القالى جيىندى پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير بوجكو اشتى. ول ىشكى نارىقتاعى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ 11 تۇرىندە يمپورتتىڭ ۇلەسى جوعارى ەكەنىن العا تارتتى. اتاپ ايتقاندا, بالىق – 73%, ىرىمشىك جانە سۇزبە – 49,5%, شۇجىق – 38%, مارگارين – 66%, كەپتىرىلگەن جەمىستەر – 100%, تاۋىق ەتى 45% سىرتتان اكەلىنەدى. بۇل رەتتە باعانى تۇراقتاندىرۋ ماسەلەسى ستراتەگيالىق مانگە يە بولادى.
سونداي-اق ۆلاديمير بوجكو نارىقتاعى جانە بازارداعى باعانى تۇراقتاندىرۋ ءىس-شارالارىنا باسىمدىق بەرۋ ماسەلەسىن ءسوز ەتتى.
كۇن تارتىبىندەگى تاقىرىپتى تالقىلاۋ ءۇشىن الدىمەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ساپارحان وماروۆ دەپۋتاتتار الدىندا سالانىڭ وتكەن جىلعى دامۋ كورسەتكىشتەرىنە توقتالدى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, 2019 جىلدىڭ قاڭتار-جەلتوقسان ايلارىندا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىم كولەمى وتكەن جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 0,9%-عا ۇلعايىپ, 5,2 ترلن تەڭگەنى قۇراعان. بۇل رەتتە مال شارۋاشىلىعى ءونىمىن ءوندىرۋ 4%-عا ارتىپ, وسىمدىك شارۋاشىلىعى ءونىمىن ءوندىرۋ 2019 جىلعى قولايسىز اۋا رايى جاعدايلارىنا بايلانىستى 1,7%-عا تومەندەگەن. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا سالىنعان ينۆەستيتسيالار 41,1%-عا ارتىپ, 501,6 ملرد تەڭگەنى, اگروونەركاسىپتىك كەشەن ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى 6,4%-عا ۇلعايىپ, 3,3 ملرد دوللاردى قۇراعان.
– ەگىن جيناۋ قورىتىندىلارى بويىنشا 17,4 ملن توننا استىق باستىرىلدى. بۇل – 2018 جىلدىڭ دەڭگەيىنەن 2,9 ملن تونناعا نەمەسە 14%-عا از. بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكا بويىنشا قولدا 10,2 ملن توننا استىق, ونىڭ ىشىندە 7,8 ملن توننا بيداي بار. استىقتى ىشكى تۇتىنۋ كولەمى 1 شىلدەگە دەيىن شامامەن 5,8 ملن توننانى, بيداي 3,8 ملن توننانى قۇرايدى. ەكسپورتتىق الەۋەت 3,1 ملن توننا استىقتى قۇراسا, ونىڭ 2,7 ملن تونناسى – بيداي. وتپەلى قالدىق شامامەن 1,3 ملن توننانى قۇرايدى. وسىلايشا ەلدە بار استىق كولەمى حالىقتى قامتاماسىز ەتۋ, تۇقىم مەن جەمشوپ قورىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى. بۇل رەتتە ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسى 604 مىڭ توننا استىق كولەمىندە ازايمايتىن قور قالىپتاستىردى. جالپى, وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان ەگىس الاڭدارىن ءارتاراپتاندىرۋ ساياساتى وڭ ناتيجەلەر بەرۋدە. 2011 جىلمەن سالىستىرعاندا مايلى داقىلدار ءوندىرۋ كولەمى 1,6 ەسە ۇلعايىپ, 2,9 ملن توننانى قۇرادى. كوكونىس-باقشا داقىلدارىنىڭ جالپى جينالىمى 33%-عا, كارتوپ 4,7%-عا ءوستى, – دەدى مينيستر.
سونىمەن قاتار ەت ءوندىرۋ كورسەتكىشى دە كوپتىڭ نازارىنا ۇسىنىلدى. 2019 جىلى ەت ءوندىرۋ كولەمى 5,8%-عا ۇلعايىپ, 1,1 ملن توننانى قۇراعان ەكەن. ەت ءوندىرىسىنىڭ ۇلعايۋى اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارى سانىنىڭ وسۋىمەن بايلانىستى بولدى. سوڭعى 5 جىلدا ءىرى قارا مال باسى 23,3%-عا ءوسىپ, 7,4 ملن باستى قۇرادى. ۇساق مال 6,6%-عا ارتىپ, 19,1 ملن باستى, جىلقى 45,8%-عا ارتىپ, 2,8 ملن باستى قۇرادى. سالانىڭ قۇرىلىمى دا وزگەرۋدە, 2014 جىلى ۇيىمداستىرىلعان شارۋاشىلىقتارداعى ءىرى قارا مال باسىنىڭ ۇلەسى 35,1% بولسا, قازىر 44,9%-دى قۇرايدى. جالپى, ەت بويىنشا قامتاماسىز ەتۋ كولەمى 85%-دى قۇرايدى. بۇل رەتتە «قىزىل ەت» بويىنشا يمپورت ۇلەسى جالپى تۇتىنۋ كولەمىنىڭ 5%-ىنان اسپايدى. وڭدەۋگە تەك مۇزداتىلعان ەت عانا اكەلىنەدى. قۇس ەتى بۇعان كىرمەيدى, ول بويىنشا ىشكى تۇتىنۋداعى يمپورت ۇلەسى 44,7%-دى قۇرايدى.
س.وماروۆ مينيسترلىك نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ 29 ءتۇرى بويىنشا تۇراقتى تۇردە مونيتورينگ جۇرگىزىپ وتىراتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل تىزبەنى شارتتى تۇردە 3 توپقا بولۋگە بولادى ەكەن. ونىڭ ءبىرىنشىسى – تاۋىق جۇمىرتقاسى, كۇرىش, قوي ەتى, كارتوپ, ۇن, ماكارون قامتاماسىز ەتىلۋى 100 جانە ودان دا كوپ پايىزدى قۇرايتىن ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى. وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ ءوندىرىس كولەمى جەتكىلىكتى بولعاندىقتان, بۇلارعا باسىمدىق بەرمەۋ ۇسىنىلادى. ەكىنشى توپ – قامتاماسىز ەتىلۋى 90 جانە ودان اساتىن پايىزدى قۇرايتىن ءونىم تۇرلەرى. بۇلار – ماۋسىمعا تاۋەلدى بولاتىن قىزاناق, قيار, قىرىققابات, ءسابىز, پياز, بۇرىش سياقتى كوكونىس ونىمدەرى, سيىر ەتى, شوشقا ەتى, جىلقى ەتى, قىشقىل ءسۇت ونىمدەرى, سارى ماي جانە كۇنباعىس مايى. كورسەتىلگەن ونىمدەر جەتكىلىكتى كولەمدە وندىرىلەدى, بۇعان قوسا از كولەمدە يمپورت تا بار. ءۇشىنشى توپ – قامتاماسىز ەتىلۋى 80 پايىزدان تومەن ءونىم تۇرلەرى. بۇلار – قۇس ەتى, شۇجىق ونىمدەرى, ىرىمشىك پەن سۇزبە, بالىق, الما مەن قانت. بۇل تاۋارلىق پوزيتسيالار بويىنشا يمپورت جىل سايىن 580,7 ملن دوللاردى نەمەسە 220 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى.
– مينيسترلىك ءسۇت, قۇس ەتىن, الما مەن قانت ءوندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋدى كوزدەيتىن سالالىق باعدارلامالار ازىرلەدى. ماسەلەن, 2020 جىلى زاماناۋي تسيفرلى تەحنولوگيالار قولدانىلاتىن 25 ونەركاسىپتىك
تاۋارلى ءسۇت فەرمالارى, 3 ەت كومبيناتى, 8 قۇس فابريكاسى سالىنادى, 2000 گەكتارعا باق وتىرعىزۋ جوسپارلانۋدا, جامبىل وبلىسىندا قانت زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى باستالىپ كەتتى. بۇل جوبالار بويىنشا وتكەن جىلى دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلدى, ناقتى ينۆەستورلار ايقىندالىپ, قازىرگى ۋاقىتتا قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى شەشىلۋدە. ءۇش جىل ىشىندە ىرىمشىك پەن سۇزبە ءوندىرىسى 16,2%-عا ۇلعايىپ, 29,5 مىڭ توننانى قۇرادى. بۇل رەتتە, ەلىمىزدە شامامەن 5,8 ملن توننا ءسۇت وندىرىلگەنىمەن, ءسۇت زاۋىتتارىنىڭ جۇكتەلۋى قازىر شامامەن 65%-دى قۇرايدى. وسىعان بايلانىستى جىل سايىن 25 ونەركاسىپتىك تاۋارلىق ءسۇت فەرماسىن ەنگىزۋ ارقىلى ءسۇت ءوندىرىسىن قارقىندى فورماتقا اۋىستىرۋ ۇسىنىلادى. بۇل جىل سايىن قوسىمشا 120 مىڭ تونناعا دەيىن ءسۇت وندىرۋگە جانە 1250 جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى ءۇشىن قارجىلاندىرۋدىڭ جەڭىلدەتىلگەن شارتتارى پايدالانىلادى. بۇل شارالاردى ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن 5 جىل ىشىندە ءسۇت زاۋىتتارىنىڭ تولىق جۇكتەلۋىن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانىپ جاتىر, – دەدى س.وماروۆ.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى كەشەندى ءىس-شارالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىمەن 2024 جىلعا قاراي ىشكى نارىقتى 80%-دان 100%-عا دەيىن وتاندىق ونىمدەرمەن مولىقتىرۋ مۇمكىن بولاتىنىن العا تارتتى.
تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار سالاداعى جۇمىسقا قاتىستى ءبىراز سىن ايتتى. سولاردىڭ قاتارىندا ءماجىلىستىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ توراعاسى بەرىك وسپانوۆ بەلگىلەنگەن جوسپارلاردىڭ مەرزىمىندە ورىندالۋىنا كۇمانمەن قارادى. ماجىلىسمەندى مۇنداي ءدۇدامال ويعا جەتەلەگەن بىرنەشە سەبەپ بار. ونىڭ ءبىرىنشىسى – اوك سالاسىن دامىتۋدىڭ ناقتى ستراتەگياسىنىڭ, مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋ ساباقتاستىعىنىڭ جانە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ تاسىلدەرىندە ايقىندىقتىڭ بولماۋى.
ەكىنشى سەبەبى – سۋبسيديالار مەن كرەديتتەرگە قولجەتىمدىلىكتىڭ تومەندىگى. اگروبيزنەس وكىلدەرى تەك بيۋدجەتتىك سۋبسيديالارعا ارقا سۇيەپ ادەتتەنگەن, بۇل – نارىقتىق ءتاسىل ەمەس. سونداي-اق ءالى كۇنگە دەيىن شاعىن جانە ورتا شارۋاشىلىقتاردى قولداۋ تەتىكتەرى پىسىقتالماعان.
ۇكىمەت ساعاتىنىڭ سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ كاسىپورىندارىن قۇرۋدا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتى دامىتۋ قاجەتتىلىگىنە قاتىستى بىرقاتار ۇسىنىس ايتتى. بۇعان قوسا الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كوورپەراتسيانىڭ فۋنكتسيالارى مەن جۇمىس تەتىگىن قاتايتۋ قاجەت ەكەنى ايتىلىپ, اكك-نى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ونىمدەردى ءوندىرۋشىسى مەن ساتىپ الۋشىنى جاقىنداستىراتىن بەلسەندى وپەراتور رەتىندە قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى.
جيىن قورىتىندىسى بويىنشا ايتىلعان سىن-ەسكەرتپەلەردى, ۇسىنىستاردى ەسكەرە وتىرىپ, ءماجىلىستىڭ ۇسىنىمدارى ازىرلەنەدى.
