رۋحانيات • 27 ناۋرىز، 2020

تاۋبە مەن تاۋەكەل

245 رەتكورسەتىلدى

قانشالىقتى قيسىندى ەكەنىن قايدام، قازىرگى ءبىزدىڭ قوعام «قازاقتى نە قۇرتادى؟» دەگەن قىڭىر ساۋالمەن باس قاتىرىپ، قىزىلكەڭىردەك بولىپ قىرقىسىپ جاتادى. ورتاعا وسىنداي سۇراق تاستالعاندا تالاسىپ، تارتىسىپ وتىرىپ، جىپكە تىزگەندەي تالاي كەرتارتپا كەم-كەتىگىمىز تۇگەندەلىپ قالادى. تاياقتىڭ ءبىر ۇشى توقمەيىل پەيىلدى تاۋبەشىلدىگىمىزگە كەلىپ تيەدى.

«بۇدان جامان كۇندە دە تويعا بارعان» جۇرت قانشا جەردەن شارۋاسى شالقىپ، شەكەسى شىلقىپ وتىرماسا دا جاعاسىنا تۇكىرىپ، شۇكىر ەتۋدەن تانعان ەمەس. قانعا سىڭگەن قاناعاتشىل قاسيەت جاقسى شىعار. بىراق وسى ادەتتىڭ ەنجارلىققا، ەرىنشەكتىككە دە قىزمەت ەتەتىن، ىزدەنىسكە تۇساۋ بولاتىن كەزى بولادى. نەسىبەنى ەسەلەيتىن ەڭبەككە ەكپىن بەرۋگە كەلگەندە ەرىك-جىگەر جەتپەي، تاۋەكەل ەتە المايدى. كەمشىلىگى كەمەرىنەن اسىپ تۇرسا دا، كەمەلدەنۋگە تالپىنبايتىن جانعا قاشاندا ءوزىن زور، وزگەنى قور كورەتىن سەبەپ، كوڭىلگە مەدەت تابىلار. وسىنداي تاۋبەشىلدىك تۇبىمىزگە جەتەتىنىن ايتىپ تۇڭىلگەندەرگە ورە تۇرەگەلىپ، تىكسىنىپ قارايتىندار تاعى بار. الايدا قوعامنىڭ وسى ولقى تۇسىن ۇلت رۋحانياتىنىڭ ۇستىنى ابايدىڭ ءوزى قاتتى سىنادى ەمەس پە؟!

ۇلى ويشىل جيىرما ءۇشىنشى قارا سوزىندە ءبىزدىڭ قازاقتى وڭدىرماي جۇرگەن ءبىر قۋانىش، ءبىر جۇبانىش بارىن ايتادى. «قۋانىشى – ەلدە ءبىر جاماندى تاۋىپ، يا ءبىر ادامنىڭ بۇل ءوزى قىلماعان جامانشىلىعى شىقسا، قۋانادى. ەندى جۇبانىشى – جالعىز ءبىز بە، ەلدىڭ ءبارى دە ءسۇيتىپ-اق ءجۇر عوي، كوپپەن كورگەن ۇلى توي، كوپپەن بىرگە بولساق بولادى دا دەگەن ءسوزدى جۇبانىش قىلادى» دەيدى.

ابايدىڭ بۇل ءسوزى بۇگىنگى تاڭدا دا وزەكتىلىگىن جويعان جوق. قۇددى ءدال قازىرگى ۋاقىتتىڭ تامىرىن تاپ باسىپ ايتىپ تۇرعانداي. مۇنى بۇرىنعىنىڭ ءسوزى دەۋگە اۋزىمىز بارمايدى. اباي – سوندىقتان اباي، سوندىقتان كلاسسيك.

شىمبايىمىزعا باتسا دا، ءالى كۇنگە دەيىن بويىمىزداعى بويكۇيەزدىكتى، بولىمسىز قاسيەتتەردى اقتاپ الاتىن سان ءتۇرلى امالعا ارقا سۇيەيتىنىمىز شىندىق. قۇلقىننىڭ قامىمەن قۇر وتكىزگەن كۇنىمىزدى ءتاۋىر كورىپ، «تاۋبەمىزگە» تۇسەمىز. «تاسپىمىزدەن جاڭىلىپ قالارمىز» دەگەن كۇدىكپەن ىلگەرىندى ىسكە، تاتىمدى تىرلىككە تاۋەكەل ەتۋگە جۇرەگىمىز داۋالاي بەرمەيدى. ءسويتىپ ءجۇرىپ قولىمىزدى مەزگىلىنەن كەش سەرمەيمىز. بىراق كەشىككەنىمىزدى، تەككە وتكىزگەن ۋاقىتتىڭ ءوزىن تەرىسكە شىعارماي، «ەشتەن – كەش جاقسى»، «اسىقپاعان اربامەن قويان الادى» دەگەن سىڭايلى سوزدەرمەن سىلتاۋراتىپ، تاعى دا اقتاپ الامىز.

الەمدە NEET دەگەن قالىپتاسقان تەرمين بار. تارقاتىپ جازساق، بۇل «Not in Empoloyment. Education or Training» دەگەندى، قازاقشالاساق، «نە وقىپ، نە قارەكەت ەتىپ قارىق قىلمايتىن ادامدار توبى» ۇعىمىن بىلدىرەدى. ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ دەرەگى بويىنشا بىلتىر ەلىمىزدە وسىنداي جاستاردىڭ ۇلەسى 7،3 پايىزدى، ال الدىڭعى جىلى 7،9 پايىزدى قۇراعان ەكەن. «جاستار» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ 2019 جىلى جۇرگىزگەن ساۋالداماسىنا سۇيەنسەك، وقۋعا سەلسوق، جۇمىسقا ق ۇلىقسىز جاستاردىڭ 50،7 پايىزى «قازىرگى ءومىرىم قاناعاتتاندىرادى دەۋگە بولادى» دەپ جاۋاپ بەرسە، 30،5 پايىزى «تولىعىمەن قاناعاتتاندىرادى» دەپ كورسەتىپتى. وسىعان قاراپ، قامسىز، قارەكەتسىز، «تاۋبەشىل» جاستاردىڭ ءالى دە باسىم ەكەنى بايقالادى.

دانا اباي اتامىز قىنجىلعان كەزىندەگى قازاق قوعامىنىڭ بۇگىنگى سيقى دا «الما اعاشىنان الىس تۇسپەگەنىن» ايعاقتاپ تۇر. اباي ونىنشى قارا سوزىندە: «اۋەلى، قۇدايدان تىلەيمىسىڭ؟ تىلەيسىڭ. قۇداي بەردى، بەرگەنىن المايسىڭ. قۇداي تاعالا ساعان ەڭبەك قىلىپ مال تابارلىق قۋات بەردى. ول قۋاتتى ادال كاسىپ قىلارلىق ورىنعا جۇمسايمىسىڭ؟ جۇمسامايسىڭ. ول قۋاتتى ورنىن تاۋىپ سارىپ قىلاردى بىلەرلىك عىلىم بەردى، ونى وقىمايسىڭ. ول عىلىمدى وقىسا، ۇعارلىق اقىل بەردى، قايدا جىبەرگەنىڭدى كىم بىلەدى؟ ەرىنبەي ەڭبەك قىلسا، تۇڭىلمەي ىزدەسە، ورنىن تاۋىپ ىستەسە، كىم باي بولمايدى؟ ونىڭ ساعان كەرەگى جوق. سەنىكى – بىرەۋدەن قورقىتىپ الساڭ، بىرەۋدەن جالىنىپ الساڭ، بىرەۋدەن الداپ الساڭ بولعانى، ىزدەگەنىڭ – سول» دەيدى. ابايشا ايتقاندا،  «قۇداي بەرگەن دۇنيەنىڭ» ءوزىن قاجەتكە جاراتا الماي وتىرمىز عوي؟..

جۇرتىمىزدى مۇنداي كەرتارتپا ادەتتەن ارىلۋعا باستايتىن جولدى نۇسقايتىن دا وسى – كەمەڭگەر تۇلعامىز. اباي ءبىر ولەڭىندە:

تاۋەكەلسىز، تالاپسىز مال تابىلماس،

ەڭبەك قىلماس ەرىنشەك ادام بولماس.

ەسەك كوتىن جۋساڭ دا، مال تاۋىپ كەل،

قولعا جۇقپاس، ەش ادام كەمىتە الماس، – دەيدى.

ياعني كەز كەلگەن كاسىپتىڭ كوزىن تاۋىپ، ەسەلى ەڭبەككە جەتەلەيتىن – ىنتا مەن جىگەر، تاۋەكەل مەن تالاپ. قازاقتا «ۋايىم ءتۇبى تەڭىز – تۇسەرسىڭ دە كەتەرسىڭ، تاۋەكەل ءتۇبى جەل قايىق – وتەرسىڭ دە كەتەرسىڭ» دەگەن اتالى ءسوز بار.  ياعني تاۋەكەل – جەتىستىكتىڭ كىلتى. تاۋەكەلدىڭ تىرەگى – تىنىمسىز ەڭبەك. ەڭبەك قانا ادامنىڭ قادىرىن ارتتىرىپ، ەڭسەسىن تىكتەيدى. توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى ءماشھۇر جۇسىپشە قايىرار بولساق، «جىگىتتىكتە جاننان كەشتە ءىس قىل: ولسەڭ – ولەسىڭ، ولمەسەڭ – كىسى بولاسىڭ».

...وسىدان كەيىن تاۋبەشىلدىكتەن گورى  تاۋەكەلشىلدىكتىڭ تۇعىرى الدەقايدا بيىك ەكەنىن پايىمداۋعا بولار!

 

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى: جولاۋشىلار اعىنى مەن كولىك سانى ازايدى

وڭتۇستىك قازاقستان • بۇگىن، 18:10

بەتپەردە كيگەن كوكتەم - 6

قوعام • بۇگىن، 17:09

د دارۋمەنى - ينفەكتسيالاردىڭ «جاۋى»

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 16:47

شىمكەنت: تسيفرلى وتباسىنىڭ ءبىر كۇنى

وڭتۇستىك قازاقستان • بۇگىن، 15:58

ازيانىڭ احۋالى قانداي بولماق

ەكونوميكا • بۇگىن، 15:23

ۇقساس جاڭالىقتار