سىن ساعاتتا ازاماتتار قامقورلىقسىز قالمايدى
پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى داريعا نازارباەۆا دەپۋتاتتار الدىندا ءسوز سويلەپ, ەلباسىنىڭ كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى بۇكىل الەمدە ورىن العان احۋالعا سىندارلى تالداۋ جاساعان, ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, وسىنداي كۇردەلى جاعدايدا ەل ەكونوميكاسىن قولداۋ جونىندەگى مەملەكەت تاراپىنان قولعا الىنعان شارالارعا جوعارى باعا بەرگەن ماقالاسىنا توقتالدى.
– تۇڭعىش پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ جولىندا كوپ جۇمىس اتقارىلدى, بۇل باعىتتا جۇيەلى جۇمىستار جالعاسىن تابۋدا. ەڭ باستىسى – وسىنداي سىن ساعاتتا بىردە-ءبىر ادام, ەلىمىزدىڭ ەشبىر ازاماتى قامقورلىقسىز قالمايتىنىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدە قاجەتتى رەسۋرستاردىڭ ءبارى بار. ۇلاعاتتى جانە وڭ ىستەر وسىنداي قيىن-قىستاۋ, داعدارىس كەزەڭىندە ايشىقتالا تۇسەدى. ەلباسىنىڭ ۇلتتىق قوردى قۇرۋ, ەكونوميكامىزدى ءارتاراپتاندىرۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جونىندەگى كورەگەن ساياساتى ءوز جەمىسىن بەرىپ وتىرعانىنا كۋا بولۋدامىز. ەلباسىنىڭ اسا كورەگەندىكپەن قابىلداعان شەشىمدەرى بۇگىنگى تاڭدا داعدارىستى ەڭسەرۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىرعان ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىك قورعانىشىن, مەملەكەتتىك, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جۇيەمىزدىڭ نەگىزگى تۇراقتىلىعىن قۇردى. ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز, حالقىمىز بۇل داعدارىستى دا ابىرويمەن ەڭسەرىپ, ودان ءارى شىڭدالا تۇسەتىنىنە كامىل سەنەمىن, – دەدى داريعا نازارباەۆا.
سەنات توراعاسى بارلىق سەناتورلاردىڭ اتىنان بۇل ۇندەۋ ەلباسىنىڭ كورەگەندىگىن ايقىن كورسەتىپ, داعدارىستى ەڭسەرۋ جولىنداعى ءىس-قيمىلعا تىڭ سەرپىن بەرەتىنىن مالىمدەدى.
– ەندىگى باستى ماقسات – وسىنداي ماڭىزدى شارالاردىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردە ءتيىمدى ءارى ناقتى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ. وكىنىشكە قاراي كوبىنە تاپسىرمالاردىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردە ورىندالۋى كوپ سۇراقتار تۋىنداتىپ جاتاتىنىن ءبارىمىز بىلەمىز, كورىپ ءجۇرمىز. اسىرەسە ارتىق بيۋروكراتيالىق فورماليزمگە, اكىمشىلىك قۇلشىنىسقا نەمەسە جونسىزدىككە جول بەرىلىپ جاتادى. مۇنىڭ بارىنە ءتيىستى باعا بەرىلەتىنىنە سەنىمدىمىن. قالىپتاسقان جاعدايدا مەملەكەتتىك اقپاراتتىق رەسۋرستاردىڭ جانە ەلەكتروندى قىزمەتتەردىڭ جۇمىس ىستەۋىندە بىرقاتار پروبلەما بار ەكەنى بەلگىلى بولدى. بۇل «تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى وسى داعدارىس كەزىندە بەتى اشىلعان پروبلەمالاردى ەسكەرە وتىرىپ, دەرەۋ قايتا قاراۋدى تالاپ ەتەتىنىن بىلدىرەدى. دەپۋتاتتار ەلىمىزدىڭ باسقارۋ جۇيەسى مەن ەكونوميكانى تسيفرلاندىرۋدا جەدەل جۇمىستار جۇرگىزۋگە بيۋروكراتيانىڭ مۇددەلى ەمەس ەكەندىگى جايلى, ستاتيستيكانى ءبىر رەتكە كەلتىرۋ تۋرالى بىرنەشە مارتە ايتقان بولاتىن. ءبىز ەندى كورىپ وتىرعانىمىزداي, بۇدان ءارى كۇتۋگە بولمايدى. قيمىل-ارەكەت جاساۋىمىز قاجەت, – دەپ اتاپ ءوتتى.
د.نازارباەۆا ءاردايىم قيىن ساتتەردە اۋىزبىرلىگىن ساقتاپ وتىرعان قازاقستان حالقىنا, تۇسىنىستىك پەن سابىرلىق تانىتقان ءاربىر ازاماتقا زور العىسىن ءبىلدىرىپ, جاقىن تۋىستارىنان ايىرىلعان وتباسىلارعا كوڭىل ايتتى, سىرقاتتانىپ جاتقانداردىڭ تەز ارادا ايىعىپ كەتۋىنە تىلەكتەس ەكەنىن جەتكىزدى.
– مەديتسينا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, اسكەريلەر مەن ۆولونتەرلار قازىرگى قاۋىرت رەجىمدە قىزمەتتەرىن جالعاستىرۋدا. بۇل قىزمەتكەرلەرگە قازىر وڭاي ءتيىپ جاتقان جوق. ويتكەنى ولار ىندەتتىڭ مەڭدەۋىن توقتاتۋعا كۇش سالىپ, اۋرۋحانالار مەن ينفەكتسيالىق بولىمشەلەردە ناۋقاستاردى ەمدەپ, ادام ءومىرىن ساقتاپ, كوشەلەردە, بلوكپوستتاردا قوعامدىق ءتارتىپ پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتىپ, كۇن سايىن ەرلىك جاساپ جاتىر. بۇل كۇرەستە العى شەپتە جۇرگەن ازاماتتارعا ايتىلعان العىسىما قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتى قوسىلاتىنىنا سەنىمدىمىن. وسىنداي قيىن كەزەڭدە سىزدەردىڭ ەرلىكتەرىڭىزدى بارشامىز ۇلگى تۇتامىز. سىزدەر – جۇرەككە سەنىم ۇيالاتىپ, جاقسىلىققا دەگەن ءۇمىتتىڭ باستاۋى ەكەندەرىڭىز ايقىن, – دەدى داريعا نازارباەۆا.
سونىمەن قاتار ول وڭىرلەردە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن, جۇمىس ورىندارىن جانە ەڭبەككەرلەردىڭ جالاقىلارىن ساقتاۋ شارالارىن ۇيىمداستىرۋعا, كوپ بالالى وتباسىلار مەن مۇگەدەكتەردى جانە وزگە دە از قامتىلعان وتباسىلاردى تەگىن ازىق-ت ۇلىكپەن جانە سانيتارلىق-گيگيەنالىق قۇرالدارمەن قامتاماسىز ەتۋگە قوماقتى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنا بولەك العىسىن ءبىلدىردى.
بۇعان قوسا سەنات توراعاسى مۇقتاج جاندارعا قايىرىمدىلىق جاساپ, قارجىلاي قولداۋ كورسەتىپ وتىرعان كاسىپكەرلەردىڭ دە ۇلەسىن اتاپ ءوتىپ, ەلىمىز بۇل سىناقتان دا امان-ەسەن وتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
حالىقارالىق كەلىسىمدەر راتيفيكاتسيالاندى
كۇن تارتىبىندە الدىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا (جىلىستاتۋعا) جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالدى. ءبىرىنشى وقىلىمدا تالقىلانعان بۇل قۇجاتپەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ ەگجەي-تەگجەيلى تانىستىردى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, سەنات قاراۋىنا ۇسىنىلىپ وتىرعان زاڭ جوباسى بىرنەشە ماقساتتى كوزدەيدى: بىرىنشىدەن, قارجى مونيتورينگى راسىمدەرىنە كليەنتتى تيىسىنشە تەكسەرۋ, ىشكى باقىلاۋ جۇرگىزۋ جانە كۇدىكتى وپەراتسيالار تۋرالى حابارلاما جىبەرۋ سياقتى وزگەرىستەر ۇسىنىلادى; ەكىنشىدەن, قارجى مونيتورينگى سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگانعا رەتتەۋشى مەملەكەتتىك ورگانى جوق قارجى مونيتورينگى سۋبەكتىلەرىنە قاتىستى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى حاتتامالاردى تولتىرۋعا قۇزىرەت بەرىلەدى; ۇشىنشىدەن, قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى جىلىستاتۋعا جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاندار ءۇشىن حالىقارالىق ءوزارا ءىس-قيمىل راسىمدەرى, ونىڭ ىشىندە قىلمىستىق اكتيۆتەردى ىزدەستىرۋ جانە قايتارۋ بويىنشا راسىمدەر رەگلامەنتتەلەدى; تورتىنشىدەن, حالىقارالىق ستاندارتتاردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا زاڭ جوباسىنا كوممەرتسيالىق ەمەس سەكتوردى تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋ ماقساتىندا پايدالانۋدان قورعاۋعا بايلانىستى نوۆەللالار ەنگىزىلدى; بەسىنشىدەن, بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى قارارلارىنا سايكەس ۇلتتىق زاڭناماعا تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا جانە جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتۋدى قارجىلاندىرۋعا جاتاتىن نىسانالى قارجى سانكتسيالارىنىڭ مەحانيزمدەرى ەنگىزىلەدى; التىنشىدان, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى سالالىق ءتاسىل ارقىلى تەرروريستىك تۇرعىدان وسال وبەكتىلەردىڭ تەرروريزمگە قارسى قورعاۋىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان تۇزەتۋلەر بلوگى ازىرلەندى.
تالقىلاۋ بارىسىندا جەكە كاسىپكەردى جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتۋدى قارجىلاندىرۋعا بايلانىستى ۇيىمدار مەن تۇلعالاردىڭ تىزبەسىنە جانە (نەمەسە) تەرروريزمدى جانە ەكسترەميزمدى قارجىلاندىرۋعا بايلانىستى ۇيىمدار مەن تۇلعالاردىڭ تىزبەسىنە ەنگىزۋ ونىڭ قىزمەتىن ماجبۇرلەپ توقتاتۋدىڭ نەگىزى رەتىندە قاراستىرۋ ۇسىنىلدى. دەپۋتاتتار سونداي-اق زاڭ جوباسى باپتارىنىڭ ەرەجەلەرىن ۇيلەستىرەتىن, سونداي-اق زاڭ تەحنيكاسى ەرەجەلەرىنە بايلانىستى بىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزدى. قۇجات سەناتورلاردىڭ تۇزەتۋلەرىمەن ماجىلىسكە جىبەرىلدى.
القالى جيىندا تالقىعا سالىنعان زاڭ جوباسىنىڭ ءبىرى «2012 جىلعى
11 مامىرداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا جانە قىرعىز رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا بولۋ ءتارتىبى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» بولدى.
اتالعان زاڭ جوباسى بويىنشا قوسىمشا بايانداما جاساعان سەناتور ساۋلە ايتپاەۆا ماقسات قازاقستان مەن قىرعىزستان ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەردى قۇرۋ ەكەنىن, حاتتاما راتيفيكاتسيالانعاندا بالالاردىڭ كەلۋ جانە كەتۋ ءتارتىبى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستەندىرىلەتىنىن, سونداي-اق ەكى ەلدىڭ كوشى-قون ماسەلەلەرىندەگى ىنتىماقتاستىعىنىڭ تيىمدىلىگى ارتا تۇسەتىنىن مالىمدەدى.
سونىمەن قاتار سەناتورلار ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارتقا قاتىستى ءتورت بىردەي حاتتامانى راتيفيكاتسيالادى. بۇل قۇجاتتار ۇلتتىق, وڭىرلىك جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ مۇددەسىنە وراي ۇقشۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعىن كۇشەيتىپ, قۇقىقتىق مارتەبەلەرىن نىعايتادى.
بۇعان قوسا دەپۋتاتتار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى كونسۋلدىق ارتىقشىلىقتار مەن يممۋنيتەتتەر تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى. كەلىسىمنىڭ ماقساتى – ەكى ەلدىڭ كونسۋلدىق مەكەمەلەرى, كونسۋلدىق قىزمەت ادامدارى, كونسۋلدىق قىزمەتشىلەرى جانە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرى پايدالاناتىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ, سونداي-اق قولايلى جاعدايلار جاساۋ.
سونداي-اق «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى بولىپ تابىلاتىن ەڭبەكشى كوشىپ-قونۋشىلاردىڭ وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنداعى جانە وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى بولىپ تابىلاتىن ەڭبەكشى كوشىپ-قونۋشىلاردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ەڭبەك قىزمەتى جانە قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى. كەلىسىمگە 2019 جىلى 15 ساۋىردە تاشكەنت قالاسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ مەملەكەتتىك ساپارى بارىسىندا قول قويىلعان. كەلىسىمنىڭ ماقساتى – تاراپتاردىڭ كوشى-قون اعىندارىن رەتتەۋ جانە زاڭسىز ەڭبەك قىزمەتىن بولدىرماۋ جونىندەگى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ.
جالپى وتىرىستىڭ سوڭىنا قاراي سەناتور ءالي بەكتاەۆ ۇكىمەتكە اگروونەركاسىپ كەشەنى سالاسىنداعى داعدارىسقا قارسى شارالاردى ىسكە اسىرۋ تۋرالى دەپۋتاتتىق ساۋالىن جولدادى. ول توتەنشە جاعداي كەزىندە كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىن ۋاقتىلى جانە ساپالى جۇرگىزۋ اسا ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار دەپۋتات جاڭا ساپالى ونىممەن ازاماتتاردى ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسىن توقتاتۋعا بولمايتىنىن, قاۋىپتى دەرتپەن تايتالاسا ءجۇرىپ, شارۋالار بيىل 22,5 ملن گەكتاردان استام ەگىس ەگىپ, كوكونىس ءوسىرىپ, مال باعىپ, ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى.
