كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس, «EQ»
باسقوسۋعا وڭىردەگى فيلولوگ عالىمدار, ءتىل ماماندارى مەن وبلىس اكىمدىگىنىڭ تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ ماماندارى قاتىستى. قازىرگى قولدانىمداعى كيريلل الىپبيىندە 42 ءارىپ بولسا, جاڭا ۇسىنىلىپ وتىرعان ءالىپبي نۇسقاسىندا 31 ءارىپ بار.
جيىنعا قاتىسۋشىلار جاڭا الىپبيگە قاتىستى 7 ماسەلە توڭىرەگىندە وي ءوربىتتى. اسىرەسە «چ» دىبىسىن تاڭبالاۋ كەرەك پە, الدە كەرەك ەمەس پە, بالكىم مۇلدەم الىپ تاستاۋ كەرەك شىعار؟ – دەگەن ساۋال توڭىرەگىندە ءتىل ماماندارىنىڭ پىكىرى قاق جارىلدى. ءبىر تاراپ «چ» دەربەس ءارىپ رەتىندە تاڭبالانۋى كەرەك, ويتكەنى قازىر اعىلشىن تىلىنەن ەنىپ جاتقان سوزدەردىڭ قۇرامىندا كوپ كەزدەسەدى. تۇرىك, ازەربايجان الىپبيىندە «چ»-عا ارنايى تاڭبا بار. «ونى الىپ تاستاساق, چەحوۆ, سەرگەەۆيچ دەگەندى قالاي جازامىز؟» دەگەندى ايتتى. ەكىنشى تاراپ بۇعان: «جاڭا الىپبيگە كوشۋىمىزدىڭ ءبىر سەبەبى – ۇلتتىق ءتىلدىڭ سىرت اسەرگە قارسى تۇرۋ يممۋنيتەتىن كۇشەيتۋ ەكەندىگىن ۇمىتپاۋ كەرەك» دەگەن ءۋاج ايتىپ, تىلىمىزدە «چ» دەگەن دىبىستىڭ جوق ەكەنىن, ول «ت» مەن «ش»-نىڭ قوسىندىسىنان جاسالعان قۇراما دىبىس ەكەنىن جەتكىزدى.
جاڭا ءالىپبي نۇسقاسىنداعى تاعى ءبىر جاڭالىق – مۇندا «س» دەگەن تاڭبا جوق, كيريلدەگى قازىرگى «س» ءارپى «S» تاڭباسىمەن بەلگىلەنگەن. ءتىلشى ماماندار بۇل ماسەلە توڭىرەگىندە دە ءبىراز تالاسقا باردى. «مەديتسينا تەرميندەرىنىڭ كوبى «تس»-مەن ايتىلادى, سونداي-اق لاتىن ءالىپبيى ەجەلدەن «ا», «B», «س»-دان باستالادى, بۇل ارىپتەر تولىق تۇرۋى كەرەك» دەۋشىلەر بولدى. بۇل پىكىرگە قارسى شىعۋشىلار «تس»-نىڭ «ت» جانە «س» دىبىستارىنان قۇرالاتىنىن, سوندىقتان «تس»-مەن كەلەتىن سوزدەردى «S» ارپىمەن جازۋ ۇتىمدى» دەگەندى ايتتى.
جيىن سوڭىندا عالىمدار پىكىر بىلدىرۋشىلەردىڭ ارقايسىسى ءوز ويىن قاعازعا ءتۇسىرىپ, حاتتاماعا ەنگىزۋ ءۇشىن جازباشا تۇردە ۇسىنۋ كەرەك دەگەن ورتاق شەشىمگە توقتادى. حاتتاما كوشىرمەسى جاڭا ۇلگىدەگى جەتىلدىرىلگەن ءالىپبي نۇسقاسىن ۇسىنعان جۇمىس توبىنا جونەلتىلەدى.
قوستاناي
