ادەبيەت • 20 ناۋرىز، 2020

كىتاپحاناشىلار كىمگە باعىنادى؟

189 رەتكورسەتىلدى

«Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ 27 اقپان كۇنگى №40 سانىندا شىققان «ۇمىت قالعاندار كىمنەن قورقادى؟» اتتى ماقالادا مەكتەپ كىتاپحاناشىلارىنىڭ ماسەلەسىن كوتەرگەندەرىڭىز ءۇشىن العىسىمىزدى بىلدىرگىمىز كەلەدى. ماقالادا شىندىق جازىلعان. جاڭا جىلدان باستاپ ءبىلىم مەن مادەنيەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى كوتەرىلىپ جاتقان كەزدە مەكتەپ كىتاپحاناشىلارىن ۇمىتىپ كەتۋى ناعىز سوراقىلىق ەمەس پە؟ سوندا ءبىز ادام ساناتىنا مۇلدە جاتپاعانىمىز با؟

كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس، «EQ»

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2019 جىلعى 2 قىركۇيەكتە قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا ء«بىز مادە­نيەت سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن ازا­ماتتارعا جەتكىلىكتى تۇردە كو­­ڭىل بولمەي وتىرمىز. بۇل ەڭ الدىمەن، كىتاپحانا، مۋزەي، تەاتر قىزمەتكەرلەرىنە قاتىستى ما­سەلە. ولاردىڭ ەڭبەكاقىسى سوڭعى جىل­دارى مۇلدە كوبەيگەن جوق. سونىڭ سالدارىنان مادەنيەت قىزمەتكەرلەرى، اسىرەسە جاس ماماندار جەڭىلدىگى بار تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنا قاتىسا ال­ماي­دى. مۇنداي احۋال وسى كا­سىپ­تىڭ بەدەلىن ءتۇسىرىپ، لايىقتى كادر­لاردىڭ تاپشىلىعى اي­قىن سەزىلۋدە. كەلەسى جىلدان باس­تاپ ۇكىمەت مادەنيەت قىز­مەت­كەر­لە­­رىنىڭ ەڭبەكاقىسىن كوبەيتۋى ءتيىس. سونداي-اق ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنداعى مىندەتتى الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەر مادەنيەت سالاسىنىڭ وكىلدەرىنە دە بەرىلۋى كەرەك» دەگەن بولاتىن.

وسىدان كەيىن بيىلعى قاڭ­تار ايىندا پرەمەر-مينيستر ا.ءماميننىڭ كىتاپحا­نا­لار­دا كىتاپ قورىنىڭ حالىققا قول­جەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ بو­يىنشا تىكەلەي قىزمەت كور­سە­تۋمەن بايلانىستى جۇمىس­تار ءۇشىن 35% ۇستەمەاقى تولەنۋ تۋرالى قاۋلىسى شىقتى. وسىعان قا­­راماستان تاراز قالاسى مەك­­تەپ­­تەرىندەگى كىتاپحانا قىز­مەت­­كەر­لە­رىنىڭ جالاقىسى كوتە­رىل­مەدى.

جالپى العاندا، مەكتەپ كى­تاپحاناشىلارىنىڭ مار­تە­بەسىن كوتەرۋ ماسەلەسى اقپارات قۇ­رال­دارىندا ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. ۇلتتىق كەڭەس وتىرىسىن­دا بەل­گىلى رەجيسسەر ەرمەك تۇر­سى­نوۆ حالقىمىزدىڭ مادەنيە­تىنىڭ تومەندىگى ۇلتتىق قاۋىپ­سىزدىگىمىزگە قاۋىپ ءتوندىرىپ تۇر­عانىن اشىق ايتتى. ال جاس­تاردى، مەكتەپ وقۋشىلارىن ما­دەنيەتكە تاربيەلەيتىن بىردەن-ءبىر ورىن – مەكتەپ كىتاپحاناسى. ما­دەنيەت­سىزدىكتىڭ، كىتاپ وقى­ماۋ­دىڭ سالدارىنان جاستار ءار­تۇرلى اعىمدارعا كەتىپ جاتىر. ەندەشە، جەكە پىكىرى قا­لىپتاسپاعان، جاڭا قوعام­عا مۇل­دە دايىن ەمەس، الدىنا قوي­عان ماقساتى جوق، ءوز ويىن جەت­كىزە المايتىن، ينتەر­نەت­كە تاۋەلدى جاستار قالاي ءبىزدىڭ بول­اشاعىمىز بولا الادى؟ ۇل­كەندەردى سىيلاماۋ، مەملەكەت مۇل­كىنە جاناشىرلىقپەن قارا­ماۋ، انايى سوزدەر قولدانۋ، تۋعان جەرىن لاستاۋ، وسىنىڭ ءبارى ما­دەنيەتسىزدىكتىڭ سالدارى، كىتاپ وقى­­ماۋدىڭ، مەملەكەتتىڭ كىتاپحانا سالاسىنا ءجىتى كوڭىل بولمەۋىنىڭ سالدارى دەپ بىلەمىز.

سونداي-اق مەكتەپ كىتاپحانا­شىلارىن ء«بىز مادەنيەت مينيس­ترلىگىنە قارايمىز با، الدە ءبىلىم مينيسترلىگىنە قارايمىز با؟» دەگەن ساۋال ءجيى مازالايدى. ەكى مي­نيسترلىكتەن دە بىزگە ەشقانداي كومەك جوق. سودان با، مەكتەپ كىتاپ­حاناشىلارىنىڭ ماسەلەسى شاش-ەتەكتەن. ونى كىم شەشۋى كەرەك؟

مىسالى، مەكتەپكە باسپادان كەلەتىن وقۋلىقتاردى قابىلداپ الاتىن قويما جوق، ءار مەكتەپتىڭ سپورت زالىنا تۇسىرۋگە ءماجبۇرمىز. وقۋلىقتاردى وزىمىزگە ءوزىمىز تاراتامىز، وسى دۇرىس پا؟ وقۋ­لىق­تار مەملەكەت مۇلكى، ونى ءوز قورىمىزعا العانعا دەيىن كىم جا­ۋاپتى؟ وقۋلىقتاردى مەكتەپكە جەتكىزۋ ماسەلەسى شەشىلمەي وتىر. كىتاپحاناشىلار وزدەرىنىڭ مار­دىمسىز ايلىعىنا كولىك جالداپ، اقشا تولەپ وقۋلىقتاردى تاسۋعا ءماجبۇر. بالا سانى كوپ مەك­­­تەپتەر جۇك ماشينالارىن جال­­داپ جاتادى، ولار ەكى ەسە كوپ اقشا سۇرايتىنى بەلگىلى. مەك­تەپكە وقۋلىقتاردى الىپ كەلگەندە ءوزىمىز اۋىر كىتاپتاردى تا­سۋعا ءماجبۇرمىز. ويتكەنى جاز ايىندا مەكتەپتە بىرەن-ساران عانا ادام بولادى، ولاردىڭ اۋىر كىتاپتاردى تاسۋعا قۇلقى جوق. سول سەبەپتى بۇكىل وتباسىمىزبەن كىتاپ كوتەرۋگە كەلەمىز. جا­سىمىزدىڭ كەلگەنىنە، ايەل ءارى دەنساۋلىعىمىزعا زيان ەكەنىنە قاراماستان اۋىر كىتاپ­تاردى كو­تەرىپ، بۇكىل مەكتەپ وقۋ­شى­لارىن وقۋلىقپەن قام­تاماسىز ەتىپ وتىرمىز، بىراق مۇنى ەلەپ جاتقان ەشكىم جوق. كەيدە كىتاپ الۋ بارىسىندا جەدەل جاردەم شاقىرامىز. بىرەۋى­نىڭ جۇرەگى، بىرەۋىنىڭ بۇيرەگى، ب­ىرەۋ­دىڭ قان قىسىمى كوتەرىلىپ كەتەدى.

وقۋشىلاردى وقۋلىقپەن تۇگەل قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەي­دە باسقا مەكتەپتەرگە بارىپ وقۋ­لىق الۋعا ءماجبۇرمىز. ونى دا ءبىز ءوز قاراجاتىمىزبەن اكەلە­مىز. وقۋلىقتار كەلگەن كەزدە، ءبىز كەزەكتى ەڭبەك دەمالىسىندا جۇر­گەنىمىزگە قاراماستان، جىلدا 5-10 كۇن ەرتە جۇمىسقا شىعامىز، دەمالىس، مەرەكەگە قاراماستان كىتاپ تاسۋعا ءماجبۇرمىز. وعان اقى دا تولەنبەيدى، دەمالىس تا بەرىلمەيدى. بۇل ەڭبەك كودەكسىنە ساي ەمەس ەكەنى بارىمىزگە ءمالىم. اۋىر كىتاپتاردى تاسىپ، دەنساۋ­لى­عىمىزعا كەلىپ جاتقان زياندى ەسكەرە وتىرىپ كەزەكتى دەمالىسىمىزدى 30 كۇننەن 45 كۇنگە دەيىن ۇزارتۋىن سۇرايمىز.

ابونەمەنتتە وقىرماندارعا قىزمەت كورسەتۋ، ۇيگە كىتاپ وقۋعا بەرۋ، جاس ەرەكشەلىگى مەن پسيحولوگياسىن ەسكەرە وتىرىپ كىتاپ ۇسىنۋ (بالا پسيحولوگياسىنا كەرى اسەرىن بەرەتىن كىتاپتار كەز­دە­سۋى مۇمكىن) وسى جۇمىستىڭ ءبارىن ءوز كۇشىمىزبەن اتقارۋعا ءماج­بۇرمىز. بالا سانى 1500-2500 مىڭنان اساتىن مەكتەپتەردىڭ كىتاپحاناشىلارىنا بۇل ۇلكەن جۇكتەمە. وسى ورايدا بالا سانى كوپ مەكتەپ كىتاپحاناشىلارىنا 0،5 جۇكتەمە قوسىلۋى كەرەك. كى­تاپحانا جۇمىسىنىڭ زيانى ءبىر بولەك، اۋىر زات كوتەرەتىنىمىز، كى­تاپتىڭ شاڭى، ت.ب. وعان تولەنە­تىن كومەك تە قىسقارتىلىپ وتىر.

قازىرگى جاستار كىتاپحاناشى بولعىلارى كەلمەيدى. ايلىعى از، بولاشاعى جوق ماماندىق ەش­كىمدى قىزىقتىرمايدى. كىتاپ­حاناشىلارعا ارنالعان كىتاپ­حانا سالاسىنداعى يننوۆاتسيا­لار، كىتاپتى جارنامالاۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى، اعىلشىن ءتىلىن مەڭ­گەرۋ، لاتىن ءالىپبيىن ۇيرە­نۋ، ت.ب. بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرس­­تارى مۇلدە جوق. كىتاپ­حا­نا­­شىلار قوعامدا بولىپ جات­­­قان جاڭالىقتاردان كەيىن قالىپ وتىر، ونىڭ سىرى نەدە؟ ادىستەمەلىك قۇرالدار جوق، كىتاپ­حانا قۇجاتتارى ورىسشا. ءار كىتاپحاناشى ءوز بەتىمەن قۇ­جات جاساپ جۇمىس ىستەۋدە. ستان­دارتتار ساقتالماعان.

سوسىن كىتاپحانا جۇمىسىن تەكسەرۋشىلەردىڭ ارنايى ءبىلىمى جوق. تەكسەرۋ بارىسىندا نەنى تەكسەرىپ، نەنى تالاپ ەتىپ وتىرعانى تۇسىنىكسىز. جەرگىلىكتى كاسىپوداق ۇيىمىندا كىتاپحاناشىلاردىڭ مۇددەسىن قورعايتىن بىردە-ءبىر كىتاپحاناشى جوق. كوپتەگەن مەكتەپتە كىتاپ­حا­نانىڭ جاعدايى مۇلدە مۇشكىل: سۋىق بولمەلەردە وتىرادى، جي­ھازدارى ەسكىرگەن، كومپيۋتەر جانە كوشىرمە اپپاراتتارىمەن جابدىقتالماعان. ونىڭ ۇستىنە كوركەم-ادەبي كى­تاپ­تار الماعالى 7-8 جىل بول­دى. كىتاپحانا قورىن اتا-انا­لاردىڭ، وقۋشىلاردىڭ، قالا تۇر­­عىندارىنىڭ كومەگى ارقى­لى تول­تىرۋعا ءماجبۇرمىز. ودان قالا بەردى كىتاپ­حانا­شىلاردى ءارتۇرلى سەبەپپەن قوعامدىق ورىندارعا جۇم­سايدى. ءتىپتى، كەيبىر مەكتەپتە قابىرعا اكتەۋ، سىرلاۋ، ەدەن جۋ سياقتى جۇ­مىس­تار­دى ىستە­تەدى. بۇل ارينە، ءبىزدىڭ نەگىزگى جۇ­­­مى­سىمىزدى اتقارۋعا كەدەرگى كەلتىرەدى.

ءبىلىم جانە عىلىم مينيس­ترلىگىنىڭ مەكتەپتەردە 5 كۇن­دىك وقۋ اپتاسىن ەنگىزۋ ماسە­لە­سىنە بايلانىستى مەكتەپ كىتاپ­حانالارىندا جۇمىس ۋاقى­تىن ساعات 9.00-دەن 18.00-گە دەيىن ۇزار­­تىپ، 5 كۇندىك جۇمىس كەستە­سىنە كوشىرۋدى سۇرايمىز. كىتاپ­حانادا وتەتىن ءىس-شارالارعا، قور­دى ساقتاۋعا بايلانىستى حيميا­لىق جۋعىش زاتتارعا، كەڭسە تاۋار­لارىنا جانە كىتاپحانانى بەزەن­دىرۋگە قاراجات مۇلدە بولىنبەيدى.

ءبىز مەكتەپ كىتاپحاناشى­لا­رى­­نىڭ وسىناۋ ماسەلەسىن جام­بىل وبلىستىق كاسىپوداق ۇيىمى مەن ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ا.اي­ماعامبەتوۆتىڭ اتىنا جاز­دىق. بى­­راق ەشقانداي جاۋاپ بولمادى. ولار ءبىزدىڭ مۇددەمىزدى قورعاعىسى كەل­مەيدى. ەندى ءبىز نە ىستەۋىمىز كەرەك؟

 

قۇرمەتپەن، تاراز قالاسى مەكتەپتەرىنىڭ كىتاپحاناشىلارى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

مارقاكولدە كۇزەت كۇشەيتىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:41

پورترەت (ۇشتاعان)

ادەبيەت • بۇگىن، 08:51

ءار ادام – جەردىڭ تۇتىنۋشىسى

ەكولوگيا • بۇگىن، 08:48

وسىنداي ەلىم بار!

پىكىر • بۇگىن، 08:42

ءار ەلدىڭ ءوز دامۋ جولى بولادى

ساياسات • بۇگىن، 08:40

بايلامى بەكەم ءباتۋالى ءسوز

ساياسات • بۇگىن، 08:37

كەي وڭىردە ۆيرۋس ءورشي ءتۇستى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:24

«مەنىڭ تۋىم» اكتسياسى ءوتتى

ايماقتار • بۇگىن، 08:09

ەلىمىزدىڭ باستى قۇندىلىقتارى

ساياسات • بۇگىن، 08:06

شارالار قاتاڭ ساقتالۋى ءتيىس

تەننيس • بۇگىن، 08:04

«بارىس» – ۇزدىكتەر قاتارىندا

حوككەي • بۇگىن، 08:03

ۇشتى، ۇشتى، شاتىر ۇشتى!..

قوعام • بۇگىن، 07:56

الماتىدا اقىن كوپ...

ادەبيەت • بۇگىن، 07:44

«اقبىلەك». جان جاراسى...

ادەبيەت • بۇگىن، 07:42

شۇعىلا-نۇردى بەتكە الىپ...

رۋحانيات • بۇگىن، 07:38

ابايعا ارنالعان ءمۇشايرا

اباي • بۇگىن، 07:36

سالعىرتتىق سان سوقتىرماسىن

قوعام • بۇگىن، 07:10

كوش باسىندا – مەيۆەزەر

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 07:10

ۇقساس جاڭالىقتار