كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى سي تسزينپين نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە بولدى. مەملەكەت باسشىلارى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قىزمەتىمەن تانىسىپ, ستۋدەنتتەرمەن كەزدەستى. سي تسزينپين ولاردىڭ الدىندا قىتايدىڭ ورتالىق ازياداعى سىرتقى ساياسي باسىمدىقتارى جانە قازاقستانمەن اراداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق تاقىرىبىندا ءدارىس وقىدى.
كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى سي تسزينپين نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە بولدى. مەملەكەت باسشىلارى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قىزمەتىمەن تانىسىپ, ستۋدەنتتەرمەن كەزدەستى. سي تسزينپين ولاردىڭ الدىندا قىتايدىڭ ورتالىق ازياداعى سىرتقى ساياسي باسىمدىقتارى جانە قازاقستانمەن اراداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق تاقىرىبىندا ءدارىس وقىدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىزدىڭ ەلىمىز قىتايدىڭ قازاقستانمەن جانە وڭىردەگى وزگە ەلدەرمەن قارىم-قاتىناسىن نىعايتۋعا ۇمتىلىسىن قولدايتىنىن اتاپ ءوتتى.
– ءبىز سانكت-پەتەربۋرگتە وتكەن G20 سامميتىنەن ەندى عانا ورالدىق. وندا ەكى كۇن بويى داعدارىس كەزىندەگى جانە داعدارىستان كەيىنگى كەزەڭدەگى الەمنىڭ قارجى-ەكونوميكالىق ارحيتەكتۋراسىنىڭ پروبلەمالارى قىزۋ تالقىلاندى. تاۋەلسىز قازاقستان مەن قحر قارىم-قاتىناسىنىڭ جاڭا تاريحى وتە ءتانتى ەتەدى. 1700-دەن استام شاقىرىمعا سوزىلاتىن ءبىزدىڭ ورتاق شەكارامىز دوستىق پەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ شەكاراسى بولىپ سانالادى, – دەدى قازاقستان باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعى ايتارلىقتاي العا جىلجىپ, بۇگىندە تاۋار اينالىمى 26 ملرد. دوللارعا جەتكەنىنە توقتالدى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىلارى ونى 40 ملرد. دوللارعا جەتكىزۋ مىندەتىن العا قويىپ وتىر.
– بۇگىن جانە ەرتەڭ ءبىز كەلىسسوزدەر جۇرگىزەمىز. ەلدەرىمىزدىڭ ساراپشىلارى ەلەۋلى جۇمىس اتقاردى. ءبىز ىنتىماقتاستىعىمىزدى جاڭا ساتىعا كوتەرەتىن 20-دان استام جاڭا قۇجاتقا قول قوياتىن بولامىز. بۇعان قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستاندى بارلىق باعىتتار بويىنشا قولداۋىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىپ وتىرمىز. مەن سىزگە ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋعا دەگەن نيەتىڭىز ءۇشىن ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. قازاقستان قحر-دى تاتۋ كورشى رەتىندە تانيدى جانە ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا دايىن, ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك تۋرالى كەلىسىمىمىز بار, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
سونداي-اق, قازاقستان باسشىسى سي تسزينپينگە ەكى ەلدىڭ ستۋدەنتتەر الماسۋىن قامتاماسىز ەتۋگە نيەت بىلدىرگەنى ءۇشىن العىسىن ايتتى.
– جاستار ءبىرىن-ءبىرى ءبىلىپ, قارىم-قاتىناستارىمىز ودان ءارى نىعايا بەرۋ ءۇشىن قازاقستان دا قىتايدان ستۋدەنتتەر قابىلداۋعا ءازىر. قازاقستان ۇزاق مەرزىمدى ىنتىماقتاستىققا دايىن. قازاقستان قحر-عا جاقسى كورشى, سەنىمدى دوس جانە ەكونوميكالىق سەرىكتەس بولادى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى الدىنداعى ءدارىسى بارىسىندا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن ءوزىنىڭ ەكونوميكالىق جانە ساياسي دامۋىندا ەداۋىر ىلگەرى كەتكەنىن جانە بۇل قادامى حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيىن ايتارلىقتاي جاقسارتىپ, حالىقارالىق بەدەلىنىڭ ارتۋىنا جول اشقانىن اتاپ ءوتتى.
– نەبارى 10 جىلدا زاماناۋي قالا بولعان استانا قازاقستان جەرىنىڭ تاعى ءبىر عاجايىبىنا اينالدى. استانا – ەڭبەكسۇيگىشتىكتىڭ, قازاقستان حالقىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى مەن جارقىن بولاشاعىنىڭ سيمۆولى. قىتايدىڭ حان اۋلەتىنىڭ ەلشىسى 2 مىڭ جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن بەيبىتشىلىك پەن دوستىق ميسسياسىمەن قازاق جەرىنە ەكى رەت كەلىپتى. سول ساپارلار قىتايدىڭ ورتالىق ازيامەن دوستىق قاتىناستارىنىڭ كەڭەيۋىنە ىقپال ەتىپ, جىبەك جولىنىڭ شىعىستان باتىسقا, ازيادان ەۋروپاعا بارار باعىتتارىن اشتى. ەجەلگى جىبەك جولى ءوزىنىڭ باستاۋىن مەنىڭ تۋعان پروۆينتسيام سانالاتىن شەنسيدەن الادى, – دەدى سي تسزينپين.
قحر توراعاسى ەجەلگى جىبەك جولىنىڭ بويىندا جاتقان قازاق جەرى شىعىس جانە باتىس وركەنيەتىنىڭ ىقپالداستىعىنا زور ۇلەس قوسىپ, ءتۇرلى ۇلتتار مەن ءمادەنيەتتەر اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزگەنىن ايتتى.
– ماڭگىلىك دوستىق پەن ەكى مىڭ جىلدان استام ءوزارا قاتىناستاردىڭ جىلناماسى ءتۇرلى ۇلتتارى, مادەنيەتتەرى, دىندەرى بار ەلدەر ءوزارا سەنىم مەن ءتۇسىنىستىك, تەڭقۇقىقتىق ءارى ءوزارا ءتيىمدىلىك رۋحىن باسشىلىققا الاتىن بولسا, بىرلەسكەن دامۋعا ۇمتىلىپ, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم جاعدايىندا تىرشىلىك ەتە الاتىنىن كورسەتتى. وسىنىڭ ءبا ءرى دە ۇلى جىبەك جولىنىڭ تاعىلىمى. بۇگىن ءبىزدىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعىمىز جاڭا تاريحي بيىككە كوتەرىلدى. «جاقىن كورشى الىس تۋىستان ارتىق» دەيدى عوي. ءبىز ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ءوزارا قارىم-قاتىناستارىمىزعا زور ماڭىز بەرەمىز جانە بۇل ءبىزدىڭ سىرتقى ساياساتىمىزدىڭ باسىمدىعى بار باعىتىنىڭ ءبىرى, – دەدى سي تسزينپين.
قحر توراعاسى قىتايدىڭ كورشى ەلدەرمەن ءوزارا دوستىق پەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا بارلىق حالىقتاردىڭ يگىلىگى ءۇشىن ۇمتىلىپ وتىرعاندىعىنا دا توقتالدى.
– ءبىز وزگە دەربەس ەلدەردىڭ حالىقتارىنا, ولاردىڭ دامۋ جولدارى مەن جۇرگىزىپ وتىرعان ىشكى-سىرتقى ساياساتىنا ۇلكەن قۇرمەتپەن قارايمىز جانە قانداي جاعداي بولسا دا, ىشكى ىستەرىنە ارالاسپايمىز. قىتاي تاراپى وڭىرلىك ىستەردە بيلەپ-توستەۋشىلىكتى كوزدەمەيدى, ىقپال ەتۋ ايماعىن ىزدەمەيدى. ءبىز بۇكىل ءوڭىردىڭ ودان ءارى ۇيلەسىمدى دامۋى ءۇشىن رەسەي جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن بىرلەسە كۇش-جىگەر جۇمساۋعا دايىنبىز. مەملەكەتتىك ەگەمەندىككە, اۋماقتىق تۇتاستىققا, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىققا قاتىستى اسا ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا ءوزارا نىق قولداۋ قىتايدىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىنىڭ نەگىزگى وزەگى بولىپ تابىلادى, – دەپ اتاپ ءوتتى سي تسزينپين.
قحر توراعاسى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا مودەلدەرىن قولدانۋ, تومەندەگىدەي ناقتى باعىتتاردان باستاي وتىرىپ, بىرلەسە كۇش-ءجىگەر جۇمساۋ ارقىلى ۇلى جىبەك جولىنىڭ «ەكونوميكالىق بەلدەۋىن» قالىپتاستىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
– ءبىرىنشى – ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا شارالارى مەن باعدارلامالارىن ازىرلەۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق دامۋ ستراتەگياسىنىڭ ءتۇرلى ماسەلەلەرى جونىندە ۇدايى پىكىر الماسىپ وتىرۋ. ەكىنشى – تىنىق مۇحيتتان بالتىق تەڭىزىنە دەيىن ءبىرتۇتاس كولىك ينفراقۇرىلىمىن ءتۇزۋ. ءۇشىنشى – كەدەرگىلەردى جويا وتىرىپ, جەتكىزۋ جىلدامدىعىن ارتتىرۋ ارقىلى ساۋدا بايلانىسىن كۇشەيتۋ. ءتورتىنشى – ۆاليۋتا اعىنىن كۇشەيتۋ. بۇگىندە ءبىز ۇلتتىق ۆاليۋتالار مەن جيناقتار ەسەبى بويىنشا تابىستى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەمىز. مۇنداي تاجىريبە اقشا شىعىنىن ازايتىپ, قارجى جۇيەسىن قاتەردەن قورعايدى, سونداي-اق ەكونوميكانىڭ حالىقارالىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرادى. بەسىنشى, حالىقتار اراسىنداعى بايلانىستاردى ودان ءارى كۇشەيتۋ, – دەدى سي تسزينپين.
ءسوزىنىڭ قورىتىندىسىندا قحر توراعاسى ەلدەرىمىزدىڭ بىزدەردى بىرىكتىرەتىن جانە ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارىنا جول اشاتىن قارىم-قاتىناسىنىڭ ەكى مىڭ جىلدان استام تاريحى مەن كەڭ اۋقىمداعى مۇددەسى بار تاعدىرى ورتاق تاتۋ كورشىلەر ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
سوڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى سي تسزينپينگە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى اتاعىنىڭ بەرىلۋىنە بايلانىستى پروفەسسور مانتياسىن تاپسىردى.
سي تسزينپين ۋنيۆەرسيتەتكە شاقىرعانى ءۇشىن العىسىن ايتىپ, قۇرمەتتى قوناقتار كىتابىنا ءوز قولتاڭباسىن قالدىردى.
ۋنيۆەرسيتەتتەگى كەزدەسۋدەن كەيىن سي تسزينپين ەلورداداعى بىرەگەي نىسان – «استانا-وپەرا» تەاترىن ارالاپ كوردى.
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
