قازاقستاندا بيىل ەكونوميكالىق بەلسەندىلىك تومەندەيتىنىن جىل باسىندا ەۋرازيالىق دامۋ بانكىنىڭ ساراپشىلارى ايتقان.
«مۇناي مەن مەتالدارعا الەمدىك باعانىڭ قۇلدىراۋى, سونداي-اق كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىنىڭ جاعىمسىز سالدارى قازاقستاننىڭ ەكسپورتىنا سىرتقى سۇرانىستى السىرەتەدى جانە ەلدەگى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى شەكتەيدى» دەلىنگەن ەدب نىڭ مالىمدەمەسىندە.
حالىقارالىق بانكتىڭ وكىلدەرى اقشا-كرەديت ساياساتىن قايتا قاراۋ ەكونوميكالىق ءوسۋ قارقىنىنا تومەن قىسىم جاسايتىنىن ەسكەرتكەن.
كارانتين نەمەسە الەمدىك كاتاكليزمگە اينالىپ كەتكەن ىندەتتىڭ ىزعارىن السىرەتۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك شەشىم بازالىق مولشەرلەمەنى جىلدىق 9,5% دەڭگەيىنە دەيىن تومەندەتتى. ونىڭ سەبەبىن ءتۇسىندىرىپ تە بەردى: «ەگەر اعىمداعى جاعدايلار ساقتالسا, 2020 جىلى ەكونوميكالىق ء وسىم تەرىس بولادى. بۇل شەشىم قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ سىرتقى جانە ىشكى ورتانىڭ وزگەرىپ وتىراتىن جاعدايلارىنا ەكونوميكامىزدى بەيىمدەۋگە باعىتتالعان بىرقاتار شارالارىنىڭ ءبىرى».
9,5 پايىزعا تومەندەگەن بازالىق كىلت پاندەميادان قورعايتىن قالقان رەتىندە قابىلداندى
سونىمەن بىرگە ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمدەۋىنشە, بازالىق مولشەرلەمەنى تومەندەتۋ, ونىڭ ىشىندە «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسىن 1 ترلن تەڭگەگە دەيىن كەڭەيتۋ جانە شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە 600 ملرد تەڭگە مولشەرىندە جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەۋ باعدارلاماسىن قابىلداۋ كوروناۆيرۋستىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا اسەرىن ازايتادى جانە ەكونوميكانى قولداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. باسقاشا ايتقاندا 9,5 پايىزعا تومەندەگەن بازالىق كىلت پاندەميادان قورعايتىن قالقان رەتىندە قابىلداندى.
ەكونوميستەردىڭ مۇنداي ارەكەتتەرمەن ەكونوميكالىق وسۋگە قول جەتكىزۋ قيىن ەكەنىن ايتادى. «كارانتين تەرەڭگە شوگىپ كەتكەن پروبلەمالاردى سۋ بەتىنە قايتا شىعاردى. تامىرىن تەرەڭگە جىبەرىپ ۇلگىرمەگەن شوب جابىلدى. ادامدار جۇمىسسىز قالدى. مەملەكەت كومەگى 42500 تەڭگە حالىقتىڭ پروبلەماسىن شەشپەيدى. شوب-تىڭ, بيزنەستىڭ بولاشاعى حالىقتىڭ تولەم قابىلەتىنە بايلانىستى. مەملەكەت مۇمكىندىگىن شاشىراتپاي, قارجىنى ءوسىم بەرەتىن جانە كوشكە ءىلىنىپ كەتەتىن باعىتتارعا ءبولۋ كەرەك. حالىق سونى كۇتەدى. حالىقتىڭ جاعدايى ناشارلاپ كەتسە, بانكتەر ءۇشىن ۇلكەن پروبلەما. سەبەبى ققق توراعاسى ە. باحمۋتوۆا كەشە 1 ملن ادامنىڭ نەسيەسىن كەشىكتىرىپ تولەۋگە ءوتىنىش جازعانىن بىلدىك» ەكونوميست-قارجىگەر ءانۋار ۇشباەۆ.
بانكتەر باعىتىن وزگەرتە باستادى
بانكتەر وتكەن اپتادان باستاپ قاشىقتان جۇمىس ىستەۋگە كوشكەن كەزدە بۇرىن-سوڭدى مۇنداي سالماقتى باستان كەشپەگەن جۇيە سىر بەرىپ قالدى: كارتادان نەمەسە جەكەلەگەن ەسەپشوتتاردان اۋدارۋدا كىدىرىستەر پايدا بولعان سوڭ ادامدار نارازىلىق بىلدىرە باستادى: قارجىلىق ۇيىمداردىڭ سايتتارى كىلتتەنىپ, ەلەكتروندى تولەمگە كەرى اسەر ەتتى. قىزدى-قىزدىمەن «تسيفرلاندىرۋ باعدارلاماسىنا جۇمسالعان قارجى قايدا كەتتى» دەپ وسى سالانى باسقارىپ وتىرعان تسيفرلىق دامۋ, قورعانىس جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆتى بۇرىشقا تۇرعىزىپ قويۋعا تىرىسىپ قويعاندار تابىلدى. كەيىننەن مينيستر جۇيە جۇكتەمەنى كوتەرە الماي ىستەن شىقتى دەگەن اقپاراتتى جوققا شىعاردى. «تەلەگرامم-بوتتى ىسكە قوستىق, ال ول جۇكتەمەنى كوتەرە الماعاندىقتان ىستەن شىقتى دەگەن اقپارات شىندىققا جاناسپايدى. ءبىز ونى ازىرلەۋدەمىز. جۋىردا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ ىسكە قوسامىز», دەپ كوپتىڭ الدىنا شىققان سوڭ بۇل شۋ باسىلىپ, ساباسىنا ءتۇستى.
كەيىننەن مەملەكەتتىڭ تالعاجۋ ەتىڭدەر دەپ بولگەن 42500 ءدىڭ جولىن ىزدەگەندەر, ونلاين رەجيممەن قاشىقتىقتان وقىپ جاتقان مەكتەپ مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ تسيفرلىق باعدارلامانىڭ ساناسىنا سالماق سالعانى بەلگىلى بولىپ قالدى.
اپتانىڭ العاشقى كۇندەرى ەدب ۇكىمەتتىڭ تاپسىرماسىن ورىنداماي جاتىر دەگەن جەلسوزدەر كوبەيىپ كەتكەن ەدى: اپتانىڭ ورتاسىنا قاراي IT جۇيەنىڭ سىر بەرىپ جاتقانى بەلگىلى بولدى. جاعداي كۇردەلەنىپ كەتكەن نۇر-سۇلتان مەن الماتى قالاسىندا كارانتين جاعدايىنا قاراماستان تۇتىنۋشىلاردى قابىلداۋعا ءماجبۇر بولدى.
قارجىگەر ەرلان يبراگيم بۇل جاعداي بانكتەردىڭ اقپاراتتى تەحنولوگيانىڭ جاڭالىقتارىنا ءتيىستى كوڭىل بولمەگەنىن كورسەتكەنىن ايتادى. ەگەر, الداعى ۋاقىتتا بانكتەر بۇل سالاعا كوبىرەك كوڭىل بولمەسە, باسەكەگە قابىلەتتى دەگەن ۇعىم جەلگە ۇشىپ كەتەدى: «IT جۇيەلەرىنىڭ جەتىلمەگەندىگى - ەدب كارانتينگە ۇشىراعان بىرنەشە ماسەلەنىڭ ءبىرى. S&P Global Ratings ساراپشىلارى قازاقستانداعى بانك سەكتورىنىڭ ءوسۋ پەرسپەكتيۆالارىن بەلگىسىز دەپ سانايدى. ء«بىزدىڭ بولجامىمىز بويىنشا, قازاقستاندىق بانك سەكتورىنىڭ كىرىستىلىك كورسەتكىشتەرى تومەندەيدى, ال تازا پايدا 2019 جىلى 800 ملرد تەڭگەدەن 2020 جىلى 300 ملرد تەڭگەگە دەيىن تومەندەيدى» دەيدى S&P ەسەبىندە.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, پروۆيزيا شىعىندارىنىڭ جوعارى دەڭگەيى كارانتيندىك شارالارعا بايلانىستى قيىندىقتارعا تاپ بولعان شاعىن جانە ورتا كاسىپورىنداردىڭ پروبلەمالارمەن بايلانىستى ەكەن. «شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە جانە جەكە تۇلعالارعا بەرىلگەن نەسيەلەر نەسيە پورتفەلىنىڭ جالپى كولەمىنىڭ 56% قۇرايدى, بۇل قازاقستاندىق بانكتەر ءۇشىن قوسىمشا تاۋەكەلدەر تۋدىرادى. ءبىز سونداي-اق قارىز الۋشىلار ۇلتتىق بانك ۇسىنعان جەڭىلدىكتەردى ءتيىمدى پايدالانادى دەپ ۇمىتتەنەمىز» دەيدى ساراپشىلار.
كومپانيالارعا جانە شوب وكىلدەرىنە نەسيەسىن 90 كۇن كەشىكتىرىپ تولەۋگە مۇمكىندىك بەرىلگەنى بەلگىلى. بىراق بۇل مۇمكىندىك تە كەلەسى پروبلەمالاردىڭ بەتىن اشىپ جىبەردى: كاسىپكەرلەر نەسيەسى كەستەسىن قايتا تۇزەۋ ءۇشىن كەلىسىمشارتتاردى جاساي باستاعان كەزدە جەكەلەگەن تۇلعالاردىڭ نەسيە تولەۋ مۇمكىندىگىنىڭ تومەندەپ كەتكەنى بەلگىلى بولدى. ال بانكتەر جەكەلەگەن تۇرعىندار ءۇشىن, اسىرەسە جۇمىستارىن جوعلاتىپ العاندار نەسيەلىك دەمالىس بەرۋ دەگەن جوسپاردا بولماعان. سوڭىندا ۇلتتىق بانك 1 ملن تۇرعىننىڭ نەسيەسىن كەشىكتىرىپ تولەۋ تۋرالى ارىزىن قاناعاتتاندىردى. «ۇلتتىق بانك بانكتەردىڭ پايىزدىق مولشەرىن شەكتەي المايدى. سەبەبى ءبىز نارىق زاڭىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. بانك – بيزنەس. بىراق ۇلتتىق بانك تۇرعىنداردىڭ مۇددەسى ءۇشىن نارىق زاڭىنا قايشى كەلەتىن قادامدارعا باردى: ەدب-گە ايىپپۇلدار مەن ءوسىمپۇلداردى الۋعا تىيىم سالدى. بىراق ساراپشىلار وسى تۇستا مىنا فاكتورعا نازار اۋدارۋىمىز كەرەكتىگىن ايتىپ جاتىر: رەسەيدىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرى ازاماتتاردان كەشىكتىرىلگەن نەسيە ءۇشىن ايىپپۇل مەن ءوسىمپۇلدى تالاپ ەتۋ ماسەلەسىن پرەزيدەنت ۆ.ءپۋتيننىڭ ۇندەۋىنە دەيىن جاريالادى. پرەزيدەنتتەرىنىڭ ارالاسىپ, تالاپ ەتۋىنە جەتكىزبەدى بۇل جاعدايدى. بۇل فاكتور حالىقتىڭ قارجىلىق ساۋاتى ەمەس, بانك وكىلدەرىنىڭ قارجىلىق مادەنيەتى كورشى ەلمەن سالىستىرعاندا قوزى-كوش كەيىن قالىپ كەتكەنىمىزدى كورسەتىپ تۇر.
تەڭگە
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, 9 ناۋرىز مەن 5 ءساۋىر ارالىعىندا تەڭگەنىڭ قۇنسىزدانۋى شامامەن 17% بولدى. ء«بىزدىڭ نەگىزگى ستسەناريىمىز بويىنشا, ۆاليۋتا باعامىنىڭ تۇراقسىزدىعى جالعاسادى. 2020 جىلدىڭ سوڭىندا ۆاليۋتا باعامى ءبىر دوللار ءۇشىن شامامەن 435 تەڭگەنى قۇرايدى. ۇلتتىق بانك تەڭگەنىڭ قۇنىن تومەندەتىپ الۋىنا جول بەرمەيدى», دەيدى S&P ساراپشىلارى. ال ەۋرپالىق دامۋ بانك ساراپشىلارى الداعى بىرەر ايدا كومىرسۋتەگى باعالارى ءوسىپ, تەڭگەگە قۋات بەرەتىنىن ايتادى. دەمەك, ەكونوميكاداعى باعا تۇراقتانعان سايىن تەڭگە دە كۇش الا بەرەدى.
ازىرگە قازاقستاننىڭ ەكى قالاسىنداعى ەكونوميكالىق ءومىردىڭ توقتاۋى ەلدىڭ قارجى جۇيەسى مەن ەكونوميكاسىنىڭ جاي-كۇيىن جالاڭاشتاپ تۇرىپ جايىپ سالدى. كارانتين نەعۇرلىم كوپ بولسا, سوعۇرلىم جاعىمسىز كورىنىستەر دە سۋ بەتىنە قالقىپ شىعا بەرەدى. ال حالىق بۇرىنعىداي وتىرىككە الدانبايدى. بىزدىكى نازارىمىزعا ءىلىنىپ قالعان, ونلاين چاتتار, ۆەبينار كەزدە بايقاپ قالعان تۇستاردى كورسەتۋ. ەگەر ءتيىستى ورىندار قاپەرگە الماسا, ءوز ءسوزىمىز – وزىمىزدىكى.
الماتى
