ەلباسى ءاردايىم حالقىمەن بىرگە
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين ءسوز باسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ Egemen Qazaqastan گازەتىندە جاريالانعان كوروناۆيرۋس ىندەتى مەن الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىسقا بايلانىستى «بىرلەسە بىلگەن ەل ءبارىن جەڭەدى» اتتى ماقالاسىنا پىكىرىن ايتتى.
– بارشاڭىزعا بەلگىلى, بۇگىن رەسپۋبليكالىق اقپارات قۇرالدارىندا تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ ارنايى ۇندەۋى جاريالاندى. بۇل ۇندەۋ – ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارقاشاندا ءوز حالقىمەن بىرگە ەكەنىن كورسەتىپ, حالقىمىزدىڭ ىنتىماعىن ودان ءارى نىعايتۋعا سەرپىن بەرەدى. سەبەبى ەلباسىمىزدىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ ارقاسىندا تاۋەلسىزدىك جىلدارى بىرلىگىمىز ارتىپ, ەلىمىزدە ءىرى ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك رەفورمالار جاسالىپ, قازاقستانىمىز بارلىق سالادا زور تابىسقا جەتتى. سونىمەن بىرگە بولاشاققا ارنالعان ۇلتتىق قورىمىز دا بار. بۇل قازىرگى كۇردەلى كەزەڭدە حالقىمىزدى, ءاربىر ازاماتتى جان-جاقتى قولداۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. سوندىقتان ەلباسىمىز ايتقانداي, «بىرلىك بار جەردە الىنبايتىن اسۋ جوق». ءبىز بىرلىكتى, كەلىسىمدى, تۇراقتىلىقتى ساقتاپ, وسى ۋاقىتشا قيىندىقتان امان-ەسەن شىعامىز, – دەدى نۇرلان نىعماتۋلين.
ءماجىلىس توراعاسى قازاقستان تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا دامۋدىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرىنەن وتكەنىن ەسكە سالا وتىرىپ, ەلباسىنىڭ كۇش-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا بولاشاققا قاجەتتى قور جيناقتالعانىنا توقتالدى. ولار – ۇلتتىق قور, دامىعان ەكونوميكا, ينفراقۇرىلىم جانە الەۋمەتتىك رەفورمالار.
– قازىر ءبىز جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرىپ, ەلىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن, اسىرەسە مۇقتاج جاندارعا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتى پايدالانۋ وتە ماڭىزدى. «حالقىمىزدىڭ توزىمدىلىگى, ەرىك-جىگەرى جانە وزىنە دەگەن زور سەنىمى ارقاسىندا مىندەتتى تۇردە جەڭىپ شىعامىز», دەپ ەلباسى ايتقانداي, قازاقستاندىقتار قازىرگى كۇردەلى جاعدايدى دا جەڭە الاتىنىنا ەشقانداي كۇمان جوق. بىردە-ءبىر ادام, ەلىمىزدىڭ ەشبىر ازاماتى قامقورلىقسىز قالماۋى ماڭىزدى. ءبىز, پارلامەنت دەپۋتاتتارى وتانداستارىمىزدى قازىرگى قاۋىپ-قاتەردەن قورعاۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار زاڭ جوبالارىنا كۇش-جىگەرىمىزدى جۇمسايمىز, – دەدى سپيكەر.
كەشەندى تۇرعىن ءۇي ساياساتىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى
جالپى وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىندەگى نەگىزگى ماسەلە – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارى وپەراتورلارىنىڭ سانىن قىسقارتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. زاڭ جوباسى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ حالىققا جولداۋىنداعى تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارى وپەراتورلارىنىڭ سانىن قىسقارتۋ تۋرالى تاپسىرماسىنا سايكەس ازىرلەنگەن.
بۇل قۇجاتتىڭ جاي-جاپسارىمەن ءماجىلىس دەپۋتاتى ساپار احمەتوۆ تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسى «قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى» اق, «بايتەرەك دەۆەلوپمەنت» اق جانە «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا كەپىلدىك بەرۋ قورى» اق سياقتى تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنىڭ جۇمىس ىستەپ تۇرعان وپەراتورلارىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ بىرىڭعاي وپەراتورى ەتىپ بىرىكتىرۋگە, سونداي-اق ولاردىڭ ءبىرىن-ءبىرى قايتالايتىن فۋنكتسيالارىن جويۋعا جانە جالپى اكىمشىلىك شىعىستارىن قىسقارتۋعا باعىتتالعان.
سونىمەن قاتار بىرىڭعاي وپەراتوردىڭ جاڭعىرتىلعان قىزمەتتەرى ۇسىنىلىپ وتىر. زاڭ جوباسىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ بىرىڭعاي وپەراتورىنىڭ كەلەسى جۇمىستاردى اتقارۋى قاراستىرىلادى: مەملەكەتتىك باعدارلامالار اياسىندا قۇرىلىستى جۇزەگە اسىرىپ جاتقان زاڭدى تۇلعالارعا نەسيە بەرۋ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردا ءارى اكىمدىكتەردە باسپانا كەزەگىندە تىركەلگەن ازاماتتارعا ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالدامالى پاتەردى ۇسىنۋدى رەگلامەنتاتسيالاۋ, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋ مەن ىسكە اسىرۋ.
قۇجاتتا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى بىرىڭعاي وپەراتورىنىڭ يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزدارىنا كەپىلدىك بەرۋ, كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋعا كەپىلدىكتەر بەرۋ بويىنشا دا نورمالار كوزدەلگەن. زاڭ جوباسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 3 كودەكسى مەن 4 زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ ۇسىنىلادى.
– تۇرعىن-ءۇي ساياساتى – ارقاشاندا كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىن ماڭىزدى ماسەلە. وسى جولدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ازىرلەنىپ, ماقۇلدانعان بۇگىنگى زاڭ جوباسى اتالعان سالاداعى سۇراقتاردى ۋاقىت تالابىنا سايكەس ودان ءارى ءتيىمدى شەشۋگە ىقپال ەتەدى دەپ بىلەمىز. سەبەبى ەندى قازاقستاندا تۇرعىن ءۇي ساياساتىن جۇزەگە اسىراتىن بىرىڭعاي وپەراتور قۇرىلادى. ول حالقىمىزعا, سونىڭ ىشىندە, الەۋمەتتىك قولداۋدى قاجەت ەتەتىن ازاماتتار اراسىندا قولجەتىمدى باسپانا ماسەلەسىن شەشۋگە كەڭ جول اشادى, – دەدى نۇرلان نىعماتۋلين.
زاڭ جوباسى تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنىڭ جۇمىس ىستەپ تۇرعان وپەراتورلارى بىرىكتىرۋ ارقىلى جالپى اكىمشىلىك شىعىندار 42%-عا ازايادى. وسى رەتتە ءماجىلىس توراعاسى نەگىزگى باسىمدىقتار مۇعالىمدەرگە, دارىگەرلەرگە, بيۋدجەتتىك ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرىنە, سونداي-اق تابىس دەڭگەيى ورتاشا جانە ورتاشادان تومەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى قامتيتىنىن اتاپ ءوتتى.
بىرقاتار قۇجات ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى
مۇنىڭ العاقشىسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بەيبىت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى» زاڭ جوباسى بولدى. زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى – ازاماتتاردىڭ بەيبىت جينالىستار, ميتينگىلەر مەن دەمونستراتسيالار, شەرۋلەر مەن پيكەتتەۋ وتكىزۋىنە قاتىستى كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن ىسكە اسىرۋ.
زاڭ جوباسىندا بەيبىت جينالىستاردى وتكىزۋ ءۇشىن حابارلاما جاساۋ ءتارتىبى ەنگىزىلەدى. بۇل رەتتە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ جاۋابى بولماعان جاعدايدا, بەيبىت جينالىستى وتكىزۋ ءۇنسىز كەلىسىم بويىنشا كەلىسىلدى دەپ ەسەپتەلەدى.
قۇجاتتا بەيبىت جينالىستاردى مامانداندىرىلعان ورىنداردا عانا وتكىزۋ كوزدەلەدى. ونى جەرگىلىكتى ءماسليحات ايقىندايدى. مامانداندىرىلعان ورىندار ۇيىمداستىرۋ ىڭعايلىلىعىن, كولىك قولجەتىمدىلىگىن, جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋشىلار مەن قاتىسۋشىلاردىڭ, باسقا ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن, ولاردىڭ ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىن پايدالانۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. زاڭ جوباسىندا بەيبىت جينالىستاردى وتكىزۋ ءۇشىن بالامالى ورىندى ۇسىنۋ قۇقىعى دا كوزدەلگەن.
بەيبىت جينالىستاردى وتكىزۋ تۋرالى حابارلامانى بەرۋ مەرزىمى – بەس جۇمىس كۇنىنە دەيىن, ال دەمونستراتسيا, شەرۋ نىسانىنداعى جينالىستاردى وتكىزۋ كەلىسىمىن الۋ تۋرالى ءوتىنىشتى بەرۋ مەرزىمى ون جۇمىس كۇنىنە دەيىن قىسقارتىلدى. وسىعان بايلانىستى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار قۇجاتتاردى تيىسىنشە ءۇش جانە جەتى جۇمىس كۇنى ىشىندە قاراۋعا ءتيىس. مامانداندىرىلعان ورىنداردىڭ بار-جوعى, بوس نەمەسە بوس ەمەستىگى تۋرالى اقپاراتتىڭ اشىق ءارى وبەكتيۆتى بولۋى ماقساتىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتىنە ءوز ينتەرنەت-رەسۋرسىندا بەيبىت جينالىستاردى وتكىزۋگە ارنالعان ورىنداردىڭ ءتىزىمىن جۇكتەيتىن تۇزەتۋ ەنگىزىلدى. بۇل بەيبىت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋشىلارعا ءىس-شارالارىن الدىن الا جوسپارلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونداي-اق قۇقىقتىق ولقىلىقتارعا جول بەرمەۋ, زاڭ جوباسىنىڭ نورمالارىن ءبىر-بىرىنە جانە باسقا دا زاڭنامالىق اكتىلەرگە سايكەس كەلتىرۋ ماقساتىندا رەداكتسيالىق, ناقتىلاۋشى سيپاتتاعى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى.
بۇعان قوسا جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بەيبىت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋ ەنگىزۋ تۋرالى» ىلەسپە زاڭ جوباسى دا ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. بۇل قۇجاتتار جونىندە ءماجىلىستىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ مۇشەسى قانات مۋسين باياندادى.
ەكىنشى وقىلىمدا دەپۋتاتتاردان قولداۋ تاپقان قۇجاتتىڭ ءبىرى – «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭ جوباسى. بۇل تۋرالى الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بەيبىت مامراەۆ كەڭىنەن ايتىپ بەردى.
– ءبىرىنشى وقىلىمدا تالقىلاۋ بارىسىندا ايتىلعانداي «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭ جوباسى ارداگەرلەر ساناتتارىن جۇيەلەندىرۋگە جانە ولاردى الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىمەن رەتتەۋگە باعىتتالعان. سونىمەن قاتار قۇجاتتا باسقا مەملەكەتتەردىڭ اۋماعىندا ۇرىس قيمىلدارىنا قاتىسقان ارداگەرلەردى دەربەس ساناتقا جاتقىزۋ كوزدەلەدى. زاڭ جوباسىن پىسىقتاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزدى. بىرىنشىدەن, جەرگىلىكتى وكىلدى ورگانداردىڭ, ۇيىم باسشىلارىنىڭ الەۋمەتتىك قولداۋ مەن جەڭىلدىكتەردىڭ قوسىمشا شارالارىن بەلگىلەيتىن, سونداي-اق ارداگەرلەر مەن وسى زاڭنىڭ كۇشى قولدانىلاتىن ادامدارعا ماتەريالدىق جانە باسقا دا كومەك تۇرلەرىن كورسەتۋ قۇقىقتارى ناقتىلاندى, – دەدى بەيبىت مامراەۆ.
سونىمەن قاتار القالى جيىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قارۋلى كۇشتەردىڭ, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرالىمداردىڭ ارسەنالدارى, بازالارى مەن قويمالارى جانىنداعى تىيىم سالىنعان ايماقتار مەن تىيىم سالىنعان اۋداندار ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
قارالىپ وتىرعان زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى بيىل 26 ناۋرىزدا ءبىرىنشى وقىلىمدا قولداۋ تاپتى. ءماجىلىستىڭ حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى مۇحتار ەرمان بۇل قۇجات قارۋلى كۇشتەردىڭ, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرالىمداردىڭ وق-دارىلەرى ارسەنالدارىنىڭ, بازالارى مەن قويمالارىنىڭ قاۋىپسىز جۇمىس ىستەۋىن, سونداي-اق وق-دارىلەردى ساقتاۋ كەزىندە توتەنشە جاعدايدىڭ تۋىنداۋى مۇمكىن بولعان جاعدايدا حالىقتى, ازاماتتىق جانە باسقا دا ينفراقۇرىلىمدى قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا زاڭنامانى جەتىلدىرۋدى كوزدەيتىنىن ايتتى.
