جالپى وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىندە سەناتورلار الدىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن برازيليا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوزارا قۇقىقتىق كومەك تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قارادى.
اتالعان قۇجاتتى دەپۋتاتتاردىڭ نازارىنا باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى مارات احمەتجانوۆ ۇسىندى. ول القالى جيىنعا قازاقستان مەن برازيليا اراسىنداعى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك, قىلمىسكەرلەردى ەكستراديتسيالاۋ, سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى ءۇش شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ ماقساتىندا كەلگەنىن اتاپ ءوتتى.
ونىڭ ايتۋىنشا, برازيليا – ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدى العاش مويىنداعان ەلدەردىڭ ءبىرى. 1993 جىلى ەكى ارادا ديپلوماتيا ورناعان. جەر شالعايىندا بولعانىمەن ءوزارا بايلانىس تىعىز. ۋاقىت وتكەن سايىن قارىم-قاتىناس دامىپ كەلەدى. مىسالى, ەكى ەلدىڭ تاۋار اينالىمى 2018 جىلعا قاراعاندا بىلتىر 97%-عا ءوسىپ, 301 ملن دوللاردى قۇرادى. 2016 جىلدان بەرى ەكى ەل اراسىندا ۆيزاسىز رەجيم ورناعان. سوڭعى جىلدارى تۋريستەر سانى كوبەيىپ كەلەدى. جوعارى وقۋ ورىندارىندا ستۋدەنتتەر وقىپ جاتىر. بىلتىر بىزگە برازيليادان 1000-نان اسا ادام كەلگەن. بىزدەن دە ول ەلگە تۋريستەر مەن بيزنەسمەندەر بارىپ تۇرادى. دەگەنمەن اراسىندا ميگراتسيالىق زاڭدى بۇزاتىندار, ءتىپتى قىلمىس جاساعان فاكتىلەر بار.
ەكى ەل اراسىنداعى شارتتارعا 2018 جىلى قازاقستاندا قول قويىلعان. ءبىرىنشى شارت كۇدىكتى ادامنىڭ كىناسىن دالەلدەۋ ءۇشىن قاجەتتى تەرگەۋ امالدارىن جۇرگىزۋدى كوزدەيدى. شارت بويىنشا ەكى ەلدىڭ تەرگەۋ ورگاندارى ءوزارا كەلىسىپ, ءبىر-بىرىنە باسقا دا كومەك بەرە الادى.
ۇستاپ بەرۋ تۋرالى شارت ىزدەۋدە جۇرگەن ادامداردى قىلمىستىق جاۋاپقا تارتۋ مەن سوت ۇكىمىن ورىنداۋ ءۇشىن ەكستراديتسيالاۋ ماسەلەسىن رەتتەيدى. شارتتا ۇستاپ بەرۋدىڭ جانە ودان باس تارتۋدىڭ ناقتى نەگىزدەرى بەكىتىلگەن.
ال سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى شارت قىلمىسكەرلەردىڭ جازاسىن ەلىندە وتەۋگە مۇمكىندىك جاسايدى.
– ءبىزدىڭ ازاماتىمىز شەتەلدە قىلمىس ىستەسە, ولاردى قورعاۋعا ءتيىسپىز. وڭ كوزبەن قاراپ, قول ۇشىن بەرەمىز. شەتەلدە سوتتالعان قازاقستاندىقتار كوپ رەتتە سول جەردىڭ ءتىلىن, ءداستۇرىن بىلمەيدى جانە ءوز ورتاسى مەن تۋعاندارىنان بايلانىسى ءۇزىلىپ قالادى. بۇعان قوسا شەتەل اقپارات قۇرالدارى برازيليانىڭ تۇزەتۋ مەكەمەلەرىن ءجيى سىنعا الىپ جاتادى. تۇرمەلەرىندە ادام كوپ. ولار توپتارعا ءبولىنىپ, ءبىر-بىرىمەن جانجالداسىپ تۇرادى. ۇستاۋ جاعدايى تالاپتارعا ساي ەمەس. سوتتالعاندار سانى بويىنشا برازيليا 23-ورىندا, ال ءبىز – 99-ورىندامىز. برازيليادا ءبىزدىڭ ءبىر ازاماتشا جازاسىن وتەپ جاتىر ول قازاقستانعا اۋىسۋ تۋرالى ءوتىنىش بەردى. قازىر قارالىپ جاتىر. وسى شارتتى راتيفيكاتسيالاعان سوڭ بۇل ماسەلە شەشىمىن تابادى, – دەدى مارات احمەتجانوۆ.
دەپۋتات ۆلاديمير ۆولكوۆ شارتتىڭ راتيفيكاتسيالانعانى قازاقستاندا قىلمىسقا قارسى كۇرەستە ەكى ەلدىڭ ءتيىمدى ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان حالىقارالىق قۇقىقتىق ءتارتىپتى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار سەناتورلار 2014 جىلعى 15 تامىزداعى كولىك قۇرالى پاسپورتىنىڭ جانە وزدىگىنەن جۇرەتىن ماشينا جانە تەحنيكانىڭ باسقا دا تۇرلەرى پاسپورتىنىڭ بىرىڭعاي نىساندارىن ەنگىزۋ جانە ەلەكتروندىق پاسپورتتار جۇيەلەرىن ۇيىمداستىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنىڭ قوسىلۋى تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالادى.
بۇل زاڭ جوباسىن يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ۆيتسە-ءمينيسترى امانياز ەرجانوۆ تانىستىردى.
– بۇل حاتتامامەن ارمەنيا كەلىسىمگە قوسىلادى جانە ەلەكتروندىق پاسپورتتار جۇيەسىن ەنگىزۋ بويىنشا مىندەتتەمەنى الادى. كەلىسىم بىرىڭعاي كەدەن اۋماعىندا كولىك قۇرالدارىنىڭ, وزدىگىنەن جۇرەتىن ماشينالاردىڭ جانە تەحنيكانىڭ باسقا دا تۇرلەرىنىڭ ەركىن اينالىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا ىقپال ەتەدى. سونداي-اق قۇجات ەاەو مەملەكەتتەرىنىڭ اۋماعىندا وندىرىلگەن جانە تىركەۋگە جاتاتىن كولىك قۇرالدارى مەن تەحنيكانىڭ باسقا دا تۇرلەرىنە بەرىلەتىن پاسپورتتارىنىڭ بىرىڭعاي, ءارى ونىڭ ىشىندە ەلەكتروندىق نىساندارىن قولداۋ ماسەلەلەرىن رەتتەيدى. وسى كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسياسىنىڭ 2015 جىلدىڭ 22 قىركۇيەگىندەگى شەشىمىمەن ەلەكتروندىق پاسپورتتار جۇيەسىنىڭ جۇمىس ىستەۋ ءتارتىبى, كولىك قۇرالدارىنىڭ جانە تەحنيكانىڭ باسقا دا تۇرلەرىنىڭ ەلەكتروندىق پاسپورتتارىن راسىمدەۋ ءتارتىبى مەن قۇرىلىمى بەكىتىلدى, – دەدى مينيسترلىك وكىلى.
سەناتور ميحايل بورتنيك قاعاز تۇرىندەگى پاسپورتتاردى ەلەكتروندىق نۇسقاعا كوشىرۋ ەاەو اۋماعىندا بەلگىلەنگەن قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيتىن تەحنيكانى اينالىمعا شىعارۋعا جول بەرمەيتىنىن اتاپ ءوتتى.
ەاەو اياسىنداعى قابىلدانعان تاعى ءبىر زاڭ جوباسى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا قاتىستى بولدى. «2014 جىلعى 29 مامىرداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ قوسىلۋىنا بايلانىستى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ 2014 جىلعى 29 مامىرداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قۇقىعىنا كىرەتىن جەكەلەگەن حالىقارالىق شارتتاردى جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ورگاندارىنىڭ اكتىلەرىن قولدانۋى جونىندەگى جاعدايلار مەن وتپەلى ەرەجەلەر تۋرالى 2015 جىلعى 8 مامىردا قول قويىلعان حاتتاماعا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» قۇجاتتى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ تانىستىردى.
– قىرعىز رەسپۋبليكاسى ەكى جىل ىشىندە ءۇشىنشى ەلدەرمەن شەكارادان وتكىزۋ پۋنكتتەرىن ورنالاستىرۋ جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتتەمەسىن الدى. مەرزىمدەردى ۇزارتۋ بويىنشا قىرعىز تاراپى باستاما جاسادى. وتكىزۋ پۋنكتتەرىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن اياقتاۋ ءۇشىن ولارعا قوسىمشا ۋاقىت قاجەت بولىپ تۇر. مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى جوعارعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس وتىرىسىنىڭ اياسىندا 24 ايدان 48 ايعا, ياعني 2019 جىلدىڭ 12 تامىزىنا دەيىن وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى حاتتاماعا قول قويدى. دەگەنمەن بۇل مەرزىمدە دە قىرعىز تاراپى ۇلگەرگەن جوق. وسىعان وراي 2019 جىلعى 29 مامىردا نۇر-سۇلتان قالاسىندا مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى جوعارعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس وتىرىسىنىڭ اياسىندا 48 ايدان 72 ايعا, ياعني 2021 جىلدىڭ 12 تامىزىنا دەيىن وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى حاتتاماعا قول قويدى. الايدا بۇل جاقىن ارادا سىزدەردىڭ قاراۋلارىڭىزعا ەنگىزىلەتىن باسقا حاتتامانىڭ نىسانى بولادى. حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ قازاقستان تاراپى ءۇشىن ەشقانداي سالدارلارعا اكەپ سوقتىرمايدى جانە وزگەرىس ەنگىزۋ زاڭدى سيپاتقا يە, – دەدى مينيستر.
قارالىپ وتىرعان زاڭ جوباسىندا دەپۋتاتتار تاراپىنان قولداۋ تاپتى.
سەنات توراعاسى داريعا نازارباەۆا وتىرىستى قورىتىندىلاي كەلىپ, دەپۋتاتتاردى توتەنشە جاعداي كەزەڭىندەگى سەنات جۇمىسىنىڭ رەگلامەنتىنەن حاباردار ەتتى. اتاپ ايتقاندا, توتەنشە جاعداي بولعان كەزەڭدە بارلىق ءىسساپار مەن جوسپارلى كوپشىلىك ءىس-شارالار توقتاتىلادى. زاڭدار بويىنشا جۇمىستار جالعاسا بەرەدى. بۇل رەتتە دەپۋتاتتارعا پالاتا مەن كوميتەتتەردىڭ وتىرىستارىنا شاقىرىلعانداردىڭ سانىن مۇمكىندىگىنشە شەكتەۋ ۇسىنىلىپ وتىر.
اپپاراتتىڭ 70-تەن اسا قىزمەتكەرى ۇيدەن ىستەيتىن جۇمىس تارتىبىنە كوشىرىلدى, قالعان قىزمەتكەرلەر ءۇشىن قىسقارتىلعان جۇمىس كۇنى بەلگىلەندى. سەنات عيماراتىندا كۇنىنە بىرنەشە مارتە قاجەتتى سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
– مەملەكەتتىڭ مىندەتى – ازاماتتارىمىزدىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, ەكونوميكا مەن تۇتىنۋ نارىعىنىڭ جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ. جۇقپالى دەرتپەن ناتيجەلى كۇرەسۋ ءۇشىن ەرىك-جىگەر كەرەك. دەگەنمەن ساقتىقتى دا قاپەردەن ۇستاعان ءجون. بىزگە ەرتەڭگى كۇنگە سەنىممەن قاراپ, بويىمىزداعى ۇرەي مەن كۇدىكتەن ارىلۋ قاجەت. ءبىز – تالاي سىندا شىنىققان مىقتى حالىقپىز. ءبىز ءبارىن جەڭەمىز, – دەدى داريعا نازارباەۆا.
سەنات باسشىسى ازاماتتاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى مەن تابىستارى ماسەلەسىنە بولەك توقتالدى.
– توتەنشە جاعداي مەن كارانتين ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى باياۋلاتۋعا الىپ كەلەدى. كوپتەگەن ادام ۋاقىتشا جۇمىسسىز عانا ەمەس, سونداي-اق كۇنكورىسىنە جەتەتىن قاراجاتسىز دا قالۋى مۇمكىن. الماتى قالاسىندا تۇراقتى نەمەسە ۋاقىتشا جۇمىس ىستەيتىن الماتى وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى جونىندەگى ماسەلەلەر بار ەكەنى بىزگە بەلگىلى. بۇل 500 مىڭ شاماسىنداعى ادام جانە ولارعا وتباسى مۇشەلەرىن قوسىڭىز. ءبىز پروبلەمانىڭ اۋقىمىن ءتيىستى مولشەردە كورە الامىز. مەملەكەتتىك ورگاندار, دەپۋتاتتار بۇل جاعدايعا باسا نازار اۋدارۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن. قالىپتان تىس, باتىل شەشىمدەر قاجەت, – دەدى سەنات توراعاسى.
دەپۋتاتتار وتىرىس سوڭىندا وزدەرىنىڭ جانە سەنات اپپاراتىنىڭ ءبىر كۇندىك ەڭبەكاقىسىن ۆيرۋسپەن كۇرەس قورىنا اۋدارۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.
