الەم • 04 ءساۋىر، 2020

ساۋد ارابياسى مۇناي ءوندىرىسىن ەداۋىر تومەندەتۋگە دايىن

101 رەتكورسەتىلدى

الەم وسى كەلىسىمنىڭ ناتيجەسىن كۇتىپ، ىشتەن تىنىپ تۇر. ارزان مۇناي مەن قىمبات دوللار وسىعان دەيىن تالايلاردىڭ ويعا العان باعاسىن تاس-تالقان ەتىپ بۇزىپ جىبەردى. 

اقش پەن رەسەي كەلىسسە، ساۋد ارابياسىنىڭ كەلىسىمگە دەيىن ەكەنىن حابارلاعان «يزۆەستيا» باسىلىمى كەلىسسوزدەر  الگوريتمى ءالى انىقتالماعانىن ايتىپ ءوتتى.

سونىمەن قاتار، ول ەر-ريادتىڭ ءبىرىنشى توقسانمەن سالىستىرعاندا مۇناي ءوندىرىسىن شەكتەۋگە دايىن با، جوق پا، ول جاعى دا ءالى ناقتىلانباپتى. بىراق كەلىسسوز ءۇشىن ات شابىلتىپ ءىس-ساپارعا بارۋدىڭ دا قاجەتى جوق. كەشە بۇل جيىن بەينەكونفەرەنتسيا فورماتىندا وتسە دە ونىڭ بارىسى كوپشىلىك ءۇشىن اشىق بولمايتىنى بەلگىلى بولدى.

The Wall Street Journal گازەتى قارساڭىندا ساۋد ارابياسى ەگەر باسقا ەلدەر قوسىلسا، مۇناي ءوندىرىسىن 9 ميلليون باررەلگە دەيىن تومەندەتۋگە دايىن دەپ جازدى.

ءوز كەزەگىندە، پرەزيدەنت ۆلاديمير پۋتين الەمدىك ەنەرگەتيكالىق نارىقتاعى احۋال بويىنشا كەزدەسۋ بارىسىندا مۇناي ءوندىرىسىن تاۋلىگىنە 10 ميلليون باررەلگە دەيىن ازايتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

بۇگىن تاڭ  اتقالى بەرى الەمدىك باق  وپەك پەن وداقتاستار الەمدە مۇناي ءوندىرىسىن بۇرىن-سوڭعى بولماعان دەڭگەيگە دەيىن قىسقارتۋ تۋرالى كەلىسىم  جوباسىن دەپ الەمنەن ءسۇيىنشى سۇراپ جاتىر.  ەگەر بۇل قۇجات قابىلداناتىن بولسا، كومىرسۋتەگى 10 پايىزعا كەميدى. مۇناي ءوندىرىسىنىڭ تاۋلىكتىك مولشەرىن 10-15 ميلليون باررەلگە قىسقارتۋدى كوزدەيتىن جاڭا عالامدىق شەشىم قابىلدانۋى ءۇشىن اقش تا قوسىلۋى كەرەك.  وسىعان دەيىن بەلگىلى بولعانىنداي، اقش   پرەزيدەنتى   دونالد ترامپ مالىمدەگەندەي، ۆاشينگتون ساۋد ارابياسى مەن رەسەيگە ءوندىرىستى قىسقارتۋعا كەلىسىم بەرگەن جوق ەدى. بىراق اقش-تىڭ نيەتى   پرەزيدەنت د. ترامتتىڭ تۆيتەردەگى جازباسىنان كەيىن بەلگىلى بولىپ قالدى.

كانادانىڭ مۇنايلى ولكەسى – البەرتا پروۆينتسياسىنىڭ پرەمەرى دجەيسون كەنني ءوز ايماعىنىڭ ءوندىرىستى قىسقارتۋ تۋرالى كەلىسىمگە قوسىلۋعا دايىن ەكەنىن  مالىمدەدى. پرەمەر-مينيستر دجاستين تريۋدو بولسا، وسى ماسەلە بويىنشا قازىر وپەك-پەن دە، اقش –پەن دە بايلانىس ورناتقانىن حابارلادى

بىراق ساراپشىلار مۇنىڭ ۋاقىتشا كەلىسىم ەكەنىن دە ايتىپ جاتىر. سەبەبى پاندەميادان الەمدىك ءوندىرىس توقتاپ تۇر. ازىرگە قاجەتتىلىك وپەك تە كەلىسەتىن مۇناي كولەمىن دە بويىنا سىڭىرە المايتىن سياقتى.  الەمدىك ەكونوميكا قالپىنا كەلگەندە جاعداي تۇزەلەدى دەپ ۇمىتتەنۋگە دە بولمايدى.    مۇناي ءوندىرىسى  ء بارىبىر قۇلدىرايدى دەگەن بولجام بار.

مۇناي ءوندىرىسىن قانشالىقتى قىسقارتاتىنى تۋرالى ماسەلە  وپەك ءۇشىن №1 پروبلەما بولعالى تۇر. ء بىزدى دە بۇل ماسەلە شىنداپ مازالاي باستادى. تالاي كۇننەن بەرى ەڭسەسى ءتۇسىپ جابىرقاپ قالعان تەڭگەمىزدى اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپتىڭ تۆيتەردەگى جالعىز اۋىز ءسوزى تىعىرىقتان الىپ شىققانىن كوزىمىز كوردى. تۆيتەردىڭ ديپلوماتياسىنىڭ جەڭىسى، وپەك كەلىسىمىنىڭ وڭ ناتيجەسى ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن ەس جيىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرە دە دەگەن ءۇمىت بار.  

جاڭا كەلىسىمگە رەسەي، قازاقستان سياقتى وندىرۋشىلەردىڭ باسىن قوسقان وپەك+ تەن بولەك اقش، كانادا، نورۆەگيا، كانادا دا قوسىلۋى كەرەك.  اقش قوسىلىپ قانا قويماي  «تاقتاتاستان مۇناي ءوندىرۋدى شەكتەي وتىرىپ، نارىقتى رەتتەۋگە ۇلەس قوسۋى كەرەك»، دەگەن مامىلەگە كەلىسۋى كەرەك.    بۇعان دەيىن، ناقتىراق ايتساق كەشە رەسەيدىڭ ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الەكساندر نوۆاك جەرگىلىكتى اقپارات قۇرالدارىنا مالىمدەگەندەي   ماسكەۋ اقش-تىڭ ءوندىرىستى شەكتەۋ نيەتى زاڭدىق توسقاۋىلعا تاپ بولاتىنىن سەزىپ وتىر.

اق ءۇيدىڭ ەكونوميكالىق كەڭەسشىسى لارري كۋدلوۋدىڭ ويىنشا، ترامپ ەنەرگەتيكالىق نارىقتا امەريكالىق وندىرۋشىلەرگە زيانى ءتيۋى مۇمكىن كەز-كەلگەن حالىقارالىق سىبايلاستىقپەن كۇرەسۋگە ءازىر بولسا دا، ونىڭ اكىمشىلىگى مۇناي شىعاراتىن كومپانيالارعا ۇستەمدىك ەتە المايتىنىن ايتقان.  

حالىقارالىق ەنەرگيا اگەنتتىگى جۇما كۇنى ەسكەرتكەندەي، عالامدىق ءوندىرىستى تاۋلىگىنە   10 ميلليون باررەلگە قىسقارتۋ دا جەتكىلىكسىز. وسى ورگان جەتەكشىسى فاتيح بيرولدىڭ ەسەبىنشە، ءوندىرىس مۇنشا تومەندەتىلسە دە، زاپاستاعى مۇناي مولشەرى كۇنىنە 15 ميلليون باررەلگە وسە بەرمەك. مۇناي باعاسى جاقىندا مۇناي باعاسى 20 دوللارعا دەيىن تۇسكەنى بەلگىلى. ال، ترامپ رەسەي مەن ساۋديانىڭ تايتالاستى توقتاتاتىنىن ايتقاننان كەيىن، ياعني، جۇمادا 34،11 دوللارعا دەيىن قايتا قىمباتتادى. ايتا كەتسەك، بۇل - وتكەن جىلدىڭ اياعىنداعى كورسەتكىشتەن الدەقايدا تومەن: 2019 جىلدىڭ سوڭعى سەسسياسىندا Brent ماركالى شيكىزاتتىڭ نارقى 66  دوللارعا دەيىن كوتەرىلگەن ەدى. 

باعا ناۋرىزدىڭ باسىندا رف مەن ساۋد ارابياسى ءوندىرىستى قىسقارتۋعا كەلىسە الماعاندىقتان كۇيرەدى.

مۇنايدىڭ ارزانداۋى مەن ءوندىرىستىڭ قىسقارۋى سالدارىنان قازاقستان ەكونوميكاسى بيىل 0،9 پايىزعا السىرەيدى جانە ۇكىمەت وعان ۇلتتىق قوردان كوبىرەك اقشا تارتۋعا ءماجبۇر. بۇنى بەيسەنبىدە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ مالىمدەدى. ول ۇكىمەت وتىرىسىنا ايتقانداي، وسىعان دەيىن 90 ميلليون توننا مۇناي ءوندىرۋدى كوزدەگەن قازاقستان بيىل 86 ميلليون توننا كومىرسۋتەگىن شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر. ءمينيستردىڭ ەسەبىنشە، نەگىزى مۇنايدان تۇراتىن قازاقستان ەكسپورتى بولجامداعىدان 16،3 ميلليارد دوللارعا كەمىپ، بيۋدجەتتىك شىعىن 1.672 تريلليون تەڭگەگە ($3.7 ملرد) ازايۋى مۇمكىن.

ۇكىمەت ۇلتتىق قوردان بيىل ەكونوميكاعا جوسپارداعىداي 2،7 تريلليون ەمەس، 4.77 تريلليون تەڭگە ($10.6 ملرد) تارتۋدى كوزدەپ وتىر.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

عاسىر زۇلماتى

قوعام • كەشە

قۇردىم (تورتتاعان)

ادەبيەت • كەشە

جاڭا فورماتتاعى جىر كەشى

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار