ساياسات • 09 ءساۋىر، 2020

الەۋمەتتىك ماڭىزدى زاڭ جوبالارىنا باسا ءمان بەرىلەدى

65 رەتكورسەتىلدى

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتاتتاردىڭ ۇسىنىسى بويىنشا بىرقاتار زاڭ جوباسىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ، ماقۇلداندى.

ەلباسى ءاردايىم حالقىمەن بىرگە

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى نۇر­لان نىعماتۋلين ءسوز باسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ Egemen Qazaqas­tan گازەتىندە جاريالانعان كوروناۆي­رۋس ىندەتى مەن الەمدىك ەكونومي­كا­لىق داعدارىسقا بايلانىستى «بىرلەسە بىلگەن ەل ءبارىن جەڭەدى» اتتى ماقالاسىنا پىكىرىن ايتتى.

– بارشاڭىزعا بەلگىلى، بۇگىن رەسپۋب­ليكالىق اقپارات قۇرالدارىندا تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ ارنايى ۇندەۋى جاريالاندى. بۇل ۇندەۋ – ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارقاشاندا ءوز حالقىمەن بىرگە ەكەنىن كورسەتىپ، حالقىمىزدىڭ ىنتىماعىن ودان ءارى نىعايتۋعا سەرپىن بەرەدى. سەبەبى ەلباسىمىزدىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ ارقاسىندا تاۋەلسىزدىك جىلدارى بىرلىگىمىز ارتىپ، ەلىمىزدە ءىرى ساياسي، ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك رەفورمالار جاسالىپ، قازاقستانىمىز بارلىق سا­لا­دا زور تابىسقا جەتتى. سونىمەن بىرگە بو­لا­شاققا ارنالعان ۇلتتىق قورىمىز دا بار. بۇل قازىرگى كۇردەلى كەزەڭدە حالقىمىزدى، ءاربىر ازاماتتى جان-جاقتى قولداۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. سوندىقتان ەلباسىمىز ايتقانداي، «بىرلىك بار جەردە الىنبايتىن اسۋ جوق». ءبىز بىرلىكتى، كەلى­سىمدى، تۇراقتىلىقتى ساقتاپ، وسى ۋاقىتشا قيىندىقتان امان-ەسەن شىعامىز، – دەدى نۇرلان نىعماتۋلين.

ءماجىلىس توراعاسى قازاقستان تاۋەل­سىز­دىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا دامۋ­دىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرىنەن وتكەنىن ەسكە سالا وتىرىپ، ەلباسىنىڭ كۇش-جىگە­رى­نىڭ ارقاسىندا بولاشاققا قاجەتتى قور جي­ناقتالعانىنا توقتالدى. ولار – ۇلتتىق قور، دامىعان ەكونوميكا، ينفراقۇرىلىم جانە الەۋمەتتىك رەفورمالار.

– قازىر ءبىز جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرىپ، ەلىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن، اسىرەسە مۇقتاج جاندارعا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتى پايدالانۋ وتە ماڭىزدى. «حالقىمىزدىڭ توزىمدىلىگى، ەرىك-جىگەرى جانە وزىنە دەگەن زور سەنىمى ارقاسىندا مىندەتتى تۇردە جەڭىپ شىعامىز»، دەپ ەلباسى ايتقانداي، قازاقستاندىقتار قازىرگى كۇردەلى جاعدايدى دا جەڭە الاتىنىنا ەشقانداي كۇمان جوق. بىردە-ءبىر ادام، ەلىمىزدىڭ ەشبىر ازاماتى قامقورلىقسىز قالماۋى ماڭىزدى. ءبىز، پارلامەنت دەپۋتاتتارى وتانداستارىمىزدى قازىرگى قاۋىپ-قاتەردەن قورعاۋ ءۇشىن، ەڭ الدىمەن، الەۋمەتتىك ماڭىزى بار زاڭ جوبالارىنا كۇش-جىگەرىمىزدى جۇمسايمىز، – دەدى سپيكەر.

كەشەندى تۇرعىن ءۇي ساياساتىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى

جالپى وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىندەگى نەگىزگى ماسەلە – «قازاقستان رەسپۋبلي­كاسى­نىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تۇرعىن ءۇي باع­دار­لامالارى وپەراتورلارىنىڭ سانىن قىسقارتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وز­گە­رىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقى­لىم­دا ماقۇلداندى. زاڭ جوباسى پرەزي­دەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ حالىق­قا جولداۋىنداعى تۇرعىن ءۇي باعدارلا­ما­لارى وپەراتورلارىنىڭ سانىن قىسقارتۋ تۋرالى تاپسىرماسىنا سايكەس ازىرلەنگەن.

بۇل قۇجاتتىڭ جاي-جاپسارىمەن ءماجىلىس دەپۋتاتى ساپار احمەتوۆ تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا، زاڭ جوباسى «قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى» اق، «بايتەرەك دەۆەلوپمەنت» اق جانە «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا كەپىلدىك بەرۋ قورى» اق سياقتى تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنىڭ جۇمىس ىستەپ تۇرعان وپەراتورلارىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ بىرىڭعاي وپەراتورى ەتىپ بىرىكتىرۋگە، سونداي-اق ولاردىڭ ءبىرىن-ءبىرى قايتالايتىن فۋنكتسيالارىن جويۋعا جانە جالپى اكىمشىلىك شىعىستارىن قىسقارتۋعا باعىتتالعان.

سونىمەن قاتار بىرىڭعاي وپەرا­تور­دىڭ جاڭعىرتىلعان قىزمەتتەرى ۇسى­نىلىپ وتىر. زاڭ جوباسىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ بىرىڭعاي وپەرا­تو­رىنىڭ كەلەسى جۇمىستاردى اتقارۋى قاراستىرىلادى: مەملەكەتتىك باعدار­لامالار اياسىندا قۇرىلىستى جۇزەگە اسىرىپ جاتقان زاڭدى تۇلعالارعا نەسيە بەرۋ، جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردا ءارى اكىمدىكتەردە باسپانا كەزەگىندە تىركەلگەن ازاماتتارعا ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالدامالى پاتەردى ۇسىنۋدى رەگلامەنتاتسيا­لاۋ، ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قار­جى­لاندىرۋ مەن ىسكە اسىرۋ.

قۇجاتتا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى بىرىڭ­عاي وپەراتورىنىڭ يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزدارىنا كەپىلدىك بەرۋ، كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋعا كە­پىل­دىكتەر بەرۋ بويىنشا دا نورمالار كوز­دەلگەن. زاڭ جوباسىندا قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ 3 كودەكسى مەن 4 زاڭىنا وزگە­رىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ ۇسى­نىلادى.

– تۇرعىن-ءۇي ساياساتى – ارقاشاندا كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىن ماڭىزدى ماسەلە. وسى جولدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ازىرلەنىپ، ماقۇلدانعان بۇگىنگى زاڭ جوباسى اتالعان سالاداعى سۇراقتاردى ۋاقىت تالابىنا سايكەس ودان ءارى ءتيىمدى شەشۋگە ىقپال ەتەدى دەپ بىلەمىز. سەبەبى ەندى قازاقستاندا تۇرعىن ءۇي ساياساتىن جۇزەگە اسىراتىن بىرىڭعاي وپەراتور قۇرىلادى. ول حالقىمىزعا، سونىڭ ىشىندە، الەۋمەتتىك قولداۋدى قاجەت ەتەتىن ازاماتتار اراسىندا قولجەتىمدى باس­پانا ماسەلەسىن شەشۋگە كەڭ جول اشادى، – دەدى نۇرلان نىعماتۋلين.

زاڭ جوباسى تۇرعىن ءۇي باعدارلا­مالارىنىڭ جۇمىس ىستەپ تۇرعان وپەراتورلارى بىرىكتىرۋ ارقىلى جالپى اكىمشىلىك شىعىندار 42%-عا ازايادى. وسى رەتتە ءماجىلىس توراعاسى نەگىزگى باسىمدىقتار مۇعالىمدەرگە، دارىگەرلەرگە، بيۋدجەتتىك ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرىنە، سونداي-اق تابىس دەڭگەيى ورتاشا جانە ورتاشادان تومەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى قامتيتىنىن اتاپ ءوتتى.

 بىرقاتار قۇجات ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى

مۇنىڭ العاقشىسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بەيبىت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى» زاڭ جوباسى بولدى. زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى – ازاماتتاردىڭ بەيبىت جينالىس­تار، ميتينگىلەر مەن دەمونستراتسيالار، شەرۋلەر مەن پيكەتتەۋ وتكىزۋىنە قاتىستى كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن ىسكە اسىرۋ.

زاڭ جوباسىندا بەيبىت جينالىستاردى وتكىزۋ ءۇشىن حابارلاما جاساۋ ءتارتىبى ەنگىزىلەدى. بۇل رەتتە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ جاۋابى بولماعان جاعدايدا، بەيبىت جينالىستى وتكىزۋ ءۇنسىز كەلىسىم بويىنشا كەلىسىلدى دەپ ەسەپتەلەدى.

قۇجاتتا بەيبىت جينالىستاردى مامانداندىرىلعان ورىنداردا عانا وتكىزۋ كوزدەلەدى. ونى جەرگىلىكتى ءماسليحات ايقىندايدى. مامانداندىرىلعان ورىندار ۇيىمداستىرۋ ىڭعايلىلىعىن، كو­لىك قولجەتىمدىلىگىن، جينالىستار­دى ۇيىمداستىرۋشىلار مەن قاتىسۋ­شى­لاردىڭ، باسقا ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن، ولاردىڭ ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىن پايدالانۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. زاڭ جوباسىندا بەيبىت جينالىستاردى وتكىزۋ ءۇشىن بالامالى ورىندى ۇسىنۋ قۇقىعى دا كوزدەلگەن.

بەيبىت جينالىستاردى وتكىزۋ تۋرالى حابارلامانى بەرۋ مەرزىمى – بەس جۇمىس كۇنىنە دەيىن، ال دەمونستراتسيا، شەرۋ نىسانىنداعى جينالىستاردى وتكىزۋ كەلىسىمىن الۋ تۋرالى ءوتىنىشتى بەرۋ مەرزىمى ون جۇمىس كۇنىنە دەيىن قىسقارتىلدى. وسىعان بايلانىستى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار قۇجاتتاردى تيىسىنشە ءۇش جانە جەتى جۇمىس كۇنى ىشىندە قاراۋعا ءتيىس. مامانداندىرىلعان ورىنداردىڭ بار-جوعى، بوس نەمەسە بوس ەمەستىگى تۋرالى اقپاراتتىڭ اشىق ءارى وبەكتيۆتى بولۋى ماقساتىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتىنە ءوز ينتەرنەت-رەسۋرسىندا بەيبىت جينالىستاردى وتكىزۋگە ارنالعان ورىنداردىڭ ءتىزىمىن جۇكتەيتىن تۇزەتۋ ەنگىزىلدى. بۇل بەيبىت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋشىلارعا ءىس-شارالارىن الدىن الا جوسپارلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سونداي-اق قۇقىقتىق ولقىلىقتارعا جول بەرمەۋ، زاڭ جوباسىنىڭ نورمالارىن ءبىر-بىرىنە جانە باسقا دا زاڭنامالىق اكتىلەرگە سايكەس كەلتىرۋ ماقساتىندا رەداكتسيالىق، ناقتىلاۋشى سيپاتتاعى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى.

بۇعان قوسا جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا بەيبىت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋ ەنگىزۋ تۋرالى» ىلەسپە زاڭ جوباسى دا ەكىنشى وقى­لىمدا ماقۇلداندى. بۇل قۇجاتتار جونىندە ءماجىلىستىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ مۇشەسى قانات مۋسين باياندادى.

ەكىنشى وقىلىمدا دەپۋتاتتاردان قول­داۋ تاپقان قۇجاتتىڭ ءبىرى – «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭ جوباسى. بۇل تۋرالى الەۋ­مەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بەيبىت مامراەۆ كەڭىنەن ايتىپ بەردى.

– ءبىرىنشى وقىلىمدا تالقىلاۋ بارىسىندا ايتىلعانداي «ارداگەرلەر تۋرالى» زاڭ جوباسى ارداگەرلەر ساناتتارىن جۇيەلەندىرۋگە جانە ولاردى الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىمەن رەتتەۋگە باعىتتالعان. سونىمەن قاتار قۇجاتتا باسقا مەملەكەتتەردىڭ اۋماعىندا ۇرىس قيمىلدارىنا قاتىسقان ارداگەرلەردى دەربەس ساناتقا جاتقىزۋ كوزدەلەدى. زاڭ جوباسىن پىسىقتاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزدى. بىرىنشىدەن، جەرگىلىكتى وكىلدى ورگانداردىڭ، ۇيىم باسشىلارىنىڭ الەۋمەتتىك قولداۋ مەن جەڭىلدىكتەردىڭ قوسىمشا شارالارىن بەلگىلەيتىن، سونداي-اق ارداگەرلەر مەن وسى زاڭنىڭ كۇشى قولدانىلاتىن ادامدارعا ماتەريالدىق جانە باسقا دا كومەك تۇرلەرىن كورسەتۋ قۇقىقتارى ناقتىلاندى، – دەدى بەيبىت مامراەۆ.

سونىمەن قاتار القالى جيىندا «قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭ­نامالىق اكتىلەرىنە قارۋلى كۇش­تەر­دىڭ، باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرا­لىمداردىڭ ارسەنالدارى، بازالارى مەن قويمالارى جانىنداعى تىيىم سالىنعان ايماقتار مەن تىيىم سالىنعان اۋداندار ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.

قارالىپ وتىرعان زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى بيىل 26 ناۋرىزدا ءبىرىنشى وقىلىمدا قولداۋ تاپتى. ءما­جىلىستىڭ حالىقارالىق ىستەر، قور­عانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ تور­اعاسى مۇحتار ەرمان بۇل قۇجات قارۋلى كۇشتەردىڭ، باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرالىمداردىڭ وق-دارىلەرى ارسە­نالدارىنىڭ، بازالارى مەن قويما­لارىنىڭ قاۋىپسىز جۇمىس ىستەۋىن، سونداي-اق وق-دارىلەردى ساقتاۋ كەزىندە توتەنشە جاعدايدىڭ تۋىنداۋى مۇمكىن بولعان جاعدايدا حالىقتى، ازاماتتىق جانە باسقا دا ينفراقۇرىلىمدى قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا زاڭنامانى جەتىلدىرۋدى كوزدەيتىنىن ايتتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

Covid-19: تاعى 3 ادام كوز جۇمدى

كوروناۆيرۋس • كەشە

Covid-19: 184 ادام جازىلىپ شىقتى

كوروناۆيرۋس • كەشە

نۇكتە فيلوسوفياسى

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار