ساباقتاستىق سالتاناتى
قازاق جۇرتىن عانا ەمەس, بۇكىل الەمدى ەلەڭ ەتكىزگەن بۇل ەلەۋلى وقيعا – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الىستى بولجايتىن كورەگەندىگىن, دانالىعىن تاعى ءبىر دالەلدەپ بەردى. تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇعىرىن نىقتاپ, ەل ىرگەسىن بەكەمدەپ, جاڭا قازاقستاندى قالىپتاستىرعان تۇڭعىش پرەزيدەنت ساياسي, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق رەفورمالاردى تابىستى جۇزەگە اسىرىپ, از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەلىمىز دامىعان 50 ەلدىڭ قاتارىنان كورىندى. قيلى كەزەڭدەردەگى ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتى, باتىل قادامدارى, تاريحي شەشىمدەرى – مەملەكەتتىڭ ورنىقتى دامۋىنىڭ كورسەتكىشى ىسپەتتەس.
ەلباسىنىڭ ەرەسەن ەڭبەگىمەن قۇتايعان, قۋاتتانعان قازاقستاننىڭ ىرىسىنىڭ شاشىلماي, تىنىشىنىڭ بۇزىلماۋىنا تۇراقتىلىق تىرەك بولىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبىر ايعاعى رەتىندە ەلىمىزدەگى بيلىك ءترانزيتىنىڭ دە بەيبىت جولمەن وتكەنى كوپكە ونەگە بولدى. ءداستۇر ساباقتاستىعىن ساقتاي وتىرىپ, قازاقستاندى جاڭا دامۋ جولىنا باستاعان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلىقتاۋ راسىمىندە ەلباسىعا ەرەكشە ءىلتيپاتىن كورسەتتى.
«قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ نەگىزىن قالاعان ۇلى تۇلعا, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوز ەركىمەن مەملەكەت باسشىسى وكىلەتتىگىن توقتاتتى. ەلباسىنىڭ بۇل ماڭىزدى شەشىمى ونىڭ جاھاندىق دەڭگەيدە جəنە تاريحي اۋقىمدا تانىلعان ساياسي قايراتكەر رەتىندەگى ۇلىلىعىن كورسەتتى.
بۇل شەشىم مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاعىنا دەگەن ەڭ جوعارعى شىنايى قامقورلىقتان تۋىنداپ وتىر. ءبىز بارلىق جەتىستىكتەرىمىزگە, ەڭ الدىمەن قازاقستاننىڭ قاستەرلى تəۋەلسىزدىگىنە تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزدىك. ەلباسى كەڭەس وداعى كۇيرەگەن تۇستاعى اسا كۇردەلى گەوساياسي جاعدايدا جاڭا مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قالاپ, ونىڭ كوشىن باستادى. كوپتەگەن تەرىس بولجامعا قاراماستان, نۇرسۇلتان ءƏبىش ۇلى ەلىمىزدى بارشا əلەمگە مويىنداتا ءبىلدى. دۇنيەجۇزى كارتاسىندا دامۋ مەن دەموكراتيانىڭ, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ شىنايى سيمۆولىنا اينالعان مەملەكەت پايدا بولدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت رەتىندە العاش رەت ەل الدىندا ءسوز سويلەگەن قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلباسىنىڭ تاريحي ەڭبەگىنە لايىقتى قۇرمەت كورسەتىپ, ونىڭ ەسىمىن ماڭگىلىك ۇلىقتاۋ قاجەت ەكەنىن العا تارتتى. ءسويتىپ ەلباسى سالعان ازاتتىقتىڭ اسىل مۇراتىنداي ەل استاناسى نۇر-سۇلتان اتاۋىن يەمدەندى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا جوعارى دارەجەلى «حالىق قاھارمانى» اتاعى بەرىلىپ, ايرىقشا ەرەكشەلىك بەلگىسى – «التىن جۇلدىز» جانە «وتان» وردەنى تاپسىرىلدى.
ەل تىزگىنىن ۇستاعان قاسىم-جومارت توقاەۆ ەڭ الدىمەن ءداستۇرلى دامۋ جولىمىزدان اينىماي, حالىقتىڭ اۋىزبىرلىگىن ودان ءارى نىعايتا ءتۇسۋ ءۇشىن قوعام مەن بيلىك اراسىنداعى ديالوگتى دامىتۋعا دەن قويدى. پرەزيدەنتتىڭ حالىققا العاشقى جولداۋى «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» دەپ اتالدى. مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارقاسىندا بىرلىگىمىز باياندى بولىپ, تاۋەلسىزدىگىمىز نىعايىپ, الەۋمەتتىڭ ءال-اۋقاتى جاقسارعانىن, بۇل جاسامپازدىق پەن ىلگەرىلەۋ, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم كەزەڭى بولعانىن العا تارتتى.
جاڭا پرەزيدەنت قىزمەتىنىڭ باعىت-باعدارىنداي بولعان سايلاۋالدى تۇعىرناماسى مەن حالىققا جولداۋىنا ەلباسىنىڭ باسشىلىعىمەن جۇرگىزىلگەن جۇيەلى رەفورمالار ارقاۋ بولدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ جەتىستىكتەرىن ەسەلەپ, ەلىمىزدى دامۋدىڭ جاڭا ساپالى كەزەڭىنە شىعارۋ مۇمكىندىگى بەرىلگەنىن, ءوز جۇمىسىندا ەلباسى ۇسىنعان «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن تولىققاندى جۇزەگە اسىرۋدى باستى نازاردا ۇستايتىنىن ايتتى.
قازاقستان حالقىنىڭ ورتاق تاريحي تاعدىرى, تəۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى جەتىستىكتەرى, ورتاق ماقسات, ورتاق مۇددە جانە حالقىمىزدىڭ كەمەل كەلەشەگى ەلباسىنىڭ «مəڭگىلىك ەل» تۇجىرىمداماسىندا ۇيلەسىم تاپقان. وسىناۋ ۋاقىت ارالىعىندا ۇلتتىق ۇستانىمعا ادال, شىنايى سۇيىسپەنشىلىك رۋحىندا تəربيەلەنگەن جاس ازاماتتاردىڭ تۇتاس ءبىر بۋىنى قالىپتاستى. بۇعان ەلباسى جۇزەگە اسىرعان جاستار ساياساتىنىڭ, مازمۇنى بىرەگەي «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» جəنە « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالالارىنىڭ ىقپالى بولدى.
بۇگىندە قاسىم-جومارت توقاەۆ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ ماقساتتى تۇردە جالعاسقانىنا باسىمدىق بەرىپ وتىر. جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ جۇمىسىن قايتا جانداندىرۋدى قۇپ كورەتىن مەملەكەت باسشىسى ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىلدىق, اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويلارىن جوعارى دەڭگەيدە اتالىپ وتۋىنە باستاماشىلىق تانىتتى. بۇعان قوسا التىن وردانىڭ 750 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ ءتول تاريحىمىزعا, مادەنيەتىمىز بەن تابيعاتىمىزعا تۋريستەر نازارىن اۋدارماق.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمى تاۋەلسىز ەلدىڭ كوشىن باستاعان, مەملەكەت قۇراۋشى تۇلعا رەتىندە ەلباسى مارتەبەسىمەن ماڭگىلىك سيپاتتالادى. بۇگىندە ەلباسى سالماقتى وكىلەتتىگى بار قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ توراعاسى, Nur Otan پارتياسىنىڭ توراعاسى, قحا توراعاسى, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ مۇشەسى بولىپ حالىققا قىزمەت ەتىپ كەلەدى.
مەملەكەتارالىق مامىلەگەر
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەمدىك ساياساتتا ءىرى تۇلعا, مەملەكەتارالىق مامىلەگەر رەتىندە ەسىمى ەرەكشەلەندى. جەر-جاھاننىڭ نازارىنداعى حالىقارالىق داۋ-جانجالداردى شەشۋدەگى ەلباسىنىڭ بىتىمگەرلىك بولمىسى, ءوزى باسقارعان قازاقستاننىڭ ءبىراز ەلدىڭ باسىن بىرىكتىرگەن بەدەلدى ۇيىمدارعا توراعالىق ەتۋى, ەلوردادا ايتۋلى سامميتتەردىڭ سالتانات قۇرۋى مەرەيىمىزدى كوتەرىپ, ابىرويىمىزدى اسىردى. شەتەلدىك ساراپشىلار ەلباسىنىڭ رەفورمالارىنا «قازاقستان جولى» جانە «نازارباەۆ مودەلى» دەپ باعا بەرىپ جاتتى.
قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى قايراتكەر ەكەنىن ايعاقتايتىن بىرەگەي باستامالارى بارشىلىق. مۇنىڭ ايقىن ءبىر مىسالى, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءادىل تۇردە بۇكىلالەمدىك قوعامداستىق تاراپىنان انتيادرولىق قوزعالىستاردىڭ كوشباسشىسى رەتىندە مويىندالعانىن ايتۋعا بولادى.
ءبىزدىڭ ەلىمىز ەلباسىنىڭ دانا باسشىلىعىمەن يادرولىق مەملەكەتتەر قاتارىنان الەمدىك انتيادرولىق قوزعالىستىڭ جاھاندىق كوشباسشىسىنا اينالدى. قازاقستان يادروسىز الەمگە قاراي نىق قادام باسۋعا جول اشقان كوپتەگەن باستامانى كوتەردى. سونىڭ ءبىرى – نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ تۋرالى تاريحي جارلىعى. كسرو-نىڭ جەكەلەگەن اسكەري لاۋازىمدى تۇلعالارى مەن ساياسي ەليتالارىنىڭ قارسىلىعىنا قاراماستان, ەلباسىنىڭ قازاق جەرىندەگى پوليگوندى جابۋى – ناعىز ەرلىك. كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن قازاقستان الەم بويىنشا زىمىراندىق-يادرولىق الەۋەتكە يە بولعانداردىڭ ءبىرى بولدى. جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن بارلىق الەۋەتىمىز دە بولعان ەدى. سول كەزدەگى قازاقستاننىڭ يادرولىق الەۋەتى فرانتسيا, ۇلىبريتانيا جانە قىتايدىڭ جيىنتىق كۇشىنەن دە اسىپ تۇسەتىن.
جەر-جاھاننىڭ بەيبىتشىلىگىن, ادامزاتتىڭ اماندىعىن باستى قۇندىلىق دەپ سانايتىن ەلباسى يادرولىق كۇشتەردەن ارىلۋعا, جاھاندىق جانە ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە وراسان ۇلەس قوستى. ول كوتەرگەن ەلەۋلى باستامالار حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدەگى ماڭىزدى فاكتورلارعا اينالىپ وتىر. بۇل – ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋدان ازات ايماقتى قۇرۋ تۋرالى شارت, ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا ماگاتە قامقورلىعىمەن حالىقارالىق تومەن بايىتىلعان ۋران بانكىنىڭ قۇرىلۋى, قازاقستاننىڭ يراندىق يادرولىق پروبلەمانى رەتتەۋدەگى دەلدالدىق ميسسياسى. وسىنىڭ ءبارى جاھاندىق تۇراقتىلىق پەن سەنىمنىڭ ىرگەتاسىن ايتارلىقتاي نىعايتا ءتۇستى.
سونىمەن قاتار نۇرسۇلتان نازارباەۆ وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە, ىرگەلەس جاتقان مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكالىق جاعىنان بىرلەسە دامۋىنا باستايتىن ىلكىمدى ىستەرگە باستاماشى بولدى. ونىڭ ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا جونىندەگى يدەياسى بۇگىندە تابىستى جۇمىس ىستەپ تۇرعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قۇرىلۋىنا نەگىز بولىپ, وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا, ەكونوميكالىق دامۋ سالاسىنداعى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى انىقتاپ, ونى شەشۋ جولدارىن ىزدەۋگە تىڭ سەرپىن بەردى.
بىلتىر ەلوردادا ەلباسىنىڭ ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا جونىندەگى يدەياسىنا 25 جىل تولۋىنا جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق جونىندەگى كەلىسىمگە قول قويىلۋىنىڭ 5 جىلدىعىنا وراي جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ كەزەكتى وتىرىسى ءوتىپ, وندا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا «جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ قۇرمەتتى توراعاسى» اتاعىن بەرۋدى ۇسىندى. ۇسىنىس قاتىسۋشىلار تاراپىنان ءبىراۋىزدان قولداۋ تاپتى.
بۇعان قوسا ەلباسى ءتۇبى ءبىر تۇركى ەلدەرىنىڭ ىنتىماعىنىڭ نىعايىپ, باۋىرلاستىق, ارىپتەستىك بايلانىستاردىڭ جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنە سۇبەلى ۇلەس قوستى. ايتالىق, نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2009 جىلى ازەربايجاننىڭ ناحچىۆان قالاسىندا تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىن قۇرۋ تۋرالى باستاما كوتەرىپ, ونىڭ بۇگىنگىدەي كەرەگەسىنىڭ كەڭەيىپ, اياعىنان نىق تۇرۋىنا ەسەلى ەڭبەك ءسىڭىردى. وتكەن جىلى باكۋ قالاسىندا مەرەيلى ونجىلدىق بەلەسىن ەڭسەرگەن تۇركى كەڭەسىنىڭ سامميتىندە العاش رەت تۇركى كەڭەسىنىڭ قۇرمەتتى توراعاسى مارتەبەسى بەلگىلەنىپ, كەڭەسكە مۇشە مەملەكەتتەر بۇل قۇرمەتكە ءبىراۋىزدان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى لايىق دەپ تانىدى جانە تۇركى الەمىنىڭ جوعارى وردەنىمەن سالتاناتتى تۇردە ماراپاتتادى.
زامان تىنىسىن تاپ باسىپ تانيتىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ شىن مانىندە قازىرگى كەزدەگى الەمنىڭ كەمەڭگەر تۇلعاسى رەتىندە مويىندالدى. وسىنداي الىپ ادام قازاقتىڭ باعىنا تۋىپ, تاۋەلسىزدىك العان تۇستا ەل رۋحىن كوتەرىپ, قازاقستاننىڭ كەرەگەسى كەڭ, وزگەلەرمەن تەرەزەسى تەڭ مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسۋىنا قىزمەت ەتتى. قازاق حالقى ءۇشىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ – تۇرىكتەردىڭ اتاتۇركى, ورىستاردىڭ I پەتر, امەريكانىڭ رۋزۆەلتى, سينگاپۋردىڭ لي كۋان يۋ سياقتى قايراتكەرى جəنە تۇركى əلەمىنىڭ ابىزى. ۇلى دالانىڭ اسىل پرەزەنتىنىڭ اتى مەن تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تاريحي ساباقتاستىعى ماڭگى ۇزىلمەك ەمەس.
