بانك ساراپشىلارىنىڭ مالىمدەۋىنشە, مۇندايدا جەڭىل ونەركاسىبىن دامىتىپ العان ەلدەرگە اسەر ەتپەيدى. كەرىسىنشە, بۇل ەلدەردىڭ تابىستى داۋرەنى ورنايدى. مۇنداي ەلدەردىڭ ساناتىندا قىتاي, ءۇندىستان, تۇركيا, برازيليا, اقش, يتاليا, يندونەزيا ەلدەرى كوش باستاپ تۇر. ەكونوميست جاراس احمەتوۆ ارزان مۇناي كوپتەگەن مۇمكىندىككە جول اشاتىنىن تىلگە تيەك ەتىپ ءوتتى. قىتاي, ساۋد ارابياسى, اقش سياقتى مەملەكەتتەر كيىم تىگەتىن جىپتەن باستاپ ماتاعا دەيىن مۇنايدان الاتىن تەحنولوگيانىڭ ءتىلىن مەڭگەرىپ العان. الەم حالقىنىڭ كيىم-كەشەككە دەگەن قاجەتتىلىگىنىڭ 70 پايىزىن قاناعاتتاندىرىپ وتىرعان قىتايدا جەڭىل ونەركاسىپكە قاجەتتى تالشىقتاردىڭ بارلىعى مۇنايدى حيميالىق سينتەزدەۋ ارقىلى الىنادى.
كوروناۆيرۋستان قالجىراپ شىققان قىتايدىڭ قازىرگى ءجىو 13 تريلليون اقش دوللارىنا جۋىقتاعان.
الەمدە ەكونوميكاسى مۇنايدان تۇسكەن تۇسىمگە بايلانعان ەلدەردىڭ ءبىرى ۆەنەسۋەلا وكىمەتى بيۋدجەتىنە تۇسەتىن ءتۇسىمىن مۇناي باعاسى «80 دوللار بولادى» دەپ سايكەستەندىرىپ قويىپتى. قازىر بۇل ەل داعدارىستا. مۇناي باعامىنىڭ تۇسۋىنەن دانيانىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى 40 پايىزعا قۇنسىزدانىپ كەتكەن. ال نورۆەگيانىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسىن 20 پايىزعا قۇنسىزداندىردى.
سوندىقتان ماماندار ەندىگى باعىت شيكى مۇناي ەمەس, مۇناي قالدىقتارىمەن جۇمىس ىستەۋگە باعىتتالۋ كەرەكتىگىن ايتىپ وتىر.
مۇنايدان الىناتىن سينتەتيكالىق تالشىقتاردى قوسۋ ارقىلى يتاليا بىلعارى ەتىكتەرىن الەمدىك برەندكە اينالدىردى.
قىتاي 1 توننا جۇنگە 100 گرامم مۇناي-حيميالىق تالشىعىن قوسىپ ماتا الاتىنىمەن الەمدى تاڭقالدىرىپ وتىر.
بىزدە شيكى مۇناي دا كوپ, جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىنا قاتىستى شيكىزات تا بارشىلىق.
ماماندار ءوندىرىستىڭ بۇل سەگمەنتىن دامىتۋ ءۇشىن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى بىرلەسىپ جۇمىس اتقارۋى ءتيىس ەكەنىن ايتادى. مۇنداي جۇيە مەملەكەتتىك تاپسىرىس بەرۋ, قارجىلاندىرۋ جانە نەسيەلەندىرۋ اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى شاعىن وندىرىستەر مەن سەرۆيستىك قىزمەتتەردىڭ بىرىگۋىنە جول اشادى.
وسى رەتتە ەكونوميست جاراس احمەتوۆ قىتايدىڭ وتكەن اپتادان باستاپ مۇناي ساتىپ الۋعا كىرىسكەنىنە نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن ايتادى. ارزان مۇناي قحر ءۇشىن جەڭىل ونەركاسىپتى دامىتۋدىڭ قوسالقى مۇمكىندىگى. الداعى بەس جىلدا ءبىز كورشى ەلدىڭ جەڭىل يندۋسترياسى عارىشتىق جىلدامدىقپەن دامي باستاعانىنا كۋا بولاتىن بولامىز. «سوندىقتان ەلدە مۇناي قورى بار كەزدە ونى تيىن تەبەنگە وتكىزبەي, ودان ونەركاسىپتى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن سينتەتيكالىق تالشىقتار وندىرە باستاۋعا كوڭىل ءبولۋ كەرەك. بۇل حيميا كلاستەرىن دامىتۋدىڭ العى شارتى بولادى» دەيدى جاراس احمەتوۆ.
اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ماماندارى بولسا, «بىزدە ءبارى بار, ماقتا بار, ونەركاسىپتى دامىتۋعا مۇمكىندىك مول» دەگەن پىكىر بوس قيال ەكەنىن ايتادى. قازاقستاننىڭ جەرىن ساۋىقتىراتىن باعدارلامانىڭ جوباسىن دايىندايتىن كەز كەلدى.
«وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن قازاق بيدايىنىڭ سورتىن تاجىريبە رەتىندە كانادادا ەكتى. ناتيجەسىندە جوعارى سۇرىپتى كەرەمەت بيداي داقىلى ءوسىپ شىقتى. ال بىزدە تۋرا سول داقىل ونداي ناتيجە كورسەتپەيدى» دەيدى جاراس احمەتوۆ.
جاراس احمەتوۆ بۇل تەك بيدايعا عانا ەمەس, ماقتا نەمەسە مال تەرىسىنە قاتىستى دا وسى پىكىردى ايتۋعا بولاتىنىن ايتادى. وڭتۇستىك وڭىرلەردە وسەتىن ماقتادان ساپالى ماتا دايىنداۋ مۇمكىن ەمەس, سەبەبى ماقتا داقىلى تەك 90 كۇندە عانا ءپىسىپ-جەتىلەدى. سول كەزدە عانا ودان ساپالى ماتا دايىنداۋعا بولادى. ء«ساۋىردىڭ اياق جاعىندا ەگىلگەن ماقتا قىركۇيەك ايىندا تولىق ءپىسىپ جەتىلمەيدى. سوسىن ونى حيميالىق ءدارى-دارمەك شاشىپ, كوسەكتى جاساندى تۇردە اشىپ, ماقتا جيناۋعا كىرىسەدى. بۇدان كەيىن ودان قانداي ساپالى ءونىم كۇتۋگە بولادى. سول سەبەپتى 40-50 كۇندە ءپىسىپ جەتىلەتىن ماقتا سورتىن دايىندامايىنشا, جەڭىل ونەركاسىپتى دامىتا المايمىز» دەيدى جاراس احمەتوۆ.
ال اۋىل شارۋاشىلىعىڭ مامانى, كاسىپكەر سايلاۋ توتىقوۆ وسىدان بەس-التى جىل بۇرىن قحر-دەگى گۋونجوۋ اياق-كيىم تىگەتىن فابريكاسىنىڭ ديللەرىمەن تانىسىپ, تەرى-تەرسەك وتكىزىپ, بيزنەسىن باستاماق بولعانىن ايتادى. العاشقى 2 توننا تەرىنى قىتايعا جىبەرگەن. ال قحر-دەگى اياق كيىم تىگەتىن فابريكانىڭ ساراپشىلارى قازاق جەرىنەن بارعان تەرىنى قابىلداماي, تومەن باعامەن باسقا سالاعا جىبەرۋ كەرەكتىگىن سۇرايدى. سەبەبى قازاق مالىنىڭ تەرىلەرى تەرەڭدەتە وڭدەۋدى قاجەتسىنبەيتىن اياق كيىم تۇرلەرىن دايىنداۋعا عانا جارايدى ەكەن. سەبەبى قازاق جەرىندە وسكەن مال تەرىسىنىڭ ساپاسى وتە ناشار, ءارى قىرىق جەردەن شۇرق تەسىك بولىپ شىققان. ال ساپالى ەتىك دايىنداۋعا دەنى ساۋ مال تەرىسى كەرەك ەكەن. ال ساپاسىز تەرى وندىرىستىك جاعدايدا ءىرىپ, باسى بىرىكپەيتىن كورىنەدى.
«ۇكىمەت اۋىل شارۋاشىلىعىنا كوڭىل بولمەيدى دەپ ايتۋعا بولمايدى. ءبولىنىپ جاتىر. بولىنگەن قارجىنىڭ جەمقور شەنەۋنىكتەردەن قالعانى دا اۋىلدى دامىتۋعا جەتەر ەدى. بىراق ءبىز اۋىلدى دامىتۋدى جەردى ساۋىقتىرۋدان باستاۋىمىز كەرەك» دەيدى سايلاۋ توتىقوۆ.
قوس ماماننىڭ پىكىرى دە قيسىندى. سەبەبى تاۋەلسىزدىك تاريحىندا جەردى ساۋىقتىرۋ ماقساتىندا باعدارلاما قابىلدادى دەگەندى ەستىگەن جوقپىز. بۇل ۇسىنىستى ءتيىستى ورىندار قاپەرگە السا, ءالى دە بولسا كەش ەمەس...
