇمكىندىك جاسا­لىپ وتىر. ەلوردادا بۇقارالىق سپورت قاناتىن كەڭگە جايا تۇسۋدە. پرەزيدەنت بۇعان مىسال رەتىندە وتكەن جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن جابىق ورتالىق ستاديوندى, باسقا دا سپورت كەشەندەرىن كەلتىردى. ەڭسەلى ەلوردامىزدا مادەنيەت ورىندارىنىڭ قاتارى كوبەيىپ كە­لەدى, دەپ جالعاستىردى ءسوزىن مەم­لەكەت باسشىسى. تاۋەلسىزدىك سا­رايى, “قازاقستان” كونتسەرت زالى – بۇلار الەمدەگى ۇزدىك جوبالار بولىپ تابىلادى. بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايى, ورتالىق تسيرك سەكىلدى عيماراتتار بوي كوتەر­دى. ازيادا ويىندارىن ءوت­كىزۋگە بايلانىستى سالىنىپ جات­قان مۇز ايدىنى مەن “حان شا­تىر” ورتالىعى بيىلعى جىلى پاي­دالانۋعا بەرىلەدى. قالانى دامىتۋ بارىسىندا كوپتەگەن جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلدى. پرەزيدەنت استانا قالاسىن كو­گالداندىرۋ ماسەلەسىنە دە ارنايى توقتالىپ ءوتتى. ەلباسىنىڭ توق­تا­لىپ وتكەنىندەي, ون جىلدىڭ ءىشىن­دە استانانى جاسىل ورماندى القاپ­پەن قامتۋ ايماعى 45 مىڭ گەكتارعا جەتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە جەلدىڭ قۋاتى ەداۋىر ازايىپ, شا­ھار­دىڭ اۋا رايى وزگەرە باستادى. ال 2020 جىلعا قاراي ورماندى القاپتىڭ كولەمى 80 مىڭ گەكتارعا جەتەتىن بولادى. الەمدىك ءتاجى­ري­بەدە جۇزەگە اسىرىلعان مۇنداي جۇمىستار ءالى كەزدەسكەن جوق. ەندى استانانى ءىرى يننوۆاتسيالىق ورتا­لىققا اينالدىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. ويتكەنى, الداعى ۋاقىت­تا ەلوردا ەكونوميكالىق كاپيتال ءوسىمىنىڭ كىندىگىنە اينالۋى ءتيىس. تۇرعىنداردى ەمدەيتىن مەكەمە­لەر بار, جاستاردىڭ ءبىلىم الاتىن وقۋ ورىندارى جەتكىلىكتى, كوپشى­لىك­تىڭ سپورت تۇرلەرىمەن اينا­لى­سۋلارىنا بارلىق جاعدايلار جا­سالعان, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. قالانىڭ ين­فراقۇرىلىمى جاقسا­رىپ, كولىك قا­تىناسى جولعا قوي­ىل­دى. استانا قازاقستاننىڭ بار­لىق ايماعىن دۇنيەجۇزىنە جال­عاستى­را­تىن ورتالىق بولدى. ءبىز اس­تانامىزدى اجارلان­دى­رۋ ماقسا­تىن­دا ەلوردا قۇرىلىسىنىڭ نە­گىزگى شارتتارىنىڭ بارلىعىن ءجۇ­زەگە اسىردىق. ەندىگى جەردە ءبىز نا­عىز استانالىق تۇرعىن رەتىندە سوعان سايكەس ءتارتىبىمىز بەن مادە­نيە­تىمىزدى قالىپتاستىرۋعا ۇمتى­لۋى­مىز كەرەك. مەملەكەت باسشىسى, سونداي-اق الداعى جىلدارى وپەرا جانە بالەت تەاترى, قازاق جانە ورىس دراما تەاترلارى, تاريح مۇراجايى مەن وقۋشىلار سارايى سالىناتىنىنان حاباردار ەتتى. سونىمەن قاتار, سوڭ­عى جىلدارى استانا ساحنا­لارىن­دا الەمگە ايگىلى جۇلدىزدار ونەر كور­سەتە باستاعانىن, الداعى ۋاقىتتا ولاردىڭ قاتارى ارتا تۇسە­تىنىن اتاپ ءوتتى. وسىنىڭ بارلىعى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ استاناسى – استانا قالاسىندا ەڭسەلى ءما­دەنيەت عيما­رات­تارىنىڭ كوپتەپ بوي كوتەرىپ جات­قاندىعىنىڭ ارقا­سى. پايدا­لا­نۋ­عا بەرىلگەن سپورت كەشەندەرى بوس تۇرماۋى كەرەك, دەدى پرەزيدەنت وسى جونىندە. ولاردى ەلوردانىڭ تۇر­عىن­دارى مەن قوناق­تارى پايدا­لانۋى ءتيىس. ەلباسى ءسوزىنىڭ سوڭىندا جاڭا وقۋ جىلىندا ەسىگىن ايقارا اشا­تىن “استانانىڭ جاڭا ۋنيۆەر­سي­تەتى” اكتسيونەرلىك قوعامىنا توق­تالىپ, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءمانى مەن ماڭىزىنا نازار اۋدارتتى. مەم­لەكەت باسشى­سى­نىڭ اتاپ وتكەنىن­دەي, بۇل جاڭا ۋنيۆەرسيتەت قازاق­ستاندىق جاستار­دىڭ الەمدىك دەڭ­گەيدە ءبىلىم الۋ­لا­رى ءۇشىن اشىلىپ وتىر. وندا الەم­گە تانىمال عالىم-وقىتۋشىلار ءدا­رىس بەرەدى. ەندى قازاقستاندىق جاس­تار قارجى شىعارىپ, شەتەلدەرگە بارماي-اق وسىندا ءبىلىم الاتىن بولادى. وتكەن كۇزدەگى كەڭەس وتىرى­سىن­دا پرەزيدەنت استانا قالا­سى­نىڭ باسشىلىعىنا ەلوردانى دا­مى­تۋعا بايلانىستى بىرقاتار تاپ­سىرمالار بەرگەن بولاتىن. ونىڭ ورىندالۋى تۋرالى استانا قالا­سى­نىڭ اكىمى يمانعالي تاسماعام­بەتوۆ بايانداپ بەردى. قالا باسشى­سىنىڭ حاباردار ەتۋىنشە, قالا تۇرعىندارى سانىنىڭ قارقىندى وسۋىنە بايلانىستى ەلور­دانىڭ باس جوسپارىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. جاڭا الاڭنىڭ اۋدانى مەن “حان شاتىر” ورتالىعى قالىپ­تاستى. وسى, تاعى باسقا وزگەرىستەرگە وراي ناقتى كەڭەيتىلگەن 30 جوبا ازىرلەندى. ءوت­كەن جىلى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس سا­لا­سىن قارجىلان­دىرۋ­دىڭ بارلىق كوزدەرىنەن 1,250 ملن. شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدا­لا­نۋ­عا بەرىلدى. مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا 2010 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 102,2 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي تاپ­سىرىلاتىن بولادى. قالا اكىمى “بالاپان” باعدار­لا­ما­سىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارى­سىنان دا حاباردار ەتتى. اتالعان باعدارلاما بويىنشا الداعى ۋا­قىتتا 3 مىڭداي بالانى ورىنمەن قامتاماسىز ەتەتىن 14 بالاباقشا كوممۋنالدىق مەنشىككە قايتا­رى­لادى. قۇرىلىسى اياقتالعان تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ ءبىرىنشى قاباتىن­دا بۇگىندە جوسپارلانعان 15 مەك­تەپكە دەيىنگى شاعىن ورتالىقتىڭ ۇشەۋى جۇمىس ىستەپ جاتىر. سونى­مەن قاتار جاڭا 10 بالاباقشانىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ال 2011 جىلى – 9, 2012 جىلى 5 بالا­باق­شا­نىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ جوسپار­لانىپ وتىر. جالپى, 2012 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بارلىعى 38 بالا­باقشا بۇلدىرشىندەرگە ەسىك اشاتىن بولادى. استانا قالاسىنىڭ اكىمى الداعى ۋاقىتتا جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىس جاڭا جوبالارعا دا توقتالدى. يمانعالي تاسماعامبەتوۆتىڭ اتاپ وتۋىنشە, ء“ابۋ دابي پلازا”, 5 مىڭ ورىندىق “حازىرەت سۇلتان” مەشىتى, 1200 ورىندىق كلاسسيكالىق وپەرا جانە بالەت تەاترى, تۇڭعىش پرە­زي­دەنت قورى مەن كىتاپحاناسىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى. سونداي-اق جاسىل بەلدەۋ بويىنشا ەلوردا اينالاسىنا 20 مىڭ تۇپتەن استام اعاش وتىرعىزىلىپ, قالا ىشىنە 20 مىڭ اعاش جانە 17 مىڭ مەتردەن استام ءتىرى شارباق وتىرعىزۋ جوس­پارلانىپ وتىر. بۇلاردان بولەك قازىرگى كەزدە “قازاق ەلى” مەن “وتان قورعاۋشىلار” مونۋمەنت­تەرى الدىن جاڭارتۋ جۇمىستارى ءجۇر­گىزىلىپ جاتىر. بۇل جۇمىستار اس­تانا كۇنى قارساڭىندا اياقتا­لادى. كەڭەس وتىرىسىن مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قورىتتى. قارالعان ماسەلەلەرگە بايلانىستى ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۆەدومستۆولارعا ناقتى تاپسىرمالار بەردى. ءاليسۇلتان قۇلانباي, “ەگەمەن قازاقستان”.