كەشە اقوردادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزگە مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلگەن يندونەزيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سۋسيلو بامبانگ يۋدويونومەن كەزدەستى.
مەملەكەت باسشىلارى الدىمە ەكەۋارا كەزدەسىپ, ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىعىن ءارى قاراي تەرەڭدەتۋگە قاتىستى كەلەلى ماسەلەلەردى تالقىلاعان سوڭ, قازاقستان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن يندونەزيا پرەزيدەنتى سۋسيلو بامبانگ يۋدويونونىڭ قاتىسۋىمەن كەڭەيءتىلگەن قۇرامدا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلدى.
كەشە اقوردادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزگە مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلگەن يندونەزيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سۋسيلو بامبانگ يۋدويونومەن كەزدەستى.
مەملەكەت باسشىلارى الدىمە ەكەۋارا كەزدەسىپ, ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىعىن ءارى قاراي تەرەڭدەتۋگە قاتىستى كەلەلى ماسەلەلەردى تالقىلاعان سوڭ, قازاقستان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن يندونەزيا پرەزيدەنتى سۋسيلو بامبانگ يۋدويونونىڭ قاتىسۋىمەن كەڭەيءتىلگەن قۇرامدا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلدى.
العاشقى بولىپ ءسوز العان قازاقستان باسشىسى يندونەزيالىق ارىپتەسىنىڭ بۇل جولعى قازاقستانعا جاساعان ساپارى ەكى مەملەكەتتىڭ ىنتىماقتاستىعىن دامىتۋعا جاڭاشا سەرپىن بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. وتكەن جىلى سىزدەردىڭ كورىكتى ەلدەرىڭىزگە جاساعان ساپارىم بارىسىندا ءبىزدىڭ دەلەگاتسياعا كورسەتكەن جىلى شىرايلى قوناقجايلىلىقتارىڭىز جاقسى ەسىمدە, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. بۇل – شىنايى دوستىقتىڭ بەلگىسى. ءسىزدىڭ ساپارىڭىز وتە ماڭىزدى وقيعا بولىپ سانالادى. ءبىز ازياداعى ءىرى جانە جەتەكشى ەلدەردىڭ ءبىرى – يندونەزيامەن قارىم-قاتىناسقا زور قىزىعۋشىلىقپەن قارايمىز. ءبىز بارلىق باعىتتاردا دا سىزدەرمەن جان-جاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا نيەتتىمىز. يندونەزيا ءوڭتۇستىك-شىعىس ازياداعى نەگىزگى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى جانە ورتالىق ازياداعى قازاقستان سياقتى قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىندە ۇلكەن رولگە يە.
وسىلاي دەپ وي قورىتقان قازاقستان پرەزيدەنتى يندونەزيا حالقىن مەرەكەلەنىپ وتكەن تاۋەلسىزدىك كۇنىمەن قۇتتىقتادى. ءسىزدىڭ حالقىڭىزعا شىن جۇرەكتەن اماندىق, العا قويعان بارلىق ماقساتتارعا جەتۋدە تابىستار تىلەيمىن, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
يندونەزيا پرەزيدەنتى سۋسيلو بامبانگ يۋدويونو ءوزىنىڭ بۇل ساپارى ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىستاردى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. ءسىزدىڭ وتكەن جىلى يندونەزياعا ساپارىڭىز, ال مەنىڭ قازاقستانعا ساپارىم ءبىزدىڭ ەلدەر مەن حالىقتاردى جاقىنداتاتىن بولادى, دەدى يندونەزيا باسشىسى. بىزدەر شاعىن قۇرامداعى كەزدەسۋدە ينۆەستيتسيا, ەنەرگەتيكا, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى, ءبىلىم بەرۋ, تاعى باسقا ماسەلەلەردى تالقىلادىق. قازاقستان مەن يندونەزيانىڭ ەكونوميكاسى جوعارى قارقىنمەن دامىپ كەلەدى. بىزدەر ەندى بارلىق سالالاردا قاتىناستار ورنايدى دەگەن سەنىمدەمىز.
قازاقستان مەن يندونەزيا اراسىنداعى ساياسي جانە ەكونوميكالىق قاتىناستار دوستىق, ءوزارا تۇسىنىستىك جاعدايدا دامىپ كەلەدى. بۇعان, رەتىمەن ايتقاندا, 1995 جىلدىڭ ساۋىرىندە يندونەزيا پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستانعا, سونداي-اق سول جىلدىڭ ماۋسىمىندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يندونەزياعا جاساعان رەسمي ساپارلارى نەگىز قالادى. يندونەزيا باسشىسىنىڭ الماتىعا ساپارى بارىسىنداعى كەلىسسوزدەر ناتيجەسىندە بىرلەسكەن ءمالىمدەمەگە, سونداي-اق ەكونوميكالىق جانە تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى.
بۇل جەردە مەملەكەت باسشىلارىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسىنىڭ ورنى بولەك بولعانىن اتاپ وتكەن ءجون. ويتكەنى, اتالعان قۇجات قازاقستان مەن يندونەزيا اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناستارىنىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرىن بەلگىلەپ بەرگەن ەدى. وندا بەيبىتشىلىكتى, ايماقتىق جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى. سونىمەن قاتار, ەكى ەلدىڭ ىسكەر توپتارىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى, مۇناي مەن گاز ءوندىرۋ, وڭدەۋ ونەركاسىبى, حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردى ءوندىرۋ سالالارىندا بايلانىستاردى كەڭەيتۋ ماسەلەلەرىنە قولداۋ ءبىلدىرىلدى.
ال قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يندونەزياعا ساپارى كەزىندەگى بىرلەسكەن كومميۋنيكەدە ەكىجاقتى قاتىناستار ماسەلەلەرى, ءوزارا مۇددەلىلىك بىلدىرىلەتىن حالىقارالىق جانە ايماقتىق پروبلەمال ار بويىنشا جوعارى دەڭگەيدەگى پىكىر الماسۋدىڭ جەمىستى بولعانى اتاپ كورسەتىلدى. وسى ساپار بارىسىندا, سونداي-اق قازاقستان ۇلتتىق بانكى مەن يندونەزيا ورتالىق بانكى اراسىنداعى تولەم تۋرالى كەلىسىمگە جانە ەكى مەملەكەتتىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق پالاتالارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلعان بولاتىن.
كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەت باسشىلارىنىڭ بىرلەسكەن دەكلاراتسياسى قابىلدانىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن يندونەزيا رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى اراسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن يندونەزيا رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى بىرلەسكەن كوميسسيا قۇرۋ تۋرالى مەموراندۋمعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى مەن يندونەزيا رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ اراسىندا مادەنيەت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندە ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
وسى قۇجاتتارعا قول قويىلعاننان كەيىن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن يندونەزيا پرەزيدەنتى سۋسيلو بامبانگ يۋدويونو بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ءۇشىن بىرلەسكەن بريفينگ وتكىزدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ءوز سوزىندە گەوگرافيالىق الشاقتىعىنا قاراماستان, ەكى مەملەكەت پەن حالىقتى كوپ نارسە بىرىكتىرەتىنىن اتاپ ءوتتى. يندونەزيا – جەر شارىنداعى ەڭ تۇرعىنى كوپ مۇسىلمان ەلى. قازاقستان دا يندونەزيا سياقتى كوپۇلتتى مەملەكەت بولىپ سانالادى. ەكى ەل ودان ءارى دامۋىنىڭ ءورشىل جوسپارلارىن جۇزەگە اسىرۋدا جانە ءتيىستى ستراتەگيالىق باعدارلاما قابىلدادى. وزدەرىڭىز دە بىلەسىزدەر, قازاقستان الدىنا الەمنىڭ ەڭ دامىعان وتىز ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋ مىندەتىن قويدى. ءوز كەزەگىندە يندونەزيا ەكونوميكا اياسىن ۇلعايتۋ جانە جەدەل دامىتۋ جونىندەگى باس جوسپارىن قابىلدادى. ول ەلدىڭ 2025 جىلعا قاراي الەمدەگى ەكونوميكاسى ءىرى ون ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋدى كوزدەيدى. وسىلايشا, ەكى ەل ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتۋگە جانە تەرەڭدەتۋگە مۇددەلى, دەدى قازاقستان باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزارا ساۋدا كولەمى ازىرگە 100 ميلليون دوللارعا دا جەتپەگەنىنە, بۇل ەكونوميكانىڭ الەۋەتىنە ساي ەمەستىگىنە جانە بىرلەسە وتىرىپ بەلسەنە كۇش سالۋدى تالاپ ەتەتىنىنە نازار اۋدارتتى. قازاقستان بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالىق جانە جوعارى تەحنولوگيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا مۇددەلى. بىزدە جۇمىس ىستەۋگە نيەتتى يندونەزيا بيزنەسىن قولداۋعا دايىنبىز. قازىردىڭ وزىندە ەكى ەلدىڭ كومپانيالارى ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, تۋريزم سالالارىندا بەلسەنە ىنتىماقتاسۋدا. سونىمەن قاتار, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە ورنىققان كولىك باعىتتارىنىڭ بولماۋى ايتارلىقتاي كەدەرگى كەلتىرۋدە. ءبىز قازاقستان مەن يندونەزيا قالالارى اراسىندا اۋە قاتىناسىن اشۋ قاجەتتىگى تۋرالى ايتتىق. بۇل دا ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ ءتيىمدى تۋريستىك ساپارىن ىنتالاندىراتىن بولادى, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ اتالعان باعىتتارىن جانداندىراتىنىنا توقتالدى. ءبىز قازاقستان-يندونەزيا بيزنەس-فورۋمىن وتكىزۋدى قولدايمىز. پرەزيدەنت يۋدويونومەن بيزنەسمەندەردىڭ ۇلكەن توبى بىرگە ءجۇر. ءبىزدىڭ ىسكەر ادامدارىمىز بايلانىس ورناتادى دەپ ويلايمىن, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى ەكى ەل دە كوپجاقتى پىشىندە بەلسەنە ىنتىماقتاسىپ وتىرعانىن دا اتاپ ءوتتى. يندونەزيا – اسەان-نىڭ «ۇلكەن جيىرمالىققا» كىرەتىن بىردەن-ءبىر مۇشەسى. بۇل قازاقستان قوناق رەتىندە قاتىساتىن سانكت-پەتەربۋرگتەگى الداعى G20 ءسامميتىنىڭ قارساڭىندا ەرەكشە وزەكتى. ءبىز يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى مەن اوسشك ءتارىزدى بەدەلدى فورۋمدار اياسىندا تىعىز ىنتىماقتاسىپ وتىرمىز. ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس شاقىرۋعا باستاماشى رەتىندە ءبىز يندونەزيا اوسشك-ءنىڭ باقىلاۋشىسى قاتارىنداعى ءوز مارتەبەسىن ونىڭ تولىققاندى مۇشەسى دەڭگەيىنە كوتەرەدى دەپ سەنەمىز. ءبىز ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىن وتكىزۋ قۇقىعىنا ۇسىنىلعان استانانىڭ كانديداتۋراسىنا قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن دە يندونەزيا تاراپىنا العىس ايتامىز. وعان دايىندىق جاساۋعا جانە وتكىزۋگە يندونەزيانىڭ بەلسەندى اتسالىسۋى ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ ودان ءارى ارتۋىنا جانە ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا قىزمەت ەتەتىنىنە سەنەمىن, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ سۋسيلو بامبانگ يۋدويونومەن بىلتىرعى ۋاعدالاستىقتار ناتيجەسىندە قازاقستاندا يندونەزيانىڭ مادەنيەتى كۇندەرىنىڭ اشىلۋ ءراسىمى وتەتىنىن دە ءمالىم ەتتى. بۇل ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستاردىڭ بۇكىل تاريحىندا العاش رەت وتۋدە. قازاقستاندىقتار ءىس-شارالاردى زور قىزىعۋشىلىقپەن تاماشالايتىن بولادى دەپ ويلايمىن. كەلەسى جىلى يندونەزيادا قازاقستاننىڭ مادەنيەتى كۇندەرى وتەدى, ول دا ەلدەرىمىز اراسىنداعى مادەني بايلانىستاردى نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن بولادى, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ال يندونەزيا پرەزيدەنتى ءوز كەزەگىندە قازاقستانع ا العاش رەت جانە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ شاقىرۋىمەن كەلىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. قازاقستان باسشىسىنىڭ ءبىزدىڭ ەلگە ساپارى ايتارلىقتاي جەمىستى بولىپ, سەرىكتەستىگىمىزگە جاڭا مۇمكىندىكتەر اشتى. بۇگىن ءبىز ىنتىماقتاستىقتىڭ كەڭ اۋقىمدى, سونىڭ ىشىندە وڭىرلىك ساياسات ماسەلەلەرىن قوزعاپ, وتە سىندارلى كەلىسسوزدەر وتكىزدىك. مەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ارەكەتتەستىكتىڭ ءارى قاراي جانداناتىنىنا سەنىمدىمىن جانە ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى تاياۋداعى 4-5 جىلدا 100 ميلليون دوللارعا جەتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز, اسىرەسە, ەكونوميكامىزدىڭ قارقىندى دامۋىن ەسكەرسەك, زور ىنتىماقتاستىق الەۋەتىنە يە, دەدى سۋسيلو بامبانگ يۋدويونو.
يندونەزيا باسشىسى ۇكىمەتارالىق كوميسسيالار قىزمەتىنە دە توقتالدى. ولار قول جەتكەن ۋاعدالاستىقتاردى جۇزەگە اسىرا الاتىنىنا, سونداي-اق, ەكىجاقتى ىقپالداستىقتىڭ جاڭا جوسپارىن ءازىرلەيتىندىگىنە زور ءۇمىت ارتامىن. بۇعان قوسا, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ وزگە سالالاردا دا وراسان زور الەۋەتى بار ەكەنى جونىندە مەن قازاقستان پرەزيدەنتىمەن كەلىسەمىن. بۇل ءبىلىم بەرۋ, عىلىم, مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىنە قاتىستى, دەدى يندونەزيا پرەزيدەنتى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
