ەكونوميكا • 08 ءساۋىر، 2020

قازاقستان حالىق پەن بيزنەستى قورعاۋعا جىو-ءنىڭ 9%-ىن باعىتتايدى

27 رەتكورسەتىلدى

ۇكىمەتتىڭ ەكونوميكالىق بلوگى قاراجات ءۇش باعىتتا بولىنەتىنىن ايتتى. ءبىرىنشى باعىت – توتەنشە جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ، ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ. ەكىنشى باعىت – ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ وزگەرۋىنە دايىندىق. ءۇشىنشى باعىت – ازاماتتار مەن ەكونوميكانى قولداۋ، سونىڭ ىشىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەكە تاپسىرمالارىن ورىنداۋ.

COVID-19 ۆيرۋسىنىڭ تارالۋىنا بايلانىستى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلى داعدارىسقا قارسى شارالارعا بۇرىن-سوڭدى بولماعان كولەمدە قارجى ءبولدى. G-20 ەلدەرىنىڭ باسشىلارى قازىرگى داعدارىسقا قارسى تۇرۋ ءۇشىن شامامەن 5 ترلن دوللار جۇمساۋعا دايىن ەكەندىكتەرىن مالىمدەدى - بۇل جىل سايىنعى الەمدىك ەكونوميكانىڭ 6% قۇرايدى.

مۇنداي مالىمەتتەردى ranking.kz  حابارلايدى.

امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ باسشىلارى 2،2 ترلن اقش دوللارىنا ەسەپتەلگەن داعدارىسقا قارسى پاكەتتى ماقۇلدادى. بۇل ەلدىڭ ءجىو-ءنىڭ 12،4%. ونىڭ ىشىندە 500 ميلليارد اقش دوللارى كورپوراتسيالارعا، 367 ميلليارد دوللاردى شاعىن بيزنەستى نەسيەلەندىرۋگە، 130 ميلليارد دوللارىن جەرگىلىكتى جانە شتاتتىق ۇكىمەتتەر الادى.

100 ميلليارد دوللاردى اقش مەديتسينالىق مەكەمەلەرىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە جۇمسالادى.

گەرمانيا ءوز كەزەگىندە داعدارىسقا قارسى شارالارعا 1،4 ترلن دوللاردان استام قارجى بولۋگە دايىن. بۇل ءجىو-ءنىڭ 37% قۇرايدى.

ۇلىبريتانيا (439 ملرد. دوللار نەمەسە ءجىو-ءنىڭ 16%)،

يتاليا (402 ملرد  دوللار نەمەسە ءجىو-ءنىڭ 20%).

فرانتسيانى (376 ملرد. دوللار نەمەسە ءجىو-ءنىڭ 14%) بولۋگە دايىن.

قازاقستان 13،4 ملرد دوللار،  ءجىو-ءنىڭ 8،6%  (5،9 ترلن تەڭگە).

ەسكە سالايىق، داعدارىسقا قارسى شارالار جيىنتىعى، سالىقتىق پرەفەرەنتسيالار مەن جەرگىلىكتى دەڭگەيدە قولداۋدى قوسپاعاندا، 5،9 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى; ونىڭ ىشىندە 2،5 ترلن تەڭگە - بيۋدجەتتەن تىس قاراجاتتان، 3،5 ترلن تەڭگە - رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن.  

ءبىز وزىمىزبەن ىرگەلەس جاتقان ەلدەردىڭ داعدارىسقا قارسى شارالار پاكەتى تۋرالى رەسمي كوزدەردەن مالىمەتتەر جيناۋعا تىرىسىپ  كوردىك. بۇل 2020 جىلدىڭ 7 ساۋىرىندەگى مالىمەتتەر. مۇندا كورسەتىلگەن دەرەكتەر وزگەرۋى ابدەن مۇمكىن.   

وزبەكستان

وزبەكستاندا كوروناۆيرۋس كارانتينىنە بايلانىستى بيزنەس پەن حالىقتى قولداۋ ءۇشىن داعدارىسقا قارسى جاڭا شارالار قابىلداندى. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت شاۆكات ميرزيوەۆپەن كاسىپكەرلىكتى جانە ازاماتتاردى قولداۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەزدەسۋ بارىسىندا ايتىلدى.

جوسپارعا سايكەس تۋريستىك اگەنتتىكتەر جىل سوڭىنا دەيىن جەر سالىعى مەن م ۇلىك سالىعىن تولەۋدەن بوساتىلادى. ولار ءۇشىن الەۋمەتتىك سالىق ستاۆكاسى قازىرگى 12% -دان 1% -عا دەيىن تومەندەتىلدى.

تابىسى 50% تومەندەگەن شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرى اينالىم سالىعىن، سونداي-اق جەر سالىعىن، م ۇلىك سالىعىن تولەۋ مەرزىمىن 2020 جىلدىڭ 1 قازانىنا دەيىن كەيىنگە قالدىرادى. كارانتينگە بايلانىستى جۇمىسىن توقتاتقان 150 مىڭنان استام جەكە كاسىپكەرگە جەكە تابىس سالىعى مەن الەۋمەتتىك سالىقتىڭ بەلگىلەنگەن مولشەرى الىنبايدى.

زاڭدى تۇلعالاردىڭ گاز بەن ەلەكتر قۋاتى ءۇشىن الدىن الا تولەم جاساۋ قاجەتتىلىگى قازىرگى 100% -دان 30% -عا دەيىن تومەندەتىلدى.

كاسىپكەرلىكتى قولداۋ قورى كاسىپكەرلەرگە نەسيە بويىنشا شىعىنداردىڭ 12% -ىن پايىزدىق مولشەرلەمەمەن 28% وتەيدى. ول ءۇشىن 400 ميللياردتان استام سۋمما (41 ميلليون دوللار) ءبولۋ جوسپارلانعان. مەملەكەت قيىن جاعدايدا تۇرعان ينۆەستورلار ءۇشىن نەسيەلىك مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ مەرزىمدەرىن 12 تريلليون سۋمعا (1،2 ميلليارد دوللار) ۇزارتادى.

ماقتا-توقىما كلاستەرلەرىنە قارجىلىق قولداۋ كورسەتىلەدى. بىلتىرعى نەسيەلەردى قايتارۋ مەرزىمى 1 قازانعا دەيىن ۇزارتىلدى. ۇيدە جۇمىس ىستەيتىن قولونەرشىلەر 50 ميلليون دوللار نەسيە الادى دەپ كۇتىلۋدە.

تاعى 3،6 تريلليون سۋم (376 ميلليون دوللار) رەسپۋبليكانىڭ داعدارىسقا قارسى قورىنان الەۋمەتتىك قىزمەتتەر مەن ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسىنا بولىنەدى. بۇل 10 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ء«تىپتى ءبىر كاسىپورىندى توقتاتا تۇرۋدىڭ كەز-كەلگەن جاعدايىن توتەنشە دەپ قابىلداۋ كەرەك» دەدى وزبەكستان پرەزيدەنتى.

ماقتا-توقىما كلاستەرلەرىنە قارجىلىق قولداۋ كورسەتىلەدى. بىلتىرعى نەسيەلەردى قايتارۋ مەرزىمى 1 قازانعا دەيىن ۇزارتىلدى. ۇيدە جۇمىس ىستەيتىن قولونەرشىلەر 50 ميلليون دوللار نەسيە الادى دەپ كۇتىلۋدە.

تاعى 3،6 تريلليون سۋم (376 ميلليون دوللار) رەسپۋبليكانىڭ داعدارىسقا قارسى قورىنان الەۋمەتتىك قىزمەتتەر مەن ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسىنا بولىنەدى. بۇل 10 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ء«تىپتى ءبىر كاسىپورىندى توقتاتا تۇرۋدىڭ كەز-كەلگەن جاعدايىن توتەنشە دەپ قابىلداۋ كەرەك» دەدى وزبەكستان پرەزيدەنتى.

ازىق-ت ۇلىكتىڭ ەڭ تانىمال تۇرلەرىنە باعانىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ ماقساتىندا مەملەكەت جىل سوڭىنا دەيىن ۇن، وسىمدىك مايى، ەت جانە ءسۇت ونىمدەرى، قانت جانە گيگيەنا ونىمدەرىن اكەلۋگە كەدەندىك باجدار مەن اكتسيزدەردى الىپ تاستادى.

ناۋرىز-ماۋسىمدا اياقتالاتىن بالالى وتباسىلارعا جاردەماقى تولەۋ، بالا كۇتىمى جانە ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋ مەرزىمى 6 ايدان 1 جىلعا دەيىن ۇزارتىلدى. جالعىزباستى قارتتار مەن مۇگەدەكتەرگە مەملەكەت ازىق-ت ۇلىك (18 ءتۇرى) جانە گيگيەنا قۇرالدارىمەن اقىسىز نەگىزدە بەرىلەدى.

ازىق-ت ۇلىكتىڭ ەڭ تانىمال تۇرلەرىنە باعانىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ ماقساتىندا مەملەكەت جىل سوڭىنا دەيىن ۇن، وسىمدىك مايى، ەت جانە ءسۇت ونىمدەرى، قانت جانە گيگيەنا ونىمدەرىن اكەلۋگە كەدەندىك باجدار مەن اكتسيزدەردى الىپ تاستادى.

ناۋرىز-ماۋسىمدا اياقتالاتىن بالالى وتباسىلارعا جاردەماقى تولەۋ، بالا كۇتىمى جانە ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋ مەرزىمى 6 ايدان 1 جىلعا دەيىن ۇزارتىلدى. جالعىزباستى قارتتار مەن مۇگەدەكتەرگە مەملەكەت ازىق-ت ۇلىك (18 ءتۇرى) جانە گيگيەنا قۇرالدارىمەن اقىسىز نەگىزدە بەرىلەدى.

رەسەي

رەسەي مينيسترلەر كابينەتى كوروناۆيرۋستىق پاندەميا جاعدايىندا ازاماتتار مەن بيزنەستى قولداۋ بويىنشا قوسىمشا شارالار قابىلداۋعا نيەتتى. داعدارىسقا قارسى شارالاردىڭ جاڭا پاكەتى تۋرالى سەيسەنبى، 7 ساۋىردە پرەمەر-مينيستر ميحايل ميشۋستين مەملەكەتتىك دۋماداعى «ەديننايا  روسسيا» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ باسشىلىعىمەن كەزدەسۋدە مالىمدەدى.

ونىڭ ايتۋىنشا، ءبىز «شەشىمدەردىڭ كەڭ اۋقىمى، ونىڭ ىشىندە حالىق پەن كاسىپكەرلەردى قولداۋ ماسەلەلەرى تۋرالى» ايتىپ وتىرمىز. سونىمەن بىرگە ول ناقتى ۇسىنىستار مەن ولاردى جۇزەگە اسىرۋ مەرزىمدەرىن اتاعان جوق.    

بيۋدجەتتىك ەمەس قىزمەتكەرلەرگە ارنايى تولەمدەر

بۇل رەتتە «ەديننايا روسسيا» پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى سەرگەي ميرونوۆ بيۋدجەتتەن تىس كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسشىلارىنا ارنايى قاراجات تولەۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ قاجەت دەگەن پىكىر ءبىلدىردى. ونىڭ باعالاۋى بويىنشا، بۇل قاراجاتتاردى ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنان تارتۋعا بولادى جانە تولەمدەر مولشەرى ايماقتاعى ورتاشا جالاقىعا تەڭ بولۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار، پارتيا جۇمىسسىزدارعا جانە پاندەميا كەزىندە جۇمىسىنان ايرىلعان ادامدارعا قوسىمشا تولەمدەر ەنگىزۋدى ۇسىنادى. ء«بىز ولارعا كەمىندە ايىنا ەڭ تومەنگى جالاقى تولەۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋىمىز كەرەك»، - دەدى ميرونوۆ. 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەڭ تومەنگى جالاقى 11 280 ءرۋبلدى قۇرايدى.

قىرعىزستان      

ۇكىمەت الداعى 2-3 ايدا قىسقا مەرزىمدى باسىمدىق جوسپارىن قابىلدادى. بۇل تۋرالى بريفينگتە ۆيتسە-پرەمەر ەركىن اسرانديەۆ مالىمدەدى.

ونىڭ ايتۋىنشا، جوسپاردا بىرنەشە باعىت بار.

ء«بىرىنشىسى - ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى، ەكىنشىسى - بيزنەس ءۇشىن دەمالىس. اتاپ ايتقاندا، سالىقتار، الەۋمەتتىك تولەمدەر جانە كوممۋنالدىق قىزمەتتەر ءۇشىن ءۇش ايعا. ەگەر بۇل تولەمدەر كەشىكتىرىلسە، ايىپپۇلدار مەن ايىپپۇلدار بولمايدى. سالىق دەكلاراتسياسىن تاپسىرۋ مەرزىمى اۋىستىرىلدى» دەپ ەسكە الدى ول.

ۆيتسە-پرەمەر تاعى ءبىر باعىتتى اتاپ ءوتتى - بيزنەستى قولداۋ ءۇشىن رەسۋرستار تارتۋ.

ء«بىز ەكى باعىتتى قاراستىرىپ جاتىرمىز. رەسەي-قىرعىز دامۋ قورىنىڭ ۋاقىتشا قول جەتىمدى قاراجاتىن پايدالانامىز. قازىر كەلىسسوزدەر باستالدى. سونىمەن قاتار ءبىز دونورلىق سەرىكتەستەرمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋدەمىز. اتاپ ايتقاندا، ەقدب-مەن 100-150 ملن. ولاردىڭ 50 پايىزىن گرانتتىق نەگىزدە ۇسىنۋعا بولاتىندىعى تۋرالى حابارلاندى. سونىمەن قاتار ءبىز ادب، دب جانە ەقدب-مەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ جاتىرمىز» دەدى ەركىن اسرانديەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، قىرعىزستان بيزنەستى سالىقتان تولىقتاي بوساتىپ، بيۋدجەتتەن قاراجات بولە المايدى. ء«بىزدىڭ بيۋدجەت بۇعان جول بەرمەيدى. ءبىز ءوز مۇمكىندىكتەرىمىزدى سانالى تۇردە باعالاۋىمىز كەرەك، ءبىز باسقا دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن قايتالاي المايمىز» دەپ اتاپ ءوتتى ەركىن اسرانديەۆ.

ۆيتسە-پرەمەر جىل سوڭىنا دەيىن ەسەپتەلگەن، ەكونوميكانى جانداندىرۋعا جانە قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالعان داعدارىسقا قارسى شارالاردىڭ ەكىنشى پاكەتى ازىرلەنىپ جاتقاندىعىن اتاپ ءوتتى.

ۆيتسە-پرەمەر جىل سوڭىنا دەيىن ەسەپتەلگەن، ەكونوميكانى جانداندىرۋعا جانە قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالعان داعدارىسقا قارسى شارالاردىڭ ەكىنشى پاكەتى ازىرلەنىپ جاتقاندىعىن اتاپ ءوتتى.

«مەنىڭ ويىمشا، ۇزاق مەرزىمگە - كەلەسى ءۇش جىلعا ارنالعان ءۇشىنشى پاكەتتى ازىرلەۋ قاجەت» دەدى ول.

 

 

 

 

 

                                                               

سوڭعى جاڭالىقتار

عاسىر زۇلماتى

قوعام • كەشە

قۇردىم (تورتتاعان)

ادەبيەت • كەشە

جاڭا فورماتتاعى جىر كەشى

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار