ال وتكەن جىلدىڭ 28 قاراشا كۇنى ءماجىلىس دەپۋتاتتارى سەناتتىڭ 2020-2022 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭعا ەنگىزگەن وزگەرىستەرىمەن جانە تولىقتىرۋلارىمەن كەلىسكەن بولاتىن.
مۇناي باعاسىنىڭ ارزانداۋى, پاندەميانىڭ الەمدىك كاتاكليزمگە اينالۋى 2020 جىلعا ارنالعان بيۋدجەتتى تاعى دا ناقتىلاپ الۋدىڭ قاجەتتىگىن العا تارتتى.
ال ساراپشىلار 1 جىلدىق بيۋدجەتكە قايتا ورالاتىن كەز كەلگەنىن ايتىپ وتىر. سەبەبى ءبىزدىڭ ەلدە كىرىس كوزى مۇنايدان. الداعى بىرەر جىلدا ونىڭ باعاسى قانداي بولاتىنىن ەشكىم بىلمەيدى. قازىر حالىقارالىق رەيتينگتى باعالاۋ اگەنتتىكتەرى الداعى بىرەر جىلدا بىرقاتار ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق جاعدايى اۋىرلاي تۇسەتىنىن اشىپ ايتىپ وتىر. ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن داعدارىس قۇرساۋىندا قالاتىن ەلدەردىڭ قاتارىندا رەسەي مەن ءبىزدىڭ ەل دە بار. Standard & Poor's جانە Moody's ءتارىزدى ەكونوميكالىق رەيتينگتى باعالاۋ اگەنتتىكتەرى جۋىردا رەسەي ەكونوميكاسىن الدەقاشان «ۆۆۆ-» دەڭگەيىنە دەيىن تومەندەتىپ تاستاعانىن ايتقان. ساراپشىلار تىلىمەن ايتساق, بۇل «قوقىس دەڭگەيى» .
رف ۇكىمەتىنىڭ ەكونوميكالىق بلوگى جۇما كۇنى ءۇش جىلدىق بيۋدجەتتەن بولەك قوسالقى ءبىر جىلدىق بيۋدجەت جوباسىن دايىنداۋعا كىرىسەتىنىن ايتتى. بۇعان قاتىستى وتاندىق ساراپشىلارىمىز رەسەيدىڭ بۇل قادامىنىڭ دۇرىس شەشىم ەكەنىن ايتىپ وتىر. سەبەبى پاندەميادان كەيىنگى ەكونوميكانىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭى كەمىندە ەكى جىلعا سوزىلاتىنىن ايتادى. اي سايىن قىرىق قۇبىلىپ تۇراتىن مۇناي باعاسى دا ءۇش جىلدىق جوسپارلاۋدىڭ بىزگە ءتيىمسىز بولاتىنىن ءبىلدىرىپ قويدى. ساراپشىلار قازىنا قارجىسى جىل سايىن ناقتىلانىپ, ونىڭ پارامەترلەرى ءبىر جىلعا بەكىتىلەدى دە, قالعانىن حالىق قالاۋلىلارى تەك ينديكاتيۆتىك نوباي تۇرىندە قابىلدايتىنىن ايتادى. ەكى ارالىقتا الدىن الا ناقتىلانعان بيۋدجەت ءبىر-بىرىنە سايكەس كەلمەي قالادى ەكەن.
قارجىگەر ەرلان يبراگيم مۇناي باعاسىنىڭ ءتۇسىپ جاتقانىن, جالپى الەمدىك ەكونوميكانىڭ قۇبىلىپ تۇرعانىن ەسكەرسەك, بىزگە ءبىر جىلدىق بيۋدجەت جوباسىن قايتا قاراستىرۋدىڭ كەزى كەلگەنىن ايتادى. بۇل بىزگە الداعى ۋاقىتتىڭ بارىندە ءتيىمدى دەپ ايتا المايمىن. بىراق ءدال قازىرگىدەي وتپەلى كەزەڭدە كەرەك. قازىر پارلامەنتكە ءۇش جىلدىق بيۋدجەتتى قابىلداپ, ارقانى كەڭگە سالىپ جۇرەتىن كۇن ءوتتى. پارلامەنت ۋاقىتتىڭ تامىرىن باسىپ, ساعات تىلىندەي كۇندىز-ءتۇنى سارتىلداپ جۇمىس ىستەپ تۇرۋ كەرەك. پاندەميا الەمدىك ەكونوميكانىڭ باعىتىن 180 گرادۋسقا بۇرىپ جىبەردى. ءبىزدى الدا مۇلدەم جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات كۇتىپ تۇر.
«كورشى رەسەي ەلى ۇشجىلدىق بيۋدجەتتى قابىلداپ كوردى, ءبىر جىلدان كەيىن مۇمكىن ەمەس ەكەنىنە كوز جەتكىزدى. 2015 جىلدان باستاپ قايتادان بىرجىلدىق بيۋدجەتكە كوشتى. قارجى داعدارىسى جەدەل شەشىم قابىلداۋدى قاجەت ەتەدى. ماسەلەن, مۇنايدىڭ باعاسى ءبىر وسەدى, ءبىر تۇسەدى. قازىر ءتۇسىپ كەتتى. بۇل ارادا ايتۋ كەرەك, ۇشجىلدىققا بەلگىلەنگەن وبلىستارعا بەرىلەتىن سۋبۆەنتسيا عانا وزگەرمەيدى. ال ۇلتتىق قوردان الىناتىن ترانسفەرت وزگەرەدى. بىرجىلدىق بيۋدجەت ەسەپ كوميتەتىنە دە تەكسەرگەن كەزدە وڭايعا تيەدى» دەيدى ەرلان يبراگيم.
سونداي-اق ەرلان يبراگيم رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەرگە الەۋمەتتىك ماڭىزدى نىساندار سالۋ ءۇشىن مينيسترلىكتەر ارقىلى بەرىلگەن قاراجات بولەتىنىن ەسكە ءتۇسىرىپ ءوتتى. «مىسالى, الماتىدا ورتا دەڭگەيدى مەكتەپ سالۋ ءۇشىن وسىدان 2 جىل بۇرىن 1-2 ملرد تەڭگە كەتەتىن. قۇرىلىس زاتتارى باعاسى ءوسىپ كەتكەندىكتەن بولىنگەن قارجى جەتپەي قالادى. قوسىمشا قارجى سۇراسا «بيۋدجەت كودەكسىندە سولاي جازىلعان» دەپ جەرگىلىكتى جەرگە يتەرە سالادى» دەيدى ەرلان يبراگيم.
ەسكە سالساق, جاقىندا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جالپى وتىرىسىندا قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى گۇلجان قاراقۇسوۆ سپەكۋلياتسياعا ءجيى ۇشىرايتىن بۇگىنگى ەكونوميكانى بولجاۋ قيىن ەكەنىن ايتا كەلە, ەرتە مە, كەش پە, ء«بىز دە بيۋدجەتتى ءبىر جىلعا جوبالاۋىمىز مۇمكىن» ەكەنىن ايتقان. دەپۋتات مۇنىڭ سەبەبىن بۇل فاكتور ۇكىمەتكە تەرەڭىرەك جۇمىس ىستەۋگە جانە تۇزەتۋلەردى دەر كەزىندە قاراۋعا جانە جان-جاعىمىزداعى ەلدەردىڭ جاعدايىمەن ۇيلەستىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىمەن تۇسىندىرگەن. ءتىپتى ءۇش جىلدىق بيۋدجەت ەنگىزىلگەن تۇراقسىزدىق جاعدايىندا بولاتىنىن, قازىر مۇنى ىستەۋدىڭ قاجەتى جوق ەكەنىن ايتقان.
ساراپشىلار مىناداي قۇبىلمالى زاماندا ءۇش جىلدىق ەكونوميكانى بولجاۋدىڭ ءوزى وتە قيىن ەكەنىن, ۋاقىت ءبىز تۇرماق, الپاۋىت ەلدەردىڭ بولجامىنا باعىنبايتىنىن, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى وسى ماسەلەگە نازار اۋدارۋى كەرەك ەكەنىن ەسكەرتىپ جاتىر.
