ەگەر ءبىز بولاشاقتا بيزنەس پەن بانك اراسىنداعى تىعىزدىقتى 60 پايىزدىق مەجەگە جەتكىزسەك, بۇدان سوڭ بيزنەس-بانك-ءوندىرىس اراسىنداعى بايلانىستى 35-40 پايىزدىق كورسەتكىشكە ماڭايلاتساق, ەلدەگى كەز كەلگەن جوبانىڭ باعى اشىلىپ, قولدانىسقا كەڭىنەن پايدالانىلاتىن ەدى. «ال ەندى مۇنداي مەجەنى باعىندىرۋ ءۇشىن نە ىستەۋىمىز كەرەك؟» دەگەن سۇراققا ءالى ۇكىمەت تاراپىنان ناقتى جاۋاپ بەرىلگەن جوق. «جول كارتاسى», سوسىن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى–2020» باعدارلاماسى يندۋستريالاندىرۋدى جەدەلدەتىپ, بيزنەستى قارجىلاندىرۋعا, شاعىن بيزنەس جوبالاردى, جوسپارلاردى وندىرىسكە ەنگىزۋگە قول جەتكىزەدى دەپ كۇتىلگەن ەدى. بىراق ءۇمىت اقتالمادى. سەبەبى, جىل باسىنان بەرى شوب وكىلدەرىنە نەسيە بەرۋدىڭ ازايعانى بايقالادى.
بانكتەردىڭ بەتىن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قارجىلاندىرۋعا قاراتۋ كەرەكتىگى جونىندە ۇلكەن باعدارلاما كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس. وكىنىشكە قاراي, ۇكىمەت باسىنداعىلار دا, باس بانك تە شاراسىزدىق تانىتىپ, بۇل تاپسىرمانى ورىنداۋعا شامالارى جەتپەدى. ونداعى بار ايتار سىلتاۋ-سەبەپتەرى – بانكتەردىڭ پروبلەمالىق اكتيۆتەرىنىڭ تىم كوپتىگى. موينىندا ءزىل قارا تاس بولىپ, قايتارىلۋى پروبلەمالى نەسيەلەر تۇرعاندا, بانك بىتكەن بيزنەستى قارجىلاندىرۋعا مويىن بۇرا قويمايتىنىن بايقاتتى.
ءبارىن نارىقتىڭ ءوزىنىڭ اعىمىنا جىبەرىپ قويىپ, شاراسىز كۇي كەشۋ – بۇگىنگى باسقارۋشىلار داعدارىسىنا اكەلىپ وتىر دەۋگە بولادى. پروبلەمالىق اكتيۆتەر قورى دا, بانكتەردىڭ وزدەرىنىڭ جانىنا قۇرىلعان تازارتۋ قورلارى دا بانكتەردىڭ موينىنداعى پروبلەمانى سەيىلتە الماي كەلەدى. ءبىزدىڭ قازىرگى وسى جاعدايىمىزدا ۇكىمەت تىزگىندى مىقتاپ تۇرىپ قولعا الىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە, قارجى نارىعىنا بايلانىستى ساياساتقا وزگەرىستەر ەنگىزىپ, ەلدىڭ مەنتاليتەتىنە, جاعدايىنا سايكەس دامۋ باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋى ءتيىس ەدى. وكىنىشكە قاراي, ولاردىڭ بىردە بىرەۋى مۇنى ىستەمەي وتىر. «كومبانكتەردىڭ اكتسيونەرلەرىنە ءبىراۋىز ارتىق ءسوز ايتا المايدى. سەبەبى – ول اكتسيونەرلەردىڭ ءبارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر مەن وليگارحتار. وسى مەملەكەتتە وتىرىپ, بايىعان, بولىپ-تولعان بانك اكتسيونەرلەرىنە:
- «قالتالارىڭ تولدى, بايلىقتارىڭ شاش-ەتەكتەن, ەندى مەملەكەت, ەل ءۇشىن دە بىردەڭە ىستەڭدەر. بەلى بۇگىلىپ, باسىن كوتەرە الماي تۇرعان شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قارجىلاندىرىپ, ەل ەڭسەسىن ەڭسەلى ەتۋگە قول ۇشىن بەرەتىن كەزدەرىڭ جەتتى» دەگەن تالاپ قويار كەز كەلدى. بىراق بەت مونشاقتارى ۇزىلگەن باسقارۋشىلار مۇنى جاساي المايدى. ويتكەنى كوپشىلىگى سول بانك اكتسيونەرلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى, – دەيدى ساراپشى ءىلياس يساەۆ.
مەملەكەت «دامۋ» قورى ارقىلى بانك نەسيەلەرىنە سۋبسيديا ۇسىنۋ ناتيجەسىندە ازداعان كاسىپكەرلەرگە قولداۋ كورسەتۋگە تىرىسىپ ءجۇرمىز. «دامۋ» قورى ارقىلى سۋبسيديالانعان نەسيە تەك ۇزاق جىل جۇمىس ىستەپ جۇرگەن بيزنەستى عانا قامتيدى. ياعني, نەسيە الۋعا ءوتىنىش بەرۋشى كاسىپكەرلەردىڭ تەك 10 پايىزى عانا وعان يە بولا الادى. مىسالى, 50 كاسىپكەر ءوتىنىش بەرسە, ونىڭ بار بولعانى 5-ءۋى عانا ىلىگۋى مۇمكىن. ونىڭ ۇستىنە كاسىپكەرلەر وزدەرىنىڭ جوبالارىنىڭ نە سەبەپپەن سۋبسيديالى نەسيەگە ىلىكپەي قالعانى جونىندە ەش مالىمەت الا المايدى. ءبارى جابىق, ەشقانداي اشىقتىق جوق مۇنداي ىرىكتەۋ مەن تاڭداۋ كوپتەگەن كاسىپكەرلەردىڭ مەسەلىن قايتارىپ تاستادى. ولار كەلەسى جولى «دامۋدان» نەسيە الامىز دەپ, تاۋەكەلگە بەل بايلاي قويمايدى. بىزدە قانداي باعدارلاما بولسىن تۋرا ءبىر مىسىق پەن تىشقاننىڭ ويىنىنا قۇرىلعان سەكىلدى بولادى دا تۇرادى. جوبا, باعدارلاما جاسالادى, ونى جۇزەگە اسىرۋعا قىرۋار قارجى دا بولىنەدى, سوڭىندا باعدارلاما مەن جوبانىڭ دا, وعان بولىنگەن قارجىنىڭ دا قايدا كەتكەنى بەلگىسىز بولىپ شىعا كەلەدى.
- سوندىقتان دا, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى شىنداپ وركەندەتىپ, ەل ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ ارقىلى, شيكىزاتتىق ەكسپورتتارعا تاۋەلدىلىكتەن بىرتىندەپ قۇتىلامىز دەسەك, ۇكىمەت باسىنداعىلار الدىمەن جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىن وزگەرتۋى ءتيىس. بىراق ونداي ساياساتتى جاساي الا ما؟ ماسەلە – وسىندا. سەبەبى ءبىز ءدال قازىر ەكونوميكالىق تا ەمەس, قارجىلىق تا ەمەس, ناعىز باسقارۋشىلار داعدارىسىنا تاپ بولىپ وتىرمىز. ۇكىمەت باسشىسى مەن مينيسترلەردەن باستاپ, اكىمقارالاردىڭ باسىم بولىگى مويىندارىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنبەيدى. ونىڭ دا سەبەبى بار, وسى ۋاقىتقا دەيىن قانشا بىلىق جاساعاندارىنا قاراماستان, ەش جازالانبادى. وسىلاي ماڭگىلىك بولا بەرەدى دەپ ويلايدى. ەرتەڭ قىزمەتىنەن ءتۇسىپ قالسا, اراعا ەكى-ءۇش جىل سالىپ, قايتا ورالاتىندارىنا سەنىمدى. وندايلار ەلدىڭ تاعدىرىن ويلاپ نە قىلسىن؟, – دەيدى ساراپشى-cاياساتتانۋشى ءىلياس يساەۆ.
قازاقستاندىق بانكتەر جۇيەسى تمد شەڭبەرىندەگى ەڭ مىقتىسى دەگەن باعا بەرىلگەنى, كەزىندە سوعان مارقايىپ, ونى كەز كەلگەن جيىنداردا العا تارتىپ, ماقتاناتىنىمىز ەسكە تۇسەدى وسىندايدا. ساعىمعا ورانىپ, كەلمەسكە كەتكەن سول جالعان مىقتىلىقتىڭ كۇل-تالقانى شىققانىن كورىپ وتىرمىز بۇگىن. كەزىندە شەتەلدەن ارزان پايىزبەن قارىزعا مول قارجى الىپ, ونى وڭدى-سولدى ۇلەستىرگەن كەزدە شىنىندا دا جاقسى بولعان شىعارمىز. بىراق سول ۋاقىتتا دا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ قارجىعا جارىعانى شامالى. ال قازىرگى جاعدايعا «تۇيەنى جەل شايقاسا, ەشكىنى اسپاننان ىزدە» دەپ باعا بەرۋدەن باسقا ءسوز جوق. باتىستان كەلگەن داۋىلعا تامىرىن تەرەڭگە جىبەرىپ ۇلگىرگەن بانكتەردىڭ ءوزى شايقالىپ جاتقاندا, ەندى قالىپتاسىپ كەلە جاتقان قازاقستاندىق شوب جاعدايىنىڭ قالاي بولاتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
