ەكونوميكا • 08 ءساۋىر، 2020

جەڭىل ونەركاسىپ: جىل سايىن مۋلتيميلليونەر شىعارۋعا مۇمكىندىك بار

96 رەتكورسەتىلدى

جەڭىل ونەركاسىپ قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمى ليۋبوۆ حۋدوۆا جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەندە قىرعىزستاندا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 30 پايىزىن جەڭىل ونەركاسىپ بەرىپ وتىرعانىن، قازاقستاندا ول نەبارى 0،03 پايىز ەكەنىن،  2010 جىلدان بەرگى ۋاقىتتا وتاندىق جەڭىل ونەركاسىپ ىشكى قاجەتتىلىكتىڭ تەك 10 پايىزىن عانا وتەگەنىن ايتتى. قالعان 90 پايىزى سىرتتان كەلەتىن ونىمدەردىڭ ۇلەسىندە. سونداي-اق توراعا كوپتەگەن كاسىپورىننىڭ جۇمىسىن توقتاتۋىنا مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ ءبىر قولعا ءوتىپ كەتۋى سەبەپ بولعانىن دا جاسىرمادى. «ۇكىمەت جەڭىل ونەركاسىپتى دۇرىس جولعا قويا بىلسە، حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ نەگىزگى كوزى دە وسى سالا»  دەيدى ول.

جەڭىل ونەركاسىپ قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرى ەركىن ەكونوميكالىق ايماق قۇرۋ كەرەك دەگەن يدەيانىڭ ءپىسىپ-جەتىلگەنىن ايتىپ وتىر. سالا ماماندارى بىزدەن قوزى-كوش العا وزىپ كەتكەن بەلورۋسسيا مەن قىرعىزستاننىڭ تاجىريبەسىن ابدەن زەرتتەپتى. «ەركىن ەكونوميكالىق ايماق قۇرساق، سالىق جەڭىلدىكتەرىنە قاتىستى ءبىراز ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلادى» دەيدى ل. حۋدوۆا.     

جەڭىل ونەركاسىپتىڭ تابىسىن  900 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن قالاي ارتتىرۋعا بولادى؟

جەڭىل ونەركاسىپ كاسىپ­ورىندارى اينالىمعا قارا­جاتتىڭ ازدىعىنان،  ءوندىرىستى جاڭ­عىرتۋ مەن قايتا قۇرىلىم­داۋعا ارنالعان ينۆەستيتسيا دەڭ­گەيىنىڭ تومەندىگىنەن دامىماي وتىر.  ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانك­تەر بيزنەستەن تۇسكەن وتىنىم­دەردى قاراعان كەزدە كەپىل مۇلكىن وتە تومەن مولشەرلەمە بويىن­شا باعالايتىندىقتان، كوپشىلىگى تومەن پايىزبەن نەسيە الا المايدى. كەلەشەكتەگى كەلى­سىم­شارتتاردى كەپىل مۇلكى رەتىن­دە قاراستىرمايدى. نەسيەگە قول جەتكەندەرى تاۋارلارىن اينالىمعا شىعارماي جاتىپ، نەسيەسىن تولەۋگە كىرىسەدى. قازىر سالانىڭ جىلدىڭ تابىسى شامامەن 45 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى. ءجىو قۇرىلىمىنداعى ۇلەسى – 0،2%،  ال وتاندىق كاسىپورىندار تۇتىنۋشىلىق نارىقتاعى ۇلەسى  – 7% . بۇل سالا ماڭىزدىلىعى جاعىنان تاماق ونەركاسىبىنەن كەيىن ەكىنشى ورىندا. قازىرگىدەي توتەنشە جاعدايدا مەملەكەت ءۇشىن حالىقتى ازىق-ت ۇلىكپەن عانا ەمەس، كيىم-كەشەكپەن دە قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى بولىپ قالدى. 2019 جىلدىڭ ءبىرىنشى جار­تى جىلدىعىنىڭ قورىتىندىسى بوي­ىن­شا، باعاسى 300 ملن اقش دوللارىنىڭ يمپورت تاۋارلارى ەلگە جەتكەن. 80 پاي­ىزى قىتايدىڭ، 13 پايىزى قىرعىزدىڭ، 2 پايىزى وزبەكتىڭ، قالعانى ءوزىمىزدىڭ ۇلەسىمىزدە.

 ءبىزدىڭ ەلدە بانك قايدا بولسا، بيزنەس سوندا

بالالىق شاعى كسرو كەزىندە وتكەن ءبىزدىڭ تولقىن «پارتيا قايدا بولسا، جەڭىس سوندا» دەپ باستالاتىن ءاندى ءالى ۇمىتقان جوق. سونى ءسال بۇرمالاپ جىبەرسەك، ينۆەستور مەن بانك  قايدا بولسا، بيزنەس سوندا بولار ەدى. بىراق بانكتىڭ دە، ينۆەستوردىڭ دا بيزنەستى شەكەسىنەن شەرتىپ ءجۇرىپ تاڭدايتىنىن  جەڭىل ونەركاسىپتەن بايقاۋعا بولادى.

ءبىر عانا الماتى قالاسىنا جەت­كىزىلەتىن يمپورتتىق كيىم-كەشەكتەر جەرگىلىكتى كاسىپورىندار شىعاراتىن ونىم­­دەردەن 18 ەسە اسىپ ءتۇستى.  «ەكونوميكالىق ەكسپانسياعا توتەپ بەرۋ ءۇشىن جەڭىل ونەركاسىپتىڭ ۇلەسى 30 پايىزدان كەم بولماۋى ءتيىس. قازاقستاندا وسىنداي ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتار اشىلسا، بانكتەر ءبىز الدىنا بارماي-اق ينۆەستيتسيا سالۋعا، ءوندىرىستى دامىتۋعا مۇددەلى بولىپ، جىل سايىن سايىن مۋلتيميلليونەرلەردى شىعارۋعا بولار ەدى. ءبىزدىڭ ەلدە بانك قايدا بولسا، بيزنەس  سوندا»  دەيدى ليۋبوۆ حۋدوۆا بىزبەن اڭگىمەسىندە.

ۇكىمەت جەڭىل ونەركاسىپكە كوڭىل بولمەي وتىر دەپ ايتۋعا عانا وڭاي. بۇل سالانىڭ نازاردان تىس قالعان كەزى بولعان جوق. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ءجىو قۇرىلىمىنداعى جەڭىل ونەركاسىپتىڭ ۇلەسى بۇگىندە 15،8%-دان 0،2%-عا دەيىن تومەندەدى. مۇنىڭ سەبەبىن ساراپشىلار اشىق نارىققا دايىندىقسىز شىعۋىمىزبەن تۇسىندىرەدى: تەحنولوگياسى كەڭەستىك تەحنولوگيانىڭ شەكپەنىنەن شىعا قويماعان ءبىزدىڭ ءوندىرىستى ماركەتينگى بار، پيارى مەن مەنەدجمەنتى بار شەتەلدىك، ءتىپتى قىتايلىق ونەركاسىپپەن سالىستىرۋ ات پەن عارىش كەمەسىن جارىستىرىپ قويۋمەن بىردەي ەدى.  العاشقى   جىلداردان باستاپ باسەكەگە دايىن بولماي شىققانى بەلگىلى بولىپ، ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ 80 پايىزى جابىلدى. كسرو كەزىندە الىپ ءوندىرىس كەشەنى بولىپ كەلگەن الماتى ماقتا كومبيناتى كۇنى بۇگىنگە دەيىن شىعار-شىقپاس جانىمەن سۇيرەتىلىپ كەلە جاتىر.  

ۇكىمەت كۇنى بۇگىنگە دەيىن نەگىزگى سالا دەپ تانىماسا دا، بۇل سالانىڭ ۇلكەن الەۋەتكە يە ەكەنى ءار جەرلەردە ءبىلىنىپ-اق تۇردى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاننىڭ جەڭىل ونەركاسىبى شيكىزاتتى العاشقى وڭدەۋمەن قاتار، دايىن ءونىم شىعارۋمەن اينالىسادى. بۇل فاكتور سالانىڭ ەتەك-جەڭىن كەڭگە جايعان كۇردەلى ءورىس ەكەنىن ايقىنداپ  تۇر: 20-دان استام كىشى سەكتوردىڭ باسىن قوسىپ،  ونەركاسىپ ءۇش توپتان تۇرادى. توقىما-ماتا،  تىگىن،  جانە اياق كيىم. جەڭىل ونەركاسىپ قۇرىلىمىنداعى ەڭ ۇلكەن ۇلەستى توقىما بۇيىمدارى (36،6%) جانە تىگىن بۇيىمدارى (35،2%) الادى. الايدا، سالاداعى كاسىپورىنداردىڭ 96%  ۇساق تىگىن فابريكالارى نەمەسە اۋەسقوي تىگىنشىلەردىڭ ستۋدياسى رەتىندە جۇمىس ىستەيدى. بۇل مۇمكىندىكتىڭ شاشىراڭقى ەكەنىن بايقاتادى. 1071 كاسىپورىننىڭ تەك 40-ى ءىرى جانە ورتا كاسىپورىندار. ولاردىڭ ورتاشا قۋاتتىلىعى شامامەن 26% قۇرايدى، ال قىزمەتكەرلەر سانى 12،7 مىڭ ادام نەمەسە ءبىر كاسىپورىندا ورتاشا ەسەپپەن 12 قىزمەتكەر.

 

جەڭىل ونەركاسىپتىڭ 30 كاسىپورنى ءوز ونىمدەرىن ەكسپورتتايدى

قازاقستاندا جەڭىل ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ شامامەن 10% ەكسپورتتالادى. بۇل رەتتە ەكسپورتتىق جەتكىزىلىمدى 30 كاسىپورىن جۇزەگە اسىرادى. ولاردىڭ ونىمدەرى نەگىزىنەن قىتاي، رەسەي، قىرعىزستان، يتاليا، ليتۆا، وزبەكستان نارىقتارىنا باعىتتالعان. 2019 جىلدىڭ سوڭىندا ەكسپورت كولەمى 20 مىڭ دوللاردان استى. ءونىمنىڭ نەگىزگى توپتارى سىڭدىرىلگەن ماقتا تالشىعى، توقىما ماتەريالدارى.
ماماندار بۇل سالانىڭ  دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن ءتورت سەبەپ بىلگىلى دەيدى. ساناساق – بىرىنشىدەن، ءوندىرىستىڭ قىمباتتىعى. كەيبىر كاسىپورىندارداعى جابدىقتاردىڭ 80 پايىزى توزعان. ءوندىرىس شىعىندارىنىڭ قۇنى  50%، ال ەڭبەك ونىمدىلىگى دامىعان ەلدەردەگى كورسەتكىشتىڭ 15%-20% دەيىن جەتەدى. سوعان قاراماستان، وندىرگەن تاۋار باعاسى يمپورتتالاتىن تاۋارلاردىڭ باعاسىنان 15 پايىزعا قىمبات.  ەكىنشىدەن، جابدىقتى جاڭارتۋ كوەففيتسيەنتى جىلىنا 3%-4% قۇرايدى. بۇل تازا تابىستىڭ ەمەس، بانك  نەسيەسى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى. ۇشىنشىدەن، ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى ناشار، سەبەبى اينالىمدا باسى ارتىق قارجى جوق،  كولەڭكەلى يمپورتتىڭ ۇلەسى باسىم.  قازاقستان ەكسپورتقا قاراعاندا 17 ەسە كوپ ءونىم يمپورتتايدى. ەلەكتروندى ساۋدانىڭ وسۋىنە بايلانىستى شەتەلدەن تاۋارلار جەتكىزەتىن ينتەرنەت-دۇكەندەر سانى كوبەيدى. وتاندىق ونىمدەردى ساۋداعا شىعارۋعا مۇددەلى وتاندىق ەلەكتروندى پلاتفورما قالىپتاسپاي، ماسەلەنى شەشۋ مۇمكىن ەمەس.   تورتىنشىدەن،  سالاعا ينۆەستيتسيالار قاجەت، ويتكەنى قارجىلىق رەسۋرستاردىڭ جەتىسپەۋىنەن باسقا، جاڭا تەحنولوگيالار، يننوۆاتسيالىق شەشىمدەر مەن بيزنەس-پروتسەستەر قاجەت. بۇل ماسەلەدە قازاقستاننىڭ ارتىقشىلىعى بار – جاڭا جوبالاردى  مەملەكەتتىڭ كەپىلدىگىمەن قارجى ينستيتۋتتارى ارقىلى قارجىلاندىرۋ ۇكىمەتتىڭ باقىلاۋىندا تۇر. سوڭعى بىرەر جىلدا عانا  «ەۋرازيالىق دامۋ» بانكى، «قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى»، «ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى»، «استانا حالىقارالىق قارجى» ورتالىعى، «BCC Invest»، «KazakhExport»، «Kazyna Capital Management»، «دامۋ» قورى  جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىنىڭ نەگىزگى ينۆەستورلارى اتانا باستادى.  

وزبەكتىڭ مۇمكىندىگى ويلاندىرا باستادى

ماقتا-ماتا ونىمدەرىنەن بۇيىمدار دايىندايتىن 728 كاسىپورىن «وزبەكستاندا جاسالعان» ماركىسىمەن ونىمدەرىن الەمنىڭ 50 ەلىنە ەكسپورتتاي باستاعانىن وزبەك باسىلىمدارىنىڭ ءبارى جارىسا جازىپ جاتىر. قازاقستان جەڭىل ونەركاسىپ قاۋىمداستىعىنىڭ باسشىسى ليۋبوۆ حۋدوۆا وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن ماقتا وسىرسە دە، دايىن بۇيىم شىعاراتىن بىردە-ءبىر كاسىپورنى بولماعان وزبەكستاننىڭ بۇل قادامىن رەفورماتورلىق شەشىمگە تەڭەپ، جەڭىل يندۋسترياسىنداعى وزگەرىستەردىڭ ءبىزدىڭ ەلگە مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەرى جايلى شىنداپ ويلانۋ قاجەتتىگىن ايتا باستادى. 

دەرەكتەردى  سويلەتسەك، وزبەكستان  تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا تەك 7 پايىز عانا ماقتا تالشىعىن قايتا وڭدەيتىن. قازىر بۇل كورسەتكىش 55 پايىزدان اسىپ كەتىپتى. وزبەكستاندا ىشكى نارىققا شيكىزات وتكىزگەن ازاماتتارعا 15 پايىزعا دەيىن سالىقتىق جەڭىلدىك قاراستىرىلعان. ليۋبوۆ حۋدوۆا وزبەكستاندا جەڭىل ونەركاسىپ سالا­سىنداعى كاسىپورىندار كورپوراتيۆتى سالىقتان بوساتىلعانىن،   ۇلىبريتانيا، گەرمانيا، شۆەيتساريا، سينگاپۋر، وڭتۇستىك كورەيا، ءۇندىستان مەن تۇركيا سيقتى ەلدەر وزبەكتەردىڭ جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىنا ينۆەستيتسيا سالىپ ۇلگەرگەنىن ايتتى.  2016-2019 جىلدارى وزبەكستاندا جەڭىل ونەركاسىپتىڭ ءىجو-دەگى ۇلەسى 2،7 پايىزعا، تاۋار كولەمى 15 پايىزعا ارتىپتى. 2019 جىلى قۇنى 918 ملن اقش دوللارىنا باعالانعان 77 ءىرى جوبا قارجىلاندىرىلدى. ناتيجەسىندە توقىما ونىمدەرىنىڭ ۇلەسى 3 ەسە، توقىما تريكوتاج ونىمدەرى 1،5 ەسە ءوسۋى مۇمكىن.

«وزبەك نارىعى ويانسا، قىتاي، قىرعىز جەڭىل ونەركاسىبىن ءبىزدىڭ نارىقتان ىعىستىرىپ شىعارۋى مۇمكىن. ول ەلدەن كەلگەن تاۋارلار ارزاندىعىمەن تۇتىنۋشىلاردىڭ نازارىن اۋدارا باستادى. سەبەبى نارىقتىڭ ورتا قولدى سەگمەنتى ءۇشىن باعاسى قولجەتىمدى. وزبەك باسىلىمدارى 2020 جىلعا قاراي ەلدەگى دايىن ونىمدەردىڭ ۇلەسى 70 پايىزعا دەيىن ءوسۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ جاتىر، – دەيدى ليۋبوۆ حۋدوۆا.

وزبەك باسىلىمدارىندا رەسەيمەن اراداعى ەكسپورتى 2016-2019   جىلدارى 20 ەسەگە دەيىن ءوسىپ، 3 ملرد اقش دوللارىنا دەيىن جەتكەنىن ايتادى. «ۋزچارمسانوات» قاۋىمداستىعىنىڭ باسشىسى ساردور ومىرزاقوۆ جاقىندا  Mir24.tv جۋرناليستەرىمەن كەزدەسۋدە تمد ەلدەرىنىڭ وزبەكستان ءۇشىن ماڭىزدى ەسپورتتىق نارىق بولىپ قالاتىنىن، الداعى بەس جىلدا جەڭىل ونەركاسىپ تاۋارلارىنىڭ ەكسپورتى 20 ەسەگە دەيىن وسەتىنىن، شيكىزاتتىق ەمەس، دايىن ونىمدەردى ەكسپورتتاۋعا نيەتتى ەكەنىن ايتقان. وزبەك جەڭىل ونەركاسىبى قازاق نارىعىنا كوز تىگىپ وتىرعانىن بايقاۋ قيىن بولماي قالدى.

 

قىرعىز دا قىر اسىپ كەتىپتى

بۇل ەلدە  جىلىنا 190 ميلليون دوللاردىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ، ونىڭ باسىم بولىگى قازاق­­ستان مەن رەسەيگە تاسىمالدانادى ەكەن. ەل ىشىندە «قىرعىزداعى  جەڭىل ونەركاسىپ سەكتورىنىڭ 40 پايىزى رەسەيلىكتەردىڭ، 30 پايىزى قازاقستاندىقتاردىڭ يەلىگىندە» دەگەن پىكىر بار.  قىرعىز رەەكسپورتى تۋرالى ماسەلە – ەكونوميستەر مەن ۇكىمەتتىڭ ەكونوميكالىق بلوگى بىرلەسىپ وتىرىپ تالقىلاۋى ءتيىس جەكە تاقىرىپ.  بىراق كوز كورىپ تۇرعان جايتتاردى ايتپاساق، تاعى بولمايدى. بىزدىكى تەك ايتىلعان ويدى قاپەرگە الىپ ءجۇرسىن دەگەن نيەت قانا. قازاق قىزى سامال ەسلياموۆا كانن فەستيۆالىندە «كورەرمەن كوزايىمى» جۇلدەسىمەن ماراپاتتالىپ جاتقان كەزدە ونىڭ يىعىنا جامىلعان ويۋلى-زەرلى ۇلتتىق ناقىشتا كيىم تىگەتىن ديزاينەرلەرىمىزدىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان شىققان كيىم عوي دەپ دامەلەنىپ قالعانىمىز ءالى ەستەن شىققان جوق  ەستەرىڭىزدە بولسا، الەۋمەتتىك جىلەدە كەيبىر اقىنجاندى باۋىرلارىمىز  «شاپانىڭدى تىككەن قولدان اينالدىم» دەپ اسپانداتىپ اكەتكەن. سامالجاننىڭ ۇستىنە جامىلىپ شىققان قازاقى كۇرتەشە ءبىزدىڭ ەمەس، قىرعىز ديزاينەرى فارزانا شارشەمباەۆانىڭ قولىنان شىققانىن كەيىن بىلگەندە، قۋانىشىمىز سۋ سەپكەندەي باسىلعان. قىزعانىشتان ەمەس، كانن فەستيۆالىندە ۇكىدەي ۇلبىرەپ تۇرعان قىزىمىزدى ءوزىمىز كيىندىرە الماعانعا. كەيىننەن قىرعىز  باسىلىمدارىندا جاريالانعان اقپارات كوزدەرىنەن فارزانانى تەك قىرعىزستاندا ەمەس، الەمگە تانىلعان ديزاينەر ەكەنىن بىلدىك. ءتىپتى اقش-تىڭ اتاقتى مودەلەرى دوننا كاراننىڭ دا فارزانا تىككەن كۇرتەشەمەن تۇسكەن سۋرەتىن كورىپ قالدىق.  

قازاقتا تالانت  جەتەدى

 سپورت الەمىندە گەننادي گولوۆكيننىڭ التىن جەرگى، ويۋلى شاپانىنا نازار اۋدارمايتىن ءتىرى پەندە جوق. 2015 جىلى گەناعا جاڭا شاپان تىگىپ بەرگەن قازاقستاندىق ديزاينەر باعدات ايناقۇلوۆا جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەن كەزدە شاپاندى دايىنداۋعا 15 كۇن كەتكەنىن، ەسكيزدەردىڭ ءۇش نۇسقاسى ۇسىنىلعانىن،  ال تاپسىرىس بەرۋشى ولاردىڭ بىرەۋىنە توقتالعانىن ايتىپتى. ونى دايىنداۋ كەزدە الەم چەمپيونىمەن كەزدەسىپ، دەنە ءپىشىمىن ولشەپ الۋعا مۇمكىندىك بولماعان. تەك بويىنىڭ ۇزىندىعى مەن قولدىڭ كەڭ جايىلعان ساتتەگى ولشەمى تۋرالى دەرەكتەر عانا بولعان.

«بۇل شاپان مۋزەيلەر ءۇشىن ەمەس، الەم چەمپيونى ءۇشىن دايىندالدى. ونى  كورگەن ادامعا الىستان قازاقستاندىق ازامات ەكەنىن ۇقتىرعىم كەلدى. زەر سالعان ادام گولوۆكيننىڭ لوگوتيپىمەن بىرگە دالا قىزعالداعىنىڭ سۋرەتىن بايقاۋعا بولادى» دەيدى ول جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەن كەزدە.     

ديماشتىڭ جاپونياعا ساپارى كيگەن كۇرتەشەسىندەگى قازاقتىڭ ويۋى الەمنىڭ نازارىن اۋداردى. سول كەزدە ساياساتتانۋشى ەرلان سايروۆ كەيىنىرەك الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا  قازاقتىڭ مادەني برەندىن حالىقارالىق دارەجەدە ىنتالاندىرۋ وسىنداي ناقتى قادامداردان باستالاتىنان ايتىپتى. «ەندى ديماشتان كەيىن قازاقتىڭ ويۋ-ورنەگىمەن كيىم تىگۋدى شەت ەلدىڭ كوپتەگەن ءىرى مودا ورتالىعى داستۇرگە اينالدىرۋى ىقتيمال. مادەني برەند دەگەنىمىز وسى. بۇل تەندەنتسيانى ءبىزدىڭ، وتاندىق جەڭىل ونەركاسىبى وزىنە وڭتايلى پايدالانسا، وتە جاقسى بولماق. ايتپەسە، قىتايلىقتار قازاقتىڭ ويۋ-ورنەگىمەن كيىم تىگۋدىڭ مايتالمانى بولىپ الىپ، ويۋ-ورنەكتى مەنشىكتەپ الۋى دا مۇمكىن. ءبىزدىڭ ۇلتتىق برەند قۇرىلىمدارىنا قازاقتىڭ ويۋ-ورنەگىن حالىقارالىق دارەجەدە مەنشىكتەۋ ماسەلەسىن شۇعىل قاراستىرۋى قاجەت. بۇل بۇگىندە «قىپ-قىزىل»  قارجىنىڭ كوزى» دەپ جازعان. كەيىنىرەك جەڭىل ونەركاسىپ سالاسى ونىمدەرىنە لايىقتى جارناما جاساۋ كەرەكتىگىنە توقتالعان سەنات توراعاسى داريعا نازارباەۆا تابىستى كومپانيالار ۇنەمى تانىمال ءارى اتاقتى ادامداردى وزدەرىنىڭ ونىمدەرىن ناسيحاتتاۋعا تارتۋى كەرەكتىگىن، ەلدە  وتاندىق ونەردىڭ، ەسترادانىڭ جانە سپورتتىڭ جۇلدىزدارى بارشىلىق ەكەنىن ايتقان.

«ەگەر دە ديماش قۇدايبەرگەن تەك وتاندىق فابريكانىڭ اياق كيىمىمەن ساحناعا شىقسا، وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ كيىمدەرىن كيسە، وڭتايلى ناتيجە بولاتىنى انىق. مۇنىمەن قوسا، بىزدە وسى سالاداعى سپورتتىق ءونىمدى جارنامالاۋعا قاۋقارلى سپورتشىلار از ەمەس. وسى شارالارعا ۋاقىت پەن قارجى ءبولۋ كەرەك. بۇل تۇرعىدا ونەر ءارى سپورت جۇلدىزدارى وزدەرىنىڭ ۇلەسىن قوسۋعا دايىن دەپ ويلايمىن» دەگەن ەدى داريعا نازارباەۆا.

 ازىرگە جەڭىل ونەركاسىپتە، تۇرەن تۇسپەگەن تاقىرىپتار دا، يىرىمدەر دە  جەتەرلىك. بەلگىلىسى مۇمكىندىگىمىزدى جۇمىلدىرساق، تەك جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىنان-اق جىل سايىن مۋلتيميلليونەرلەردى شىعارۋعا بولار ەدى. ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى مۇمكىندىكتى كىمنىڭ قالاي پايدالانا الاتىندىعىنا تاۋەلدى بولىپ تۇر.             

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار