تەحنولوگيا • 27 ناۋرىز، 2020

تسيفرلى بانكينگكە ءورىس اشادى

50 رەتكورسەتىلدى

بۇل پروتسەستى ارزان مۇناي مەن قىمبات اقش دوللارى تەزدەتىپ جىبەردى. قىسىلتاياڭ ۋاقىتتا قارجى ۇنەمدەۋگە ءھام بىلىكتى ماماندارىن ساقتاپ قالۋعا تىرىسقان قارجى سەگمەنتى fintech-پەن ينتەگراتسيانى جەدەلدەتۋگە مۇددەلى ەكەنىن اشىق ايتا باستادى. بۇل فاكتور بانكتەر اراسىنداعى باسەكە تەك كليەنت ءۇشىن عانا ەمەس، قارجى تەحنولوگياسىنىڭ سوڭعى ۇلگىلەرى ءۇشىن دە جۇرەتىنىن، كىم الدا بولسا، سونىڭ ءباسى باسىم بولارىن بايقاتتى.

سەنىمسىزدىك سيندرومى

قارجى سەكتورىنداعى قازىرگى جاعداي شەگىنەتىن جول جوق­تىعىن، اقپاراتتىق تەحنولو­گيانىڭ مۇمكىندىكتەرىن بۇگىن قولدانباسا، ەرتەڭ كەش قالارىن اڭعارتتى. سە­بەبى رەسەي باسىلىمدارى ورتالىق بانكتەرىنىڭ «cryptocurrencies» تەستىلەۋدى جانە تسيفرلى ءرۋبلدى شىعارۋ مۇمكىندىگىن زەرتتەي باس­ت­اعانىن حابارلاپ جاتىر.

ءبىزدىڭ ەل دە بۇل باعىتتا قارا جاياۋ ەمەس. قازاقستاننىڭ قارجى سەكتورىنىڭ ءوز جەتىستىكتەرى بار. قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ حابار­لاۋىن­شا، ەلدەگى ەڭ تانىمال fintech باعىتتار – ەلەكتروندى تولەم­دەر، اۋدارىمدار، ۆاليۋتانى كونۆەرتاتسيالاۋ جانە ونلاين-ساقتاندىرۋ سەگمەنتتەرى IT-مەن ينتەگراتسيالانۋعا نيەتتەنە باس­تادى. «قازاقستان نارىعىندا ينتەرنەتتىك جانە قارجىلىق تەحنولوگيا ستراتەگياسىنىڭ وپەراتورىنا اينالعان ويىنشىلار بار. ەكىنشى جاعىنان، ونلاين-قۇرالدار بيزنەستى جۇر­گىزۋدىڭ كلاس­سيكالىق تاسىلدەرىنە قوسىم­شا رەتىندە ءداستۇرلى تاسىلمەن قاتار جۇرە بەرەدى. مۇنى سايا­سي تىلمەن بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇ­رۋ دەيدى. قازىر ەكى با­عىتتىڭ قايسى­سىنىڭ جوع­الا­تىنىن نەمەسە قاي­سىسى­نىڭ جەڭىپ شىعاتى­نىن ايتا ال­ماي­سىز»، دەيدى قا­زاق­ستان قار­جى­گەرلەرى قاۋىمداس­تى­عى­نىڭ قار­جىلىق تەحنولوگيا­لار مەن ين­نوۆاتسيالاردى دامىتۋ ور­تا­لىعىنىڭ ديرەكتورى كونس­تان­تين پاك.

بۇگىنگى تاڭدا تسيفرلى تەحنو­لوگيا بارلىق بانكتىك قىزمەت­تەردى ونلاين-رەجىمدە جۇرگى­زۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ساراپ­شى­لار بۇل فاكتوردىڭ قارجى ۇيىم­دارىنىڭ رەسۋرستارىن ۇنەمدە­گەنىن ايتادى. بىراق ازا­ماتتار­دىڭ كونسەرۆاتيۆتى كوزقاراس­تان ارىلا الماۋى بانك سەكتورىنىڭ تەحنولوگيامەن ينتەگراتسيالانۋى­نا كەدەرگى كەلتىرىپ ءجۇر.

وتكەن اپتانىڭ سوڭعى جۇمىس كۇنىندە بانك جانە ساقتاندىرۋ سەگمەنتى وكىلدەرىمەن ونلاين-جۇيە بويىنشا وتكەن كەزدەسۋ كەزىندە «حوۋم كرەديت بانكى» وكىل­دەرى قازاقستاندىقتاردىڭ 70%-­ى سمارتفون ۇستاسا دا، بانكتەردىڭ كە­ڭسەسىنە باراتىنىن ايتتى. دەمەك، تەح­نولوگيالىق جابدىقتالۋ تۇرعى­سىنان الىپ قاراعاندا، IT-مەن ينتە­گراتسيالانۋعا دايىنبىز. بىراق تاعى دا سەنىمسىزدىك سيندرومى كەدەرگى كەلتىرەدى. «سمارتفونمەن جاسالعان وپەراتسيالار ءتيىستى جەرگە جەتپەيدى، سول سەبەپتى بانك فيليالىنا بارىپ، قولمەن تاپسىرعانىم دۇرىس» دەپ ويلايتىنداردىڭ قاتارى ءالى دە كوپ.

تسيفرلى تەحنولوگيانىڭ دامۋى مەن ەنۋىندەگى لوكوموتيۆتەردىڭ ءبىرى – بيومەتريا. شەتەلدەردە ول 1990 جىلداردىڭ ورتاسىنان باس­تاپ قولدانىلا باستاعان. «قازىر ۇلت­تىق بانك تاراپىنان قارجى ينس­ت­يتۋتتارىنىڭ كليەنتتەرىنە بيو­­مەتريالىق سايكەستەندىرۋ مەحا­نيزمى ارقىلى قارجىلىق قىزمەت الۋعا مۇمكىندىك بەرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. جۇيەنىڭ جۇمىسىن تەكسەرۋ ءۇشىن 20 شاقتى بانكتە سىناقتان وتكەن پلاتفورما جاسالدى»، دەيدى قازاق­ستان قارجىگەرلەرى قاۋىم­داس­تىعىنىڭ وكىلدەرى. قاۋىم­داستىق ءباس­پاسوز قىزمەتىنە حابارلاسىپ، «حوۋم كرەديت» جانە «حالىق بانك» جاڭا تەحنولوگيالار مەن تسيفرلى ونىم­دەردى سىناقتان وتكىزەتىنىن بىلدىك.

قالاي بولعاندا دا، ەلدەگى بارلىق بانك تسيفرلى جۇيەلەردى ەنگىزىپ جاتىر. ءبىر جەردە قىزمەتتەردىڭ ەنۋى تەرەڭ، ال كەيبىر قارجى ينستيتۋتتارى ءالى دە ودان قارجى ۇنەمدەيدى، شى­­عىندارىن ۇلعايتىپ نەمەسە كەمى­­تىپ كورسەتۋگە تىرىسادى. ۆتب وكىل­­دەرى وسى جيىندا شىعىنداردى جا­­سىر­­مايتىنىن، مۇنىڭ پايداسىنان زيا­نىنىڭ كوپتىگىن اشىپ ايتتى. 2018 جانە 2019 جىلدارى وسى بانكتە جىلدىق بيۋدجەتتىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى IT-گە ءبولىنىپ، اقشانىڭ كوپ بولىگى اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە جۇمسالعان ەكەن. ء«بىزدىڭ نەسيە­لىك قىزمەتتى اۆتوماتتاندىرۋ جۇ­يەسى نەسيە الۋعا وتىنىمدەر اعى­مىن 4 ەسەگە ۇلعايتتى، نەسيە بەرۋ تۋرا­لى شەشىم قابىلداۋ مەرزىمى 3 ەسەگە قىسقاردى. ناتيجەسىندە بانك­تىڭ بولشەك ساۋداداعى نەسيە پورت­فەلى 17%­-­عا ءوستى»، دەيدى ۆتب-نىڭ باسقارما توراعاسى دميتري زابەللو.

كەز كەلگەن تەحنولوگيالىق يننو­ۆا­تسيانى ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىل­داعان كەزدە ۆتب ونى ءۇش نەگىزگى كري­تەري بويىنشا باعالاي­دى. ول – قىز­مەت قاۋىپسىزدىگى، فۋنك­تسيو­نالدى­لىق جانە قارجىلىق تۇراقتى­لىق. ء«بىز مۇلدەم جاڭا تەحنولوگيالار نارى­عىن ۇسىنبايمىز. تەك قانا اق­پارات­تىق قاۋىپسىزدىك قالقانىن قۇ­رۋعا، كليەنت­تەرىمىزدىڭ جەكە دە­رە­گىن قور­عاۋعا جانە بيزنەستىڭ تيىم­د­ىلىگىن ارت­تىرۋعا باعىتتالعان جوبا­لارعا ارتىق­شىلىق بەرەمىز»، دەيدى د.زابەللو.

«حوۋم كرەديت بانكى» وكىلدەرى بولسا ەلىمىزدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ سمارتفونداعى قوسىمشانىڭ كومەگىمەن نەسيەنى وڭدەۋ جانە وتەۋ ءۇشىن تولىققاندى وزىنە ءوزى قىزمەت كورسەتۋدى جەتىلدىرىپ جاتقانىن ايتتى. بۇل جۇيە بويىنشا ونلاين- رەجىمدە دەپوزيت اشۋعا، كەز كەلگەن بانك كارتوچكالارىنا اقىسىز اۋدارىم جاساۋعا، تەلەفون ءنومىرى بويىنشا اۋدارىم جاساۋعا دا مۇم­كىندىك بار. سونداي-اق ۇيدە وتىرىپ كارتوچكاڭىزدىڭ ءنومىرى ارقىلى ۆاليۋتانى ايىرباستاۋعا بولادى. «جالپى العاندا، بانكتىك fintech-ءتىڭ ءتورت نەگىزگى باعىتى بار: ونلاين نەسيە بەرۋ، ەلەكتروندىق كوممەر­تسيا، ينتەرنەت-قىزمەتتەر جانە تران­زاك­تسيالىق قىزمەتتەر. ستاتيستي­كاعا كەلەتىن بولساق، ءموبيلدى قوسىم­شامىز جەلىدە 50 مىڭعا جۋىق اقشا­لاي نەسيە بەرەدى، ايىنا 1 ميل­ليون­نان استام پايدالانۋشىنى قابىلدايدى، جىلىنا 28 ميلليوننان استام اقپاراتتى قايتا وڭدەيدى»، دەيدى وسى بانكتىڭ وكىلدەرى.

«جۋسان بانكتىڭ» ءموبيلدى قو­سىم­­شاسى ارقىلى تولەمدەر مەن اۋدا­رىمداردى، بانك كارتوچكاسىمەن دەپوزيت اشۋعا بولادى. سونىمەن قاتار بۇل بانك ساياحاتشىلارعا ارنالعان كارتا، جەكە ءموبيلدى قوسىمشاسى بار بالالار كارتالارىن اينالىمعا ەنگىزدى. بۇل جوبانى ازىرگە وزگە بانك­تەر قولدانىسقا ەنگىزىپ ۇلگەرگەن جوق. سوندىقتان جاڭا جوبانىڭ بانك ءۇشىن تىم قىمباتقا تۇسكەنىن IT-ماماندار راستايدى. اقپارات كوزدەرىنەن انىقتاعانىمىزداي، «جۋسان بانك» بۇعان دەيىن قولدا­نىستا بولعان اقپاراتتىق-تسيفرلى جوبا­لاردان باس تارتىپ، تەك وز­دەرىنىڭ ەكوجۇيەسىنە باسىمدىق بەر­گەن. ء«بىز كليەنتتەرىمىزدىڭ قار­جى­لىق-تسيفرلى قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىراتىن جەكەمەنشىك ەكو­جۇيەنى قالىپتاستىرامىز. سول ارقىلى تاۋلىكتىڭ كەز كەلگەن ۋاقى­تىن­دا قىزمەت كورسەتە الاتىنىمىز­دى دالەلدەگىمىز كەلەدى»، دەيدى «جۋسان بانك» وكىلدەرى.

ساقتاندىرۋ سەكتورى دا كوشتەن قالماۋى ءتيىس

ساقتاندىرۋ سىياقىلارىنىڭ جالپى كولەمىندە ساقتاندىرۋشى­لاردىڭ كورپوراتيۆتى رەسۋرس­تارى ارقىلى ونلاين-رەجىمدە جاسال­عان كەلىسىمشارتتار ۇلەسى ءالى دە از. ساراپشىلار مۇنىڭ ءبارى قازاق­ستان­دىق كليەنتتەردىڭ تولەم قابىلەتىنىڭ تومەندىگىمەن ءتۇسىندىرىپ كەلگەن بولاتىن. ساقتاندىرۋشىلار از اقشا تولەپ، كوپ سالىم العىسى كە­لەدى. سول سەبەپتى كومپانيالار دا جاڭا تەحنولوگيالاردى اسا ساق­تىقپەن ەنگىزىپ جاتىر. ماسەلەن، «كوممەسك-ءومىر» كليەنتتەرىنە اپات كەزىندە جەدەل كومەك كورسەتۋ ءۇشىن جاعدايدى ونلاين-رەجىمدە باقىلاۋعا جانە ولاردىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ءمو­بيلدى قوسىمشا ۇسىنادى. «جىل اياعىنا دەيىن ونلاين-تولەم قىزمەتى ەنگىزىلەدى، ياعني ۆەب-سايت ار­قىلى ساقتاندىرۋ جاعدايى تۋرالى حا­بارلاۋعا، ودان كەيىن بانكتىك كارتوچكادا ساقتاندىرۋ تولەمىن الا وتىرىپ، زالالدى باعالاۋ تۋرالى ءوتىنىش جىبەرۋگە بولادى»، دەيدى وسى كومپانيا وكىلى ولەگ حانين.

«فريدوم فينانس» ساقتاندىرۋ كومپانياسى بولشەك نارىققا جالعىز ءونىم – OGPO اۆتوكولىكتەرىن مىندەتتى ساقتاندىرۋ ارقىلى كىردى. ء«بىزدىڭ مىندەتىمىز، ساقتاندىرۋدى تولىعىمەن ونلاين-رەجىمگە اۋىس­تىرۋ. ءبىرىنشى قادام – پو­ليستەردى ونلاين-تىركەۋدى ەنگىزۋ. ەكىنشى كەزەڭ – قاشىقتان قايتا شىعارۋ جانە ءپوليستى توقتاتۋ مۇم­كىندىگىن ەنگىزۋ. ءۇشىنشى كەزەڭ – ونلاين-تولەمدەردى جۇزەگە اسىرۋ جانە ساقتاندىرۋدىڭ باسقا تۇرلەرىن وسى فورماتقا بەيىمدەۋ»، دەيدى اتالعان كومپانيانىڭ باسشىسى داۋلەت اقىجانوۆ.

كەز كەلگەن تەحنولوگيانى ەن­گىزۋ ينۆەستيتسيانى قاجەت ەتەدى. سالا­نى العا ىلگەرىلەتەتىن تەحنو­لو­­گيا­عا باسىمدىق بەرىلگەندە بيز­نەس­تى جۇرگىزۋ وڭتايلانادى. وتكەن جىلى «فريدوم فينانس» ەكو-جۇيەگە باسىمدىق بەرىپ، تەرمينالدار جەلىسىنەن اككاۋنت اشقان. العاشقى جىلى مۇنىڭ شىعىنىن ساقتاندىرۋ اگەنتتىكتەرى نەمەسە فيليالدار كەڭسەسىن ۇستاپ تۇرۋعا جۇمسالعان شىعىننان ەكى ەسە كوپ بولىپتى. بىراق ەكىنشى، ءۇشىنشى جىلى ەكوجۇيە كومپانيانىڭ 5 ملرد تەڭگەسىن ۇنەمدەگەن. داۋلەت اقىجانوۆ بىزبەن اڭگىمەسىندە قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى بيومەتريالىق مالىمەتتەر رەسمي مارتەبەگە يە بولادى دەپ كۇتەتىنىن، قارجىلىق قىزمەتتەردى ينتەرنەتتەن الۋعا بولادى دەگەن ۇمىتپەن ءومىر سۇرەتىنىن ايتتى. ء«بىز ۇلتتىق بانكتىڭ، قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ اق­پاراتتى تەحنولوگيانى باتىل ەنگىزۋ كەرەك دەگەن باستاماسىن قول­دايمىز. تاياۋ بولاشاقتا اقپا­رات­تى تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن كەز كەلگەن تەرمينالدان نەمەسە الەۋمەتتىك جەلىدە اككاۋنت اشۋ تەحنولوگيالاردى ىسكە قوسۋدى تەزدەتۋگە كومەكتەسەدى»، دەيدى ول.

«Nomad Insurance» ساقتاندىرۋ كومپانياسىنىڭ باسشىسى داۋرەن يمانجانوۆ تا ونلاين-ساقتان­دىرۋدىڭ ارتىقشىلىقتارى كوپ ەكەنىن ايتتى. «ينتەرنەتتى پايدالانۋ ءونىمنىڭ قۇنىن تومەندەتۋى مۇمكىن. شىعىنداردىڭ ءوزى اقپاراتتىق جۇيەلەر مەن ماركەتينگتىڭ دامۋى­نىڭ دەڭگەيىنە بايلانىستى. ونىڭ دەڭگەيى كوتەرىلگەن سايىن باعا دا تومەندەي بەرەدى. قازىر بۇل سەگمەنت ارزان ەمەس، بىراق ساتۋدىڭ ءداستۇرلى ارنالارىنا قاراعاندا جيناقتاۋ مارجاسىن ۇنەمدەۋگە بولاتىنىن كليەنتتەر ءبىلدى. سوندىقتان ولار ونلاين-ساقتاندىرۋعا باسىمدىق بەرە باستادى»، دەيدى ول.

ونىڭ ايتۋىنشا، ساقتاندىرۋ سەكتورىندا كوپ ماسەلە مەملەكەتتىك دەرەكقورلارعا، سونداي-اق ءتۇرلى رەتتەۋشى ورگانداردىڭ دايىندىعىنا بايلانىستى. ءدال قازىر كومپانيا­لار مەن رەتتەۋشى ورگانداردىڭ ءبىر-ءبىرىن قاتتى اسىقتىرۋىنا دا بولمايدى. ءبىرىنشى كەزەكتە ساق­تاندىرۋشىلاردىڭ تولەم قا­بى­لەتى ەسكەرىلگەنى ءجون. سوندىقتان شى­عىنعا قاراماستان، تولەم تۇرلەرىن كلينەتتەردىڭ جاعدايىنا بەيىمدەسە، نارىقتاعى ورنى نىعايا تۇسەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى: جولاۋشىلار اعىنى مەن كولىك سانى ازايدى

وڭتۇستىك قازاقستان • بۇگىن، 18:10

بەتپەردە كيگەن كوكتەم - 6

قوعام • بۇگىن، 17:09

د دارۋمەنى - ينفەكتسيالاردىڭ «جاۋى»

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 16:47

شىمكەنت: تسيفرلى وتباسىنىڭ ءبىر كۇنى

وڭتۇستىك قازاقستان • بۇگىن، 15:58

ازيانىڭ احۋالى قانداي بولماق

ەكونوميكا • بۇگىن، 15:23

ۇقساس جاڭالىقتار