الەم • 25 ناۋرىز، 2020

قور بيرجالارىنداعى داعدارىس ەڭسەرىلە باستادى

38 رەتكورسەتىلدى

24 ناۋرىزدا اقش دوللارىنىڭ الەمدىك ۆاليۋتالارعا قاتىستى باعامى تومەندەۋگە باعىت العانى بايقالىپ قالدى.  بۇل قۇبىلىس  اقش فەدەرالدى رەزەرۆىنىڭ نارىقتىڭ ىڭعايىنا قاراپ جەڭىلدەتىلگەن  باعدارلاماسىن ىسكە قوسۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعاننان كەيىن باستالدى.

«24 ناۋرىز كۇنى اقش سەناتى مەن پرەزيدەنت اكىمشىلىگى دونالد ترامپ ەل ەكونوميكاسىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن رەكوردتى 2 تريلليون دوللار ءبولۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلدى» دەپ حابارلايدى New York Times گازەتى.  (NYT).

باسىلىمنىڭ مالىمەتىنشە، اقشانى از جانە ورتا دەڭگەيلى وتباسىلارعا تولەمدەر مەن امەريكاندىق جاردەماقىلاردى تولەۋگە، سونداي-اق COVID-19 كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسيانىڭ تارالۋىنان زارداپ شەككەن جەكە كاسىپورىندار مەن بۇكىل شتاتتاردى قولداۋعا جۇمساۋ جوسپارلانعان.

«سوڭىندا ءبىز كەلىسىم جاسادىق. شىن مانىندە، ءبىز سوعىس جىلدارىنداعى ءبىزدىڭ ەلگە ينۆەستيتسيا سالۋ تۋرالى ايتىپ وتىرمىز» دەدى فرج ساراپشىسى ميتچ ماككوننەلل.

«New York Times»  اقش-تىڭ قازىرگى زامانعى تاريحىندا رەكوردتى تۇردەگى ىنتالاندىرۋ پاكەتى تۋرالى كەلىسىم اقش قارجى ءمينيسترى ستيۆەن منۋچين مەن سەناتور  چاك شۋمەر اراسىنداعى «قىزۋ ساۋدا-ساتتىقتان» كەيىن جاسالعانىن ايتادى. دەموكراتيالىق باعىتتاعى سەناتورلار جۇمىسشىلاردى قولداۋ شارالارىن كۇشەيتۋگە جانە پروبلەمالى كاسىپورىنداردى قولداۋ قۇقىعىن كۇشەيتۋگە ۇمتىلىپ، كەلىسىمدى ەكى رەت توقتاتتى.

ناتيجەسىندە اقش-تىڭ 2020 جىلعا ارنالعان فەدەرالدى بيۋدجەتىنەن (1،4 ترلن دوللار) بىرنەشە ءجۇز ميلليارد دوللار ءبولۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلدى.  

«مەن بۇگىن بىرنەشە رەت پرەزيدەنتپەن سويلەستىم جانە ول بۇل شەشىم مەن ونىڭ ىقپالىنا وتە ريزا» دەدى منۋچين كاپيتوليدەن شىققان كەزدە.  

كوروناۆيرۋستىق ىندەت جاعدايىندا اقش ەكونوميكاسىنا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن فرج دوللارلاردى باسىپ شىعارۋدى جانە قور نارىعىندا شەكتەۋسىز باعالى قاعازداردى ساتىپ الۋدى جوسپارلاپ وتىر.

«مۇنداي ساياسات ەلدى ىقتيمال رەتسەسسيادان قورعاۋى كەرەك بولسا دا، فرج-ءنىڭ ارەكەتى ينفلياتسيانىڭ وسۋىنە جانە اقش دوللارىنىڭ ودان ءارى السىرەۋ قاۋپىن تۋدىرادى» دەيدى ساراپشىلار. فرج كەلىسىمىنىڭ جاڭعىرىعى جەكەلەلەن ەلدەردىڭ قور نارىعىنا وڭ اسەر ەتتى: سەيسەنبى، 24 ناۋرىزدا رەسەيلىك ۆاليۋتا ماسكەۋ بيرجاسىندا ايتارلىقتاي كۇش جيناپ قالدى. تاۋلىكتىڭ ەكىنشى جارتىسىندا  دوللار 1،8% - 78،1 رۋبلگە، ال ەۋرو - 0،6% -عا 84،9 رۋبلگە دەيىن قۇنسىزداندى.

25 ناۋرىزداعى ورتالىق بانكتىڭ رەسمي باعامى ءبىر دوللار ءۇشىن 78،85 رۋبل جانە ءبىر ەۋرو ءۇشىن 85،43 رۋبل بولدى. مۇنىڭ سەبەبىن  الەمدىك نارىقتا دوللاردىڭ السىرەۋىمەن بايلانىستى بولعانىن ءتۇسىندىرىپ جاتىر. ودان ارى تاراتىپ ايتساق،   DXY يندەكسى 1،5%-عا 101 پۋنكتكە دەيىن تومەندەدى.

ءبىز مۇنداي مالىمەتتەردى ICE حالىقارالىق بيرجاسىنىڭ سايتىنان الىپ وتىرمىز. ساراپشىلار فرج كەلىسىمى فرج مەن اقش سەناتورلارى اراسىنداعى كەلىسىم اقش پەن رەسەي اراسىنداعى «سالقىندىقتى» ءبىر ساتكە ۇمىتتىرىپ جىبەرگەنىن ايتىپ جاتىر.

 24  ناۋرىز كۇنى كەشكىسىن اقش، فرج وكىلدەرى ءوزىنىڭ جاڭا باعدارلاماسىن جاريالادى. ەندى ولار الەمدىك پاندەميا كەزىندە ەكونوميكانى قولداۋ ءۇشىن قور نارىعىندا وبليگاتسيالاردى شەكتەۋسىز كولەمدە ساتىپ الۋدى جوسپارلاپ وتىر.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ (ددسۇ) رەسمي مالىمەتتەرى بويىنشا، الەمدە كوروناۆيرۋستى جۇقتىرعانداردىڭ جالپى سانى 330 مىڭنان اسادى، اقش-تا  بۇل دەرتتى جۇقتىرىپ العانداردىڭ سانى كۇن ساناپ وسۋدە. حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتى ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىنشە، ينفەكتسيانىڭ تارالۋى جانە كارانتيندىك شارالاردى ەنگىزۋ ناتيجەسىندە اقش ەكونوميكاسىنىڭ تومەندەيدى.  2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلدىڭ اقش-تىڭ  ءجىو 2،8% تومەندەۋى مۇمكىن.

«دوللاردىڭ الداعى جارتى جىلدىقتا 10 پايىزعا تومەندەيدى. سەبەبى ىشكى نارىقتاعى اكتسيالاردىڭ باعاسى تومەندەي باستاعان كەزدە  ينۆەستورلار جاپپاي دوللار ساتىپ الدى. ەندى پايىزدىق مولشەرلەمەنى نولگە دەيىن تومەندەدى. كورپوراتيۆتى وبليگاتسيالارعا دەگەن سۇرانىس جوعارى. بۇل اقش دوللارىنا دەگەن سۇرانىسى تومەندەتەدى»  دەيدى رەسەيلىك ساراپشى  الەكسەي كيريەنكو.

ەسكە سالساق، فرج 2008 جىلعى داعدارىس باستالعاننان كەيىن ىشكى نارىقتىڭ قولايىنا بارىنشا بەيىمدەلگەن ساياساتىن جۇرگىزىپ، ۇلتتىق ەكونوميكانى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى كومپانيالاردىڭ باعالى قاعازداردىن ساتىپ الۋعا شەشىم قابىلداعان. ناتيجەسىندە، 2008 جىلدان باستاپ 2015 جىلعا دەيىن فرج بالانسىندا ساتىپ الىنعان اكتيۆتەردىڭ قۇنى 8،9 ميلليارد دوللاردان 4،5 تريلليون دوللارعا دەيىن ءوستى. مۇنداي مالىمەتتەردى فرج-ءنىڭ رەسمي سايتىنان قازىر دە كەزدەستىرۋگە بولادى.

2017 جىلى فرج-ءنىڭ ساياساتى بارىنشا قاتاڭداۋ سيپاتقا كوشىپ، ەندى ءوز بالانسىنان اكتيۆتەردى ساتۋدى باستادى. 2019 جىلدىڭ قىركۇيەگىنە دەيىن فرج-گە قولجەتىمدى باعالى قاعازدار كولەمى 3،7 ترلن دوللارعا دەيىن تومەندەگەن بولاتىن. الايدا، 2019 جىلدىڭ كۇزىنەن باستاپ   فرج وبليگاتسيالاردى ساتىپ الا باستادى، قازىر ونىڭ بالانسىنداعى اكتيۆتەر كولەمى 4،67 ترلن دوللارعا جۋىق.

«ناۋرىزدىڭ باسىندا فرج-ءدىڭ بالانسى شامامەن $ 4،3 ترلن بولدى - بۇل اقش ءجىو-ءنىڭ 20% قۇرايدى.  بۇل سوما كەم دەگەندە ەكى ەسە ءوسۋى مۇمكىن. سەبەبى فرج وسىعان قاتىستى مالىمەتتەردى ناۋرىز ايىنان باستاپ كوپشىلىككە جاريالاۋىن توقتاتتى» دەيدى قارجى مەنەدجمەنتى اكادەمياسىنىڭ ديرەكتورى ارسەني داداشەۆ.

الەمدىك ينۆەستورلار اقش فەدەرالدى رەزەرۆىنىڭ شەشىمىنە وڭ جاۋاپ قايتاردى. وسىلايشا، 24 ناۋرىزداعى اۋكتسيوندا سوڭعى بىرنەشە اپتانىڭ ۇزاق قۇلدىراۋىنان كەيىن الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىنىڭ اكتسيالارى تۇراقتى ءوسۋدى كورسەتتى.

ازيا سەسسياسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا شانحاي SSE كومپوزيتتىك بيرجاسىنىڭ كورسەتكىشى 2،34%-عا، جاپوندىق نيككەي - 7،13%-عا ءوستى. سونىمەن بىرگە ەۋروپالىق نارىقتارداعى ساۋدا-ساتتىق بارىسىندا فرانتسۋزدىق CAC 40 يندەكسى 7%-عا، اعىلشىن FTSE 100 - 6،8%-عا، DAX نەمىس يندەكسى - 9،2%-عا ءوستى. ءدال وسىنداي ديناميكانى امەريكاندىق اكتسيالاردىڭ باعالارى كورسەتتى. ساۋدا باسىندا Dow Jones يندۋستريالىق يندەكسى شامامەن 9%، كورپوراتيۆتىك S&P 500 - 7،7% جانە جوعارى تەحنولوگيالىق NASDAQ - 6،7% ءوستى.

«فرج قارىز نارىقتارى قۇلدىراماۋى ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسايدى. مۇنداي ارەكەتتەر جاھاندىق ينۆەستورلاردىڭ كوڭىل-كۇيىنە اسەر ەتەدى. سوندىقتان ويىنشىلار فرج مالىمدەمەسىن اكتسيالار باعالارى مەن بىرقاتار ۆاليۋتالاردىڭ وسۋىنە اكەلگەن جاعىمدى تەندەنتسيا رەتىندە قابىلدادى» دەدى رف پرەزيدەنتىنە بەرگەن سۇحباتىندا رەسەي پرەزيدەنتى جانىنداعى ۇلتتىق ەكونوميكا جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ قولدانبالى ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى  الەكساندر ابراموۆ.

فرج قارىز نارىقتارى قۇلدىراماۋى ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسايدى. مۇنداي ارەكەتتەر جاھاندىق ينۆەستورلاردىڭ كوڭىل-كۇيىنە اسەر ەتەدى.

«سوندىقتان ويىنشىلار فرج مالىمدەمەسىن اكتسيالار باعالارى مەن بىرقاتار ۆاليۋتالاردىڭ وسۋىنە اكەلگەن جاعىمدى تەندەنتسيا رەتىندە قابىلدادى» دەدى رف ۇلتتىق ەكونوميكا جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ ساراپشىسى الەكساندر ابراموۆ.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىكتى دارىپتەيتىن قوماقتى قور

رۋحانيات • 05 ماۋسىم، 2020

ەكى قىلمىستىق توپ ۇستالدى

ايماقتار • 05 ماۋسىم، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار