قوعام • 27 ناۋرىز, 2020

گەنەرالمەن كەزدەسۋ

1130 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

وسىدان 21 جىل بۇرىن, ياعني 1999 جىلدىڭ ماۋسىم ايى بولاتىن. استانالىق باسىلىم - «اقشام» گازەتىندە قاتارداعى قىزمەتكەر ەدىك. توتەدەن تاپسىرما ءتۇستى. وبلىستىق ولكەتانۋ جانە تاريح مۋزەيىندە ارميا گەنەرالى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش قورعانىس ءمينيسترى ساعادات نۇرماعامبەتوۆپەن كەزدەسۋ وتەدى ەكەن. ۇمىتپاسام, شارانى ۇيىمداستىرۋشى سارىارقا اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ورازكۇل اسانعازى.

گەنەرالمەن كەزدەسۋ

باردىق. قاۋىشۋ تىم سالقىن باستالدى. ساعادات قوجاحمەت ۇلىنىڭ كوڭىل-كۇيى ءپاس. قاسىمدا ءفوتوتىلشى قايىربەك مۇقاشەۆ قاريا. قايراكەڭنىڭ تۋعان جەرى اقمولا ءوڭىرى-ءتىن. ناقتىراق ايتقاندا, ساعادات اعانىڭ جەرلەسى. جارىقتىق جامان اپپاراتىن گەنەرالدىڭ تۇمسىعىنا تىرەپ تۇرىپ سارت-سۇرت ەتكىزەدى. ونىسى انا كىسىگە ۇناپ تۇرعان جوق. قايراكەڭ قىزىق ادام, سارت ەتكىزىپ فوتوعا تارتقان سوڭ, تۇسىرگەن نىساناسىنا ەلجىرەپ قارايتىن ادەتى بار. بۇل جولى دا ءسويتتى. ادەتتەگىدەي ەلجىرەي قاراپ ەدى, گەنەرال وعان تۇنەرىپ قاراعانى. كوزدەرى تۇيىسە كەتتى. قايىركەڭ ج ۇلىپ العانداي: «تانىماي تۇرسىڭ با, مەن قايىربەكپىن» دەپ باستاپ, كوپ جىل بۇرىن ساعادات قوجاحمەت ۇلىمەن اۋىلدا كەزدەسكەنىن, تاعى ءبىر قىزىق وقيعالاردى تىزبەلەپ شۇبىرتا جونەلدى. گەنەرالدىڭ دا كوكەيىنە ءبىر ەلەس تۇسكەن بولۋى كەرەك, تۇنەرىپ وتىرعان ءجۇزى جادىراپ, قارقىلداپ ك ۇلىپ جىبەردى. وسىلاي جايناپ, جادىراپ سالا بەردىك...

ءبىر ارەدىكتە ءبىز بەيباق تىنىش وتىرماي: «ساعادات مىرزا, قازاقتان شىققان تۇڭعىش گەنەرال كىم؟» سۇراق قويدىق. ساۋالىم ۇنامادى. جارىقتىق بەتىمە وجىرايا قاراپ, بىردەڭە ايتپاققا تۇنەرىپ كەلە جاتىر ەدى, ورازكۇل اپام: «بۇل جىگىت تە وفيتسەر وقۋىن وقىعان, موڭعولدان كەلگەن قانداسىمىز», - دەپ كولدەنەڭ تۇسە قالعانى. قولباسشىنىڭ ءجۇزى قايتادان جادىرىپ شىعا كەلدى. ماعان قاناعاتتانارلىق جاۋاپ بەردى.

كەزدەسۋ سوڭىندا شاعىن داستارحان ءمازىرى ازىرلەنگەن ەكەن, مەنى قولىمنان جەتەكتەپ اپارىپ, وڭ تىزەسىنەن ورىن بەردى. الگىندەگى قاڭتاردا جاۋعان قارداي, شوككەن نارداي قاھارىنان تۇك تە جوق, كادىمگى قازاقتىڭ قاراپايىم قارياسىنا اينالىپ شىعا كەلدى. كوڭىلدەنىپ وتىرىپ مۋزەي باسشىسىنان «سوعىس اياقتالعان سوڭ ەلىمە كەلىپ (اقمولا وبلىسى اقكول اۋدانىنىڭ تۋماسى ەكەن), وسى مۋزەيدىڭ قورىنا وفيتسەرلىك پلانشەتىم مەن جەكە قارۋىمدى تاپسىرعان ەدىم, سولار بار ما؟» دەپ سۇرادى. ەشكىم جاۋاپ بەرە المادى.

قىسقاسى, ماعان ءبىلسىن دەگەندەي قازاق وفيتسەرلەرى جايلى كوپكە بەلگىسىز اڭگىمەلەر ايتتى. سودان ەسىمدە قالعانى: 1942 جىلى كوكتەمدە اقمولا قالاسىندا تەك قازاقتاردان قۇرالعان 106-اتتى اسكەر ديۆيزياسى جاساقتالعان ەكەن. ونىڭ ساياسي جەتەكشىسى بولىپ اقمولا وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى ساعادات قۇلماعانبەتوۆ تاعايىندالىپتى. اتالمىش ديۆيزيا حاركوۆ تۇبىندەگى شايقاستا ءبىرى قالماي جويىلعان. س.قۇلماعانبەتوۆ 33 جاسىندا وپات بولىپتى.

– وسى ساعادات اعا مەنىڭ اۋىلداسىم ەدى, كەرەمەت تۇلعا بولدى. مەنىڭ اتىمدى وسى كىسىگە ۇقساسىن دەپ «ساعادات» قويعان. ايتپاعىم, قۇلماعانبەتوۆ قازاق اراسىنان العاشقى بولىپ «گەنەرال» دارەجەسى بەرىلەتىن ورىنعا وتىرعان تۇلعا, - دەدى.

سوڭىندا فوتوعا تۇسۋگە ۇسىنىس جاسادىم. بىردەن كەلىستى. كوپشىلىكتەن شەتتەۋ, الىستان ءبىزدى باجايلاپ تۇرعان پولكوۆنيكتى وزىنە شاقىردى. ۇشەۋىمىز فوتوعا تۇستىك. سول جەردە ساعادات قوجاحمەت ۇلى الگى پولكوۆنيكتى قولىنان ۇستاپ تۇرىپ: «مىنا جىگىتتىڭ اتى اسىلبەك مەڭدىعاليەۆ. قورعانىس مينيسترلىگى مەنىڭ اتىمدا «جاس ۇلان» اسكەري مەكتەبىن اشىپ, سونىڭ قامىمەن كەلگەن بەتىم. اسىلبەكتىڭ اكەسى امانشا مەڭدىعاليەۆ ەكەۋمىز ءىى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا ءبىر وكوپتا جاتىپ, قاتقان ناندى ءبولىپ جەگەن قاندىكويلەك دوستارمىز. «جاس ۇلان» مەكتەبىنە وسى جىگىتتى باسشىلىققا تاعايىنداتتىم. ويتكەنى, دوسىم امانشا ناعىز ەرجۇرەك مايدانگەر ەدى. ونى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا ۇسىندى. بىراق ول دوسىما بۇيىرمادى» دەدى.

مىنا فوتو جوعارىداعى كەزدەسۋدەن قالعان ءبىر بەلگى ىستەتپەس.

سوڭعى جاڭالىقتار