رۋحانيات • 27 ناۋرىز، 2020

ءجۇز جاستاعى مايدانگەر

36 رەتكورسەتىلدى

تولەبي اۋدانى، لەڭگىر قالاسى، تاسكەشۋ ەلدى مەكەنىندە تۇراتىن رىسمەت جۇماعۇلوۆتىڭ ءۇيىن بىردەن تاپتىق. ارداگەردىڭ 9-سىنىپتا وقيتىن نەمەرەسى ناۋرىزباي ءبىزدى كوشەدەن قارسى الدى. ءجۇز جاستاعى اقساقالمەن جۇزدەسكەنشە اسىققانىمىز راس.

ول – وسى اۋدانداعى كوزى ءتىرى ەكى مايدانگەردىڭ ءبىرى. توسەك تارتىپ جاتىپ قالماسا يگى ەدى. اڭگىمە ايتۋعا جاراي ما ەكەن؟! كوكەيدەگى مۇن­داي قاۋىپتى ءبىزدى تورگى بولمەگە وزدىر­عان قوناقجاي شاڭىراقتىڭ كەلىنى ۇلبالا سەيىلتتى. مىنەزى اشىق-جارقىن كەلىنشەك بۇيىم­تايى­مىزدى ەستىگەن سوڭ كوڭىلدەنە ءۇن قاتتى:

– اتاما ارنايى جولىعۋعا كەل­سە­ڭىز، شامالى كۇتە تۇرىڭىز. ول كىسى ءوز بولمەسىندە. مەن قازىر ەس­كەر­تىپ شىعايىن، – دەپ كەلىنى كەل­ەسى ەسىككە كىردى. ۇلبالا – وسى شاڭى­راقتىڭ كەنجەسى بولاتتىڭ كەلىن­شەگى. كوپ ۇزاماي قايتا شىقتى.

– شۇكىر، قۇلاعىنىڭ ناشار ەستيتىنى بولماسا، ول كىسى ءالى باقۋات. بۇرىن تاڭ اتپاي تۇرىپ الاتىن. ال قىس ايىندا اسىقپاي تاڭەرتەڭگى ساعات 10-11-دە ويانادى. وسى ۇيگە كەلىن بولىپ تۇسكەنىمە وتىز جىلعا جۋىق­تادى. ەنەم ءنۇربيبىنىڭ قاي­تىس بولعانىنا شيرەك عاسىردان استى. قارت ادامعا ەرەكشە كۇتىم كەرەك. تاماقتى رەجىممەن ىشەدى، سون­­دىق­تان قالىپتاسقان كۇندەلىكتى داع­دى­سىن ساقتايمىز. ءبىرىمىز جۇ­مىس­قا، بالالار مەكتەپكە كەتەدى. ۇيدە جالعىز قالادى.

– ءبىر ءوزى زەرىكپەي مە؟ نەمەن اينالىسادى؟ – دەدىك ۇلبالادان سىر سۋىرتپاقتاپ.

– ۇيقىدان ويانعان سوڭ ءتۇرلى جاتتىعۋ جاساپ، بوي جازادى. تەلە­­ديدار جاڭالىقتارىن كورىپ، تىڭدايدى. اسىرەسە سپورت باعدار­لامالارىنا قۇمار. فۋتبول، حوككەي ويىنشىلارىنىڭ اتى-جوندەرىن جاتقا بىلەتىنى سونشالىق، كەيدە ۇلىمەن، نەمەرەسىمەن ءسوز تالاستىرادى. قىستا عوي ۇيدە وتىرعانى. كوكتەم، جاز، كۇز ايلارىندا ەرتە تۇرىپ، ازىن-اۋلاق باقشاعا قاراي­دى. ەگىستىكتى سۋارادى، ارام ءشوبىن جۇلادى. ايتەۋىر تىنىم تاپ­پايدى، كوپ قيمىلدايدى. ءبىر ورىندا وتىر­عانىن نەمەسە توسەك­تە جات­قانىن سيرەك كورەمىن. اتامىز­دىڭ ءجۇز جاسقا اۋىرماي-سىرقاماي جەتكەنى دەنساۋلىعىنىڭ وسىنداي مىقتىلىعىنان شىعار.

ورتا بويلى قاريا زالعا كىرگەن­دە اراداعى اڭگىمە ءۇزىلدى. ورنىم­نان اتىپ تۇرىپ اقساقالمەن امانداستىم. قارتتىڭ سالالى قولدارى ءالى دە قارۋلى كورىندى. «شالىڭ مىقتى» دەپ ءسۇيسىنىپ قويامىن ىشتەي. ءوزىمدى تانىستىردىم. ۇلبا­لانىڭ ەسكەرتۋىن ۇمىتىپ كەتتىم بە، الدە عاسىر جاساعان مايدانگەردىڭ مىسى باستى ما، ءسوزىمدى ۇقپادى.

– قاتتىراق ايت! – دەپ قۇلاعىن اۋزىما قاراي توسا بەردى. داۋىستاپ ءجونىمدى قايتا ايتقان سوڭ ديۆانعا جايعاستى.

– ءبىز جامانقارادان تارايمىز، – دەدى اقساقال اڭگىمەسىن ارى­دەن باس­تاپ. – ءوز زامانىندا باي ساۋ­داگەر بولىپ ءومىر سۇرگەن. توعىز پەرزەنتى بولىپتى. تورتەۋى اشتىق­تان ولسە، اكەم جۇماعۇل 1928-1929 جىلدارى «حالىق جاۋى» دەپ ۇستالىپ، كەيىن اتىلىپ كەتتى. ول كەزدە 9 جاسار ەستيار بالامىن. شەشەم قىرعاۋىل قازىعۇرت اۋدانى ۇشبۇلاق اۋىلىنان ەدى. ەلدى اشارشىلىق جايلادى. اۋىلدىڭ جاس-كارىسىنە دەيىن جەردى كۇرەكپەن اۋدارىپ، استىق تۇقىمىن قولمەن سەبەدى. بيدايدى وراقپەن ورىپ، مولوتيلكامەن ءدان باستىرادى. جۇمىس ىستەۋشىلەرگە جالاقى جوق، ەڭبەككۇن عانا جازىلادى. تاماققا تەك بىلامىق بەرىلەدى...

وسىلايشا بەس كلاستىق ءبىلىمى بار رىسمەت جۇماعۇلوۆ 1934 جىلدان 1942 جىلعا دەيىن كوكسايەكتەگى كول­حوزدا ەڭبەك ەتەدى. كەيىن سوعىس­قا الىنادى دا ستالينگراد تۇبىن­دەگى كەسكىلەسكەن ۇرىستارعا قاتى­سادى. قورشاۋدا قالعان نەمىس باسقىنشىلارى ولىسپەي بەرىسپەيدى. قاتارداعى جاۋىنگەر ر. جۇماعۇلوۆ قول پۋلەمەتىمەن جاۋعا تويتارىس بەرۋگە اتسالىسادى. قاسىندا جاردەمشىسى بار. قارسى شابۋىلدىڭ بىرىندە اۋىر جارالانىپ، ساراتوۆ تۇبىندەگى بولينسك قالاسىندا گوس­پيتالدا ۇزاق ەمدەلەدى. ءسويتىپ، ەلگە ەكىنشى توپتاعى مۇگەدەك بولىپ ورالادى. مايدان دالاسىنداعى ەرلىگى ءۇشىن « ۇلى وتان سوعىسى» وردەنىمەن، «مارشال گ.ك.جۋكوۆ» مەدالىمەن جانە بىرنەشە مەرەكەلىك مەدالدارمەن ماراپاتتالعان.

رىسمەت اقساقال مارقۇم زايىبى ءنۇربيبى ەكەۋى 9 ۇل-قىز تاربيەلەپ ءوسىردى. ۇلكەنى – ەربول 70 جاستا. ۇزاق جىل تولەبي اۋداندىق ستاتيس­تيكا بولىمىندە قىزمەت اتقارىپ، زەينەتكە شىقتى. بەكبولسىنى 66 جاستاعى زەينەتكەر. ودان كەيىنگىسى – ىرىساي، ال زاميراسى الماتى قالاسىندا تۇرادى. كىشى قىزى جاڭىل بەرتىندە قايتىس بولدى. بيبولسىن «لەڭگىر سۋ» مەكەمەسىندە ەسەپشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. جانات بازاردا ساۋدا جاسايدى. شىرىن­كۇل – توعىس ەلدى مەكەنىندە. ال بولات وسى قاراشاڭىراقتىڭ يەسى. اكەسىنە قاراپ قالعان ۇل وسى.

– جۇرت قاتارلى بىرەۋدەن ىلگەرى، بىرەۋدەن كەيىن دەگەندەي ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز، – دەدى اقساقال بىزبەن قوش­تاسار ساتتە. – اس-اۋقاتىمدى ازىر­­­لەپ قامقورلىق جاسايتىن كە­لىن­­دەرىمە راحمەت.

جاقىندا تولەبي اۋدانىندا تۇ­راتىن ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ار­دا­گەرى رىسمەت جۇماعۇلوۆقا ۇلى جەڭىستىڭ 75 جىلدىعىنا وراي جانە دە باسپانا كەزەگىنىڭ كەلۋىنە باي­­لانىستى لەڭگىر قالاسىنداعى 1 شاعىن اۋداننان 2 بولمەلى پاتەردىڭ كىلتى سالتاناتتى جاعدايدا تابىس ەتىلدى. مايدانگەر بۇعان دەيىن لەڭ­گىر قالاسى، س.ساۋلەمباەۆ كوشە­سىنىڭ 64-ۇيىندە تۇرىپ كەلگەن ەدى. ارينە ءۇيىنىڭ بەرەكەسى بولىپ، 4 ۇل مەن 5 قىز تاربيەلەپ وسىرگەن اقسا­قال ءۇشىن جەر ۇيدە ءتيىستى جاعداي جوق ەدى. بۇل بيىل 100 جاسقا قادام باسقان كەشەگى مايدانگەر ءۇشىن تۋعان كۇنىنە لايىقتى تارتۋ بولدى.

 

سەرىكقالي جەكسەنباەۆ

 

تۇركىستان وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى: جولاۋشىلار اعىنى مەن كولىك سانى ازايدى

وڭتۇستىك قازاقستان • بۇگىن، 18:10

بەتپەردە كيگەن كوكتەم - 6

قوعام • بۇگىن، 17:09

د دارۋمەنى - ينفەكتسيالاردىڭ «جاۋى»

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 16:47

شىمكەنت: تسيفرلى وتباسىنىڭ ءبىر كۇنى

وڭتۇستىك قازاقستان • بۇگىن، 15:58

ازيانىڭ احۋالى قانداي بولماق

ەكونوميكا • بۇگىن، 15:23

ولار ءۇي بەتىن كورمەي كۇرەسۋدە

ايماقتار • بۇگىن، 14:42

كارانتين كارتيناسى (تريپتيح)  

ايماقتار • بۇگىن، 13:15

ۇقساس جاڭالىقتار