ادەبيەت • 02 ءساۋىر، 2020

... جەل سىپىردى اۋلاڭدى ەرىنشەكتەۋ. نۇربولات جاڭابەك ۇلى

280 رەتكورسەتىلدى

بۇگىن جىرسۇيەر قاۋىمنىڭ نازارىنا جاس اقىن نۇربولات جاڭابەك ۇلىنىڭ ءبىر توپ ولەڭدەرىن ۇسىنىپ وتىرمىز. اۋليەتالىق شايىردىڭ جان تولقىنىنان تۋعان جىرلارى ءومىردىڭ ءھام كوڭىلدىڭ كەي ساتتەرىنەن سىر شەرتەدى. نۇربولات جاڭابەك ۇلى – جامبىل وبلىسى، جاڭاتاس قالاسىنىڭ تۋماسى. تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىن تامامداعان. قازىر «31 كانال» جشس جامبىل وبلىسى بويىنشا مەنشىكتى ءتىلشىسى. حالىقارالىق، رەسپۋبليكالىق جىر دودالارىنىڭ جۇلدەگەرى. ولەڭدەرى ء«ورىمتال»، «جامبىلدىڭ جاۋھازىن جىرلارى» اتتى ۇجىمدىق جيناقتارعا ەنگەن.

... جەل سىپىردى اۋلاڭدى ەرىنشەكتەۋ

اقىلاق

سەن كەلەرسىڭ...

دوسقا اتىلعان جەبەدەي،

جات ت ۇلىكتى باۋىر باسقان ەنەدەي،

مانساپ سىندى قوماعاي

ءدىلى تەكتەس قوعام-اي...

جورگەكتەگى بالاعا

ءدىن وقىتقان داناداي.

بايعا قايعى – باقىت تا، قاراعا اس!

ەي، ەركىندىك سەن سەكىلدى بۇ جۇرەك،

ەل سەكىلدى جالاڭاش.

 

بارىم بەردىم جاراسا ەگەر كادەڭە،

سەنەن وزگە ۋايىم دا جوق جانە دە.

ءبىر ۇلىڭنىڭ شىن سوزىنە سەن-سەنبە،

كوز الارتتىم كورشى ەلگە.

جانىم ساتىپ الباستىڭا،

سەنىڭ جولىڭ ولسەم مەن،

ساتكە بولسىن ەركىن ءجۇرىپ كورسەڭ دەپ.

مەن كەتكەندە...

 

***

دوسىم،

قۇرساعىنا بالا بىتكەن جەسىردەي،

ۇلت ەرتەڭىن ايقىندايتىن شەشىمدەي،

تاعدىر، شىركىن، تاڭداۋىڭنىڭ سالدارى.

ء(تاڭىر ءىسى – ول داعى)

باس-باسىنا قۇداي بولعان عاسىردىڭ،

شىرقالسا دەپ سوڭعى ءانى.

باقسى الدىرىپ، قۇربان شالدىم.

(جاقسى ىرىم)

سەن قايتقالى – مەن اقىنمىن. ناق شىنىم.

ءتاتتى ءولىمنىڭ – ۋاقىت دەيتىن

الۋان ءتۇستى عايىپقا ارتىپ ءتاپسىرىن.

كيە قونعان دومبىراداي جانىمدى

اللا، وزىڭە، تاپسىردىم.

 

تۋا ءبىتتى جۇققان دەرتى زاعيپتىك،

قورعايتىن دا ءوزىڭ ەندى حالىقتى،

شەنەۋنىكتەي شەشەن ەمەن، ايتپەسەم،

(جاساي بەرسىن، دەموكراتيا، جارىقتىق)

 

...دۇنيە دە اۋدى، دوسىم، سەن كەتتىڭ،

بۇ جۇرەكتى بەرەر ەندى ەمدەپ كىم؟

ۇلت ەرتەڭى شەشىلەتىن ساتتە الگى

ولسە اسىل وي قات قولىنان جەندەتتىڭ...

بەرگەن سەرتكە بەرىك بولساڭ،

جولىققانشا، جار ادال!

قارعىس ايتىپ تاڭىرىسىنە زارلاعان

قۇرساعىنا بالا بىتكەن جەسىردەي،

جان اۋىرسا – بار ما امال؟..

 

***

شىركىن، ءتۇر-ءتۇسى كوپ قوي قايعىنىڭ،

سەتىنەپ ۇلت سەنىمى جايلى ۇعىم.

كورگەن كوزدىڭ دە وبالى،

ءسوزدىڭ دە وبالى

بىزگە!!!

ۋاي، كوشكەن جۇرت قارالى.

اي وڭىنان تۋار ەكەن دەپ قاي كۇنى

ويلانعام جوق.

تولعانعام جوق سەن جايلى.

سول قايعى.

 

سەن مەنى كەشىر، بولاشاق...

 

قىران دەپ سەنگەنىم قۇزعىن بوپ شىقتى،

ارىس دەپ سەنگەنىم ازعىن بوپ شىقتى،

شىندىق دەگەن قۇس شىركەي ەكەن عوي،

سۇمدىق دەگەنىم بەكەر ەكەن عوي

قالجۋىر ما ەدى بايلانعان،

بەلسەندىلەردەي سويى نادان

الداي سالسامشى بالاشا...

 

سەن ءبىزدى كەشىر، بولاشاق...

 

بىلسەمشى سوندا باتارىن،

سەتىنەپ ۇلت سەنىمى جوقتان قايعى،

ايىپتى ەل اقتالمايدى.

قات قولى جەتەدى ەكەن عوي،

شىندىق دەگەنىم بەكەر ەكەن عوي،

 

سەن مەنى كەشىر، بوتا ءومىر...

 

***

ءبىتتى ءبارى...

كۇنى جەتپەي بوسانعان كەلىنشەكتەي،

...جەل سىپىردى اۋلاڭدى ەرىنشەكتەۋ،

جاڭبىر جاۋدى سودان سوڭ...

بولمەڭ اۋىر كۇرسىندى

تۇتىنىنە تۇنشىعىپ مەنىڭ شەككەن

شىلىمىمنىڭ.

بايقايمىسىز؟

ءبىر ساۋلە جارق ەتتى عوي... جالعان ءبارى

بەۋ، بەيكۇنا سوزدەر-اي، ويدان دا اۋىر.

ەڭ سۇرقيا ويىڭدى-اي...

قورقىنىشتى،

ءسىز وتەسىز ومىردەن (وكىنىشتى-اق)

ءارى كەتسە...

ءۇي تۇرعىزىپ بولماسا ۇرپاققا ارتىپ.

كوزدەن ۇشىپ كەتەردە ىزگى شاعى،

قويۋ ءتۇندى قۇشاققا اپ قىز قۇشاعى.

...كۇناڭىزدىڭ كوپتىگىن سەزىنگەن كۇن،

دىننەن قاتە ىزدەرسىز...ءسىز مىسالى.

دەرتىم-اۋ مەنىڭ... بىلەمىسىز؟

ءتاڭىر بار... ارۋاق بار... اۋانى بار...

ساتقىندىقتى قوسىڭىز جانە بۇعان.

ءبارى ءبىتتى...

...كۇنى جەتپەي بوسانعان كوركەم قىزدىڭ،

ءومىر اعىپ تۇسكەندەي جانارىنان...

 

***

مىسالى،

سەن سەنبەيسىڭ قۇدايعا انىق،

ءھام ويىڭ تولىسارداي جىل اينالىپ.

دىننەن راحات تابارداي ءبىر كىتاپتى

جاستاناسىڭ. جۇرەگىڭ جىلايدى اۋىق.

 

يىلەسىڭ ادەپپەن قارياعا ءار،

قاريالار - جىرىڭداي جار ۇيالار...

كۇن ىلگەرى تاسىعان دارياداي،

تۇنشىقتىرار سالقىنى ويلارىڭنىڭ،

قۇپياڭداي... مىسالى

(جاسىرىن جانۇياڭ بار)

 

مىسالى،

سەن سەنبەيسىڭ بارىنا وزگە ءومىردىڭ،

سودان، مۇمكىن، قاجىدىڭ. جازبادىڭ جىر.

سەنىڭشە، ءبىر سيپاتى ءسوز دە ءولىمنىڭ،

ءتۇسى وزگەرىپ كوزدەرىڭنىڭ

ءسۇيۋ جايلى عالامات اڭىز ايتتىڭ،

اقىرى بوزگە وراندىڭ.

 

مىسالى،

جاڭبىر جاۋار تولاسسىز اسپانىڭدا،

ءومىر دەرسىڭ... ءومىر دە قاس قاعىم ءسات.

ءتۇن جاتتاعان دۇعاسىن تاڭدا ۇمىتار،

قوش، قارعا دوس!

قوش، اجال!

قوش، جانىم! قوش!

 1

***

ءسىزدى ويلادىم مۇڭايعاندا...

(«مەنى» – مۇڭسىز ەكەن دەپ توپشىلارسىز)

ءسىزدى ويلادىم كورشى اجەي ءۇي العاندا،

ۇيالعاندا شەشەيگە تىك قاراۋعا،

ءسىزدى ويلادىم!

ءسىز جوق شىعارسىز...

مۇمكىن، قيال عانا...

 

...مۇمكىن جولى بولمادى

مۇمكىن، ءسىزدى...

جەك كورەدى ادامزات،

بۇل – ۇنسىزدىك،

جالىقتىردى! قاجىتتى! ءسىزسىز ءومىر –

ءومىر-اق... ءسىزسىز ءومىر – تاڭىرسىزدىك...

 

قايدا اسىعىپ بارامىز؟

نە كۇتەدى؟

مەن دايىنمىن! ال ءسىز شە؟

سەن كۇتە تۇر!

مۇمكىن ءولىم جوق شىعار (ويدا ما ەكەن؟)

سەنىمدە وزگە، ايتەۋىر اي دا بوتەن.

ايتپاقشى،

...ءسال شىداڭىز وۋ، ماڭدا جەر بىتەدى.

 

***

ۋا، اۋليەم، قۇتپا وقى...

مۇڭ – جانارىم سام سىڭىرگەن.

نۇح – حاقىڭ.

ءبىر بەسىككە ۇڭىلەدى ءتورت قارا،

توڭكەرىلگەن قازانعا ۇقساپ جۇتتاعى.

 

«دۇنيە-اي، شىركىن...

قارعا دوستىڭ قاۋىرسىنىنداي سالماعى،

الاگەۋىم. تۇنگە ىقتيار ءحالفا نۇر.

مىجىق تاۋعا مىجىق بۇلتتار جانتايدى،

(دامىلدايدى ولدا اقىر)

 

مىنا ۇلىستا قاۋىس ايى مىڭ قىستاۋ،

سالالايدى بۇقپا جەلى قۇمدى ىسپا.

اتاۋكەرە.

جولدا قالعان جالعىزعا.

...كوبەسى يمان باسىر موللا كۇندىز ءتۇن،

جىر قۇراسا قىلمىس پا؟»

 

وسىنى ايتىپ كەلەسىنە كەتتى انا،

ءداۋىر كوشتى. (ۇل جەتىلدى جوق قاراپ)

توڭكەرىلگەن قازاندى ۇستاپ جۇتتاعى،

ءبىر بەسىككە ۇڭىلەدى ءتورت قارا.

 

***

مۇڭلىمىن مەن، كورگەندەي ءجۇزىڭدى العاش،

ءتۇن سەكىلدى بۇلت قاپتاپ بۇزىلعان. تاڭ.

جالت-جۇلت ەتەر ساۋلەسى كۇننىڭ التىن،

جاپىراقتار بۇتاقتان ۇزىلگەندە.

 

ۇزىلگەندە ءان ولەردەي قايعىرعامىز،

تەڭىز مۇڭدا تولقىعان وي قۇرعار. كۇز.

تارىداي عانا قايعىم(دى) جولىڭىزعا،

شاشتىم، كۇنىم. ەندى ءسىز قايرىلماڭىز.

 

بىراق... (بۇلدىرەتىن دە وسى)

ءسىزدىڭ ءۇيدىڭ ەسىگىن قاعىپ تۇرمىن،

جازباي تانىر دەرتىم – ءسىز. جالىقتىردى –

جاتتاندى اۋەن، تانىس كۇي... بيلەيدى مۇڭ

«مەنمۇندالاپ» قۇشاعىن جايىپ، قۇرعىر.

 

ايتپەسەم ءسىز،

مۇڭنان تامعان تامشىداي ءۇزىلىپ كەپ

كۇمپ ەتتىڭىز، تاعدىرىم. ءسىزدى ۇمىت دەپ

ءجۇزى ۇگىتتەپ جاتىر عوي.

قويا قويشى،

مەن بولماسام قالامىندا ويانارسىز

الدەكىمنىڭ. مۇمكىن...

شامدى اينالا بيلەرسىز تاعى اياۋسىز.

 

سوسىن، قارعام، ولەردەي قايعىرارمىز،

ەسكە تۇسەر ەسكى ولەڭ، (قاي جىلعى اڭىز.)

تارىداي عانا قايعىم(دى) جولىڭىزعا

شاشتىم عوي مەن. ءسىز ەندى قايرىلماڭىز.

ءجاراي ما؟!

 

***

قوڭىر ءوڭدى دومبىرام، قۇلاعى اۋىر،

كوركەم نەتكەن مەنى ويلاپ جىلاعانىڭ.

زەرىككەننىڭ ەرمەگى ماحاببات تا

ءپالساپا دا شىندىعى ءبىر ادامنىڭ.

 

قاراعىم-وۋ،

سەنىڭ ىزگى مىنەزىڭ، مەنىڭ دە ىزگى،

كۇز - قوڭىر قىز، قوڭىر كوزدى.

سەن باقىتسىز بولار ما ەڭ، بولماسا ەگەر،

سان شاقىرىم سالقىندىق ارامىزدا...

 

قۇم ارالاس تاس تولدى كوكىرەگىمە،

سەزەسىڭ عوي، سەبەپ كوپ وكىنەرگە.

بىلەسىڭ عوي، «كەشىرشى، وتىنەم» - دەپ،

حات جازۋدىڭ تاعى دا رەتى كەلمەي

قاجىدىم مەن.

كۇيرەدىم. جانىمدى الار،

اق پەرىشتە، جاپ-جاسىل جالىن عانا.

... بولمەڭ كەزگەن باقىلاپ ەلەسىمدى

ارقاڭ سۇيەپ تۇرمىسىڭ قابىرعاعا؟

 

قاراعىم-وۋ، بارىندا باعالار كىم؟

باتىپ كەتىپ كوزىڭە جوعالار كۇن.

قاتتاپ قۇيساڭ دەمبە-دەم ماسقا ايىعۋ،

جاڭا الدىرعان شارابىڭ قوس قايىرىپ،

«سەنى ەندى ماڭگىگە ۇمىتتىم» - دەپ،

تارتىپ جىبەر!

ويتكەنى، مەن - جوق اداممىن...

 

سوسىن شەرتىپ دومبىرام، قۇلاعى اۋىر،

توسىن ءازىل ايتارسىڭ جىلاعانعا.

ءوزىڭ جايلى، مەن جايلى ماسەلەنكي،

ء«پالساپا دا شىندىعى ءبىر ادامنىڭ».

 

***

وتكەندى اڭساپ قايتەسىڭ؟

(سۇيمەگەن سوڭ)

ساعىنبايسىڭ جۇرگەن سوڭ كۇندە كورىسىپ.

بۇرىن-سوڭدى ءبىز جايلى بىلمەگەنسىپ،

كورسەك تە كورمەگەنسىپ، جۇردىك سولاي...

باسقا نە؟ نەگە ۇندەمەيسىڭ؟

 

سولاي سەنىڭ ساتتەرىڭ جىلعا اينالدى.

قۇسقا – ءتاڭىر،

بەۋ، دۇنيە-اي، جۇزىندەي ۇستارانىڭ.

ءۇمىت كەتتى قوينىندا مەسقارىننىڭ،

بايلىق كەتتى قولىندا ۇستاعاننىڭ.

 

وڭىمدە ەدىڭ سەن مەنىڭ!

ء(تۇسىم بە ەدىڭ...)

عۇمىر بەردى ءتاڭىرى ماڭگى سۇرەر

باقىتقا وراپ اپپاق مۇڭ ۇسىندى ءومىر.

مەن پەسسيميستتىك ويلارعا تۇنشىقتىم كوپ

ءولدى جانە اسىل وي ىشىمدەگى.

 

قوشتاساتىن ۋاقىت كەلدى.

(سەن دە، قارعام، بولارسىڭ باقىتتى ەندى)

ءبىزدىڭ عازيز، اڭقاۋلاۋ ەل سەكىلدى،

«تاۋەلسىز» دەپ ويلايتىن كورسە كىمدى...

سەندىم ساعان. الدادىم كوپتى سولاي

جانۇشىرا جۇگىرىپ جەتتىم ساعان

ال، سەن ءۇنسىز كەتىپ قالدىڭ.

 

تۇك شىقپادى جانە دە ويىمىزدان،

مۇڭنان وزگە جۇك تە جوق موينىمىزدا.

وتىنەمىن وزىڭنەن –  وزگەلەردى

كىنالاۋدى قويالىق قايعىمىزعا.

 

جانارىڭا جاس تولى ۇقسايدى الەم،

سەن – زاۋ كوكتە جالىندايسىڭ.

بۇرىنعىداي قۇستار دا ۇشپايدى. ال، مەن –

«سەنىڭ سولاي ساتتەرىڭ جىلعا اينالار»، –

دەپ سەندىم. ايتشى ءوزىڭ...

مەنىڭ سورىم قايسى؟

1

 

ءبىزدىڭ جەڭىس

تالاي قىزدان باس تارتتى،

ارمانى دا باسقا-تىن.

«السام، ەگەر، الام بىردەن قوس قاتىن»، -

دەيتىن جەڭىس وردا بۇزار جاستا-تىن.

 

...قۇرداستارمەن وتىرمايتىن بوپ الدى،

قۇرداستارى شاقىرمايتىن بوپ الدى.

ءدال سول جىلى قارىنداسىن ۇزاتتى،

ءدال سول ءتۇنى قامالدى.

 

...رۋشىل اعاڭ باسقاراتىن باسپاداي،

قۇبىلعان-دى تاس توبەڭدە كوشكەن اي.

قىزىپ قالدىڭ. وندا تۇرعان تۇك تە جوق،

تەك سول ءتۇنى ۇيىڭە دە بارماپسىڭ،

تەك سول ءتۇنى كورشى قىزدى زورلاپسىڭ...

 

ب ۇلىنەدى، بايقايمىسىڭ نەشە الەم،

مىڭ قۇبىلىپ تاس توبەڭدە كوشەدى وي.

(تۋعان قىزىن جەزوكشە ەتكەن شەشەدەي)

بەۋ، دۇنيە-اي...

ارتىن – الدى جۇتىپ تۇرعان جىلانداي،

سورەڭىزگە ءسان بەرەتىن قۇرانداي،

وسىنشالىق مادەنيەتتى قوعامعا

ۇجماعىڭ نە؟ دوزاعىڭ نە؟ ۇعا الماي

كەلەم، جالعىز! «قال» دەيسىڭ بە؟ جوعال دە...

كەلەم، جالعىز! ءوز پىكىرى جوق ەلدە.

«جەڭىس قازىر قامال الار جاستا عوي»

دەيمىن ىشتەي... امال نە؟

 

سوڭعى جاڭالىقتار

Covid-19: تاعى 3 ادام كوز جۇمدى

كوروناۆيرۋس • كەشە

Covid-19: 184 ادام جازىلىپ شىقتى

كوروناۆيرۋس • كەشە

نۇكتە فيلوسوفياسى

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار