جيىننىڭ كۇن تارتىبىندە كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ تارالۋىن بولدىرماۋ جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلدى.
سونىمەن قاتار ونلاين-سامميتكە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى: ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى نيكول پاشينيان, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سوورونباي جەەنبەكوۆ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا القاسىنىڭ توراعاسى ميحايل مياسنيكوۆيچ قاتىستى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ءوز سوزىندە كوپتەگەن ەلدەردىڭ قوعامدىق جانە ەكونوميكالىق ومىرىنە كەرى اسەرىن تيگىزگەن COVID-19 پاندەمياسىنا بايلانىستى الەمدە كۇردەلى جاعداي قالىپتاسىپ وتىرعانىن ايتتى. سونىمەن قاتار بۇكىل دۇنيەجۇزىندە ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ بىردەن تومەندەگەنىن, شيكىزات ونىمدەرى باعاسىنىڭ رەكوردتىق قۇلدىراۋى اتالعان ءونىمدى ەكسپورتتايتىن ەلدەرگە اۋىر زاردابىن تيگىزىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ وپەك+ اياسىندا مۇناي ءوندىرۋدى ۇيلەسىمدى قىسقارتۋ جانە نارىقتاعى ەنەرگيا رەسۋرستارىنىڭ تەڭگەرىمىن قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى كەلىسىمدى قولدايتىنىن مالىمدەدى.
– اتالعان كەلىسىم اياسىندا تابىسقا جەتۋ ءۇشىن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ۇلكەن كۇش-جىگەر جۇمساعانىن جوعارى باعالايمىن. قازاقستان كەلىسسوزدەرگە باقىلاۋشى رەتىندە قاتىسىپ, ءونىمدى ايتارلىقتاي قىسقارتۋعا كەلىسىم بەرۋ ارقىلى ءوز ۇلەسىن قوستى, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى الەمدىك ەكونوميكانىڭ ودان ءارى دامۋى تۋرالى ايتا كەلە, «2020 جىلى الەمدەگى جالپى ىشكى ءونىم 2% اسا تومەندەۋى مۇمكىن. سونىمەن بىرگە اقش پەن ەۋروايماقتىڭ جالپى ىشكى ءونىمى سايكەسىنشە 3,3% جانە 4,2% تومەندەيدى. قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى 2% تومەن بولادى دەپ بولجانۋدا, ياعني, قۇلدىراۋ شامامەن 4% قۇرايدى», – دەگەن ساراپشىلاردىڭ بولجامدارىن مىسالعا كەلتىردى.
ءوز سوزىندە قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدەگى پاندەميامەن كۇرەسكە, ەل ەكونوميكاسىن قولداۋعا جانە مەملەكەتتىڭ حالىق الدىنداعى الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋعا باعىتتالعان داعدارىسقا قارسى شارالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى تۋرالى ايتتى.
پرەزيدەنت قابىلدانعان شارالاردىڭ ارقاسىندا مەملەكەت ىندەتتىڭ تارالۋىنا بارىنشا توسقاۋىل قويعانىن, قوعامداعى تۇراقتىلىقتى جانە ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى ساقتاۋعا قول جەتكەنىن اتاپ ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسى پاندەميانىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرىنىڭ ەكونوميكاسىنا تيگىزگەن تەرىس اسەرىمەن كۇرەسۋگە باعىتتالعان داعدارىسقا قارسى بىرلەسكەن شارالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىنا دا توقتالدى.
– ازىق-ت ۇلىك جانە مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن شەتەلگە شىعارۋعا تىيىم سالىندى. الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردى, جەكە قورعانىس قۇرالدارى مەن دەزينفەكتسيالىق زاتتاردى, دياگنوستيكالىق رەاگەنتتەردى, مەديتسينالىق جابدىقتار مەن ماتەريالداردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن اكەلۋگە سالىق سالىنبايتىن بولدى. ۇكىمەتارالىق كەڭەس ۇكىمەت باسشىلارى دەڭگەيىندە «ۇكىمەتتەر مەن ۇلتتىق بانكتەردىڭ بىرلەسكەن شارالارىنىڭ ءتىزىمى» تۇرىندە ناقتى ۇسىنىستاردى قابىلدادى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن بىرگە قازاقستان پرەزيدەنتى ەاەو بويىنشا ارىپتەستەرىن قازىرگى داعدارىستان ساباق الا وتىرىپ, ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاعا باعىتتالعان شارالاردى ورىنداۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. وسى ورايدا ساۋدا-ەكونوميكالىق, قارجىلىق, تسيفرلىق ءوزارا ءىس-قيمىلداردى ودان ءارى نىعايتۋعا, سونداي-اق, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە مەديتسينا عىلىمى سالاسىندا ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا باعىتتالعان بىرقاتار ۇسىنىسىن ورتاعا سالدى.
بىرىنشىدەن, قاسىم-جومارت توقاەۆ اۋىل شارۋاشىلىق جانە ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ءوندىرۋدىڭ زور مۇمكىندىكتەرى جايىندا ايتا كەلە, ءوزىمىزدى ءوزىمىز ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ دەڭگەيى ءوسىپ, دايىن ءونىم ءوندىرىسىن مەيىلىنشە ۇلعايتۋ, سىرتقى نارىققا شىعۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىندا تاجىريبە الماسۋ ءۇشىن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ تەتىكتەرىن ويلاستىرۋدى ۇسىندى.
ەكىنشىدەن, پرەزيدەنت وڭىرلىك وندىرىستىك-تەحنولوگيالىق كووپەراتسيالاردى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ونىڭ پىكىرىنشە, قازىرگى داعدارىس عالامدىق قۇندىلىقتار تىزبەگىنىڭ كورىنىسىن ايتارلىقتاي وزگەرتىپ, جاھاندىق ءوندىرىس, ساۋدا جانە لوگيستيكا قۇرىلىمدارىن ۇلتتاندىرۋ مەن ايماقتاندىرۋ دەڭگەيىن انىقتايدى.
– اتالعان وزگەرىستەردى ەسكەرىپ, ەكونوميكامىزدىڭ باسەكەلەستىك باسىمدىعىنا نەگىزىندەي وتىرىپ, قوسىمشا قۇننىڭ ايماقتىق تىزبەگىن جاساۋعا بولادى. ەلدەرىمىزدىڭ ۇكىمەتتەرى بىرلەسكەن جۇمىستار بويىنشا اتالعان باعىتتى پىسىقتاپ, ناقتىلاي الار ەدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ۇشىنشىدەن, قاسىم-جومارت توقاەۆ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىنداعى ساۋدا پروتسەستەرىنىڭ ورنىقتىلىعى ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
– وداق اياسىندا وندىرىلەتىن تاۋارلاردىڭ ەشقانداي كەدەرگىسىز تاسىمالىن ەسكەرە وتىرىپ, ءوزارا ساۋدا-ساتتىقتىڭ جولدارىن قايتا قاراۋ كەرەك. ءبىز بۇعان دەيىن ىشكى نارىقتاعى كەدەرگىلەردى رەتتەۋ ماسەلەسىن بىرنەشە رەت تالقىلادىق. وكىنىشكە قاراي, داعدارىس كەزىندە جاڭا كەدەرگىلەر بوي كورسەتۋدە. مۇنىڭ تۇراقتى سيپات الۋىنا جول بەرمەي, ونىڭ نورماتيۆتىك جانە قۇقىقتىق تاجىريبەسىن قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى پاندەميادان زارداپ شەككەن بيزنەسكە قارجىلاي كومەك كورسەتۋ ارقىلى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق كەڭىستىگىندەگى ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى قولداۋعا شاقىردى.
– ەۋرازيالىق دامۋ بانكى داعدارىستان كەيىنگى كەزەڭدە بىرلەسكەن جوبالاردى قارجىلاندىرۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالى بولۋعا ءتيىس. ەلدەرىمىزدىڭ ۇكىمەتتەرى وسى باعىتتا كەلىسىلگەن ماڭىزدى جوبالاردى ازىرلەي الار ەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى ءوز سوزىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە مەديتسينا عىلىمى سالاسىندا ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا ەرەكشە ءمان بەردى. مەملەكەت باسشىسى اقپارات الماسۋ, COVID-19 ىندەتىن انىقتاۋدىڭ جانە ونىمەن اۋىرعانداردى ەمدەۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ادىستەرىن ازىرلەۋ, سونداي-اق, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە ەلدەر اراسىندا عىلىمي ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءوزارا ىقپالداستىقتى نىعايتۋدى ۇسىندى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ پاندەميا كەزىندە قوعامنىڭ دامۋى ءۇشىن ءوزىنىڭ ماڭىزدىلىعىن دالەلدەگەن تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمنىڭ ساپاسى مەن سەنىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ قاجەتتىگىن ايتتى. پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە, وزىق تەحنولوگيالاردىڭ ەنگىزىلۋى ينتەگراتسيالىق جۇمىستاردىڭ: كەدەن قىزمەتىن تسيفرلاندىرۋدان Fintech بىرلەسكەن ازىرلەمەلەرىنە دەيىنگى بارلىق باعىتتىڭ تيىمدىلىگىن ايتارلىقتاي دەڭگەيدە ايقىندايدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ءسوزىنىڭ سوڭىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە ەلدەر مەن وداقتىڭ ءوزى بۇرىن-سوڭدى بولماعان وسى داعدارىستى ەڭسەرەتىنىنە, ودان ساباق الاتىنىنا, اتالعان كەزەڭدە پىسىقتالعان تاجىريبەگە تالداۋ جاسايتىنىنا جانە جاڭا سىن-قاتەرلەرگە دايىن بولاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
