تانىم • 06 ناۋرىز، 2020

تولەگەنىن ساعىنعان قىز جىبەك

4544 رەت كورسەتىلدى

«ولگەنى تولەگەننىڭ راس بولسا، قۇدايىم قىز جىبەكتى نەگە المايدى؟..». فيلمدەگى ساي-سۇيەگىڭدى سىرقىراتار جىبەكتىڭ وسى ءبىر جوقتاۋىن جۇرەكتى پەندە جايباراقات تىڭداي الماسا كەرەك. ال ونەردە عانا ەمەس، ومىردە دە قوس اققۋداي جاراسىپ قاتار جۇزگەن قوس عاشىقتىڭ سىڭارى قاپيادا ماڭگىلىككە باعىت بۇرسا، ەگىزى ەگىلمەي قايتسىن؟! ءالى ەستە، وسىدان جىل بۇرىن تەاتردا تۇساۋى كەسىلگەن «قىز جىبەك» سپەكتاكلىنە جالعىز كەلگەن جىبەك – مەرۋەرت وتەكەشوۆانىڭ ءدال وسى جوقتاۋ ايتىلاتىن ساحنادا جانارىن شىلاعان جاس­تى تىيا الماي، تولقىعانىن كورگەندە ءبىز دە ەرىكسىز مۇڭايعانبىز. ماڭگىلىك ادال ماحاببات جىردا عانا ەمەس، ومىردە دە بولاتىندىعىنا شىن يلانعانبىز. سونداي ساف سەزىمنىڭ پەشەنەگە بۇيىرۋىن ىشتەي تىلەك ەتكەنبىز. بۇل جولى دا قازاقتىڭ قىز جىبەگى اتانعان مەرۋەرت وتەكەشوۆامەن جۇزدەسىپ، تىلدەسىپ وتىرىپ اكتريسانىڭ ءمولدىر جانارىنا تۇنا قالعان تۇڭعيىقتان ادال جارعا دەگەن شەكسىز ساعىنىشتىڭ ءىزىن كوردىك. قىز جىبەك تولەگەنىن ساعىنىپتى...

اكتريسا ايتادى: مەنىڭ ساعى­نىشىم – ماڭگىلىك. قۇمان ءاردايىم جۇ­رەگىمدە. ءبىز ءتىپتى دە الىستاماعان سياق­تىمىز. ۇنە­مى جانىمدا جۇرگەندەي. جوعارىدان بولسا دا ونىڭ قولداۋىن سەزەمىن. قينالعان سات­تەرىمدە سىرلاسامىن. سوندىقتان بولار، قۇمان بۇل جالعاندا جوق دەگەنگە سەنگىم كەلمەيدى. پەندەمىز عوي، ء«الى دە ءبىراز قاسىمدا جۇرە تۇرعاندا، ارماندارىمىزدى بىرگە جۇزەگە اسىرىپ، بالا-شاعا، نەمەرەلەرىمىزدىڭ قىزىعىن بىرگە كورگەندە عوي» دەگەن وكى­نىشتىڭ، وكسىكتىڭ ىشتەي قينايتىنى، جۇ­رەكتى قان جىلاتاتىنى بار. بىراق اللانىڭ ىسىنە نە شارا؟ كوڭىلدى سولاي كون­دىرەمىز. ءوزىڭ بىلەتىندەي، اعالارىڭ ورتامىزدا جۇرسە، 10 ناۋرىزدا 75 جاسقا تولار ەدى. قازىر مەرەيتويىن تويلاۋعا قىزۋ دايىندالىپ جاتار ما ەدىك... جال­پى، قۇمان بولمىسىنان وتە ارمانشىل ەدى عوي. ونەردە جۇزەگە اسىرسام دەگەن جوسپارى، ويلارى كوپ بولاتىن. بىراق پەشەنەسىنە بۇيىرعان شەكتەۋلى عۇمىر جەتكىزبەدى. مەنىڭ ەندىگى ارمانىم – قۇماننىڭ سول ويلارىن، تىلەگىن شامامنىڭ جەتكەنىنشە جۇزەگە اسىرۋ. ونەردەگى ءىزىن، ومىردەگى بولمىسىن تولىق اشاتىن، ايشىقتايتىن كىتاپ شىعارسام دەپ ارماندايمىن. قازىر باسپاعا دايىندالىپ جاتىر. قارجىلىق جاعى شەشىلسە، كوپ ۇزاماي وقىرمانىمەن قاۋىشىپ قالار. بۇيىرسا، كۇزدە ءوزى بار عۇمىرىن ارناعان قاراشاڭىراق – الماتىداعى م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترىندا ەسكە الۋ كەشىن وتكىزگىمىز كەلەدى. بۇل مەنىڭ جار الدىنداعى، قازاق ونەرىنىڭ الدىنداعى پارىزىم دەپ بىلەمىن.

مەن ويلادىم: قازاق ونەرىنىڭ قور­جىنىنا قوماقتى ولجا بولىپ قوسىل­عان قازىنا – رەجيسسەر سۇلتان قوجى­قوۆتىڭ «قىز جىبەك» ءفيلمىنىڭ جارىققا شىققانىنا بيىل 50 جىل تولدى. ءبىر ادامىڭ عۇمىرىنا پارا-پار ۋاقىت. «قىز جى­بەكتىڭ» ءتۇسىرىلۋى ۇلتتىق كينەماتو­گرا­فيا ءۇشىن عانا قۇت بولعان جوق، ءتۇسى­رىلىم الاڭىندا تاعدىر تابىستىرعان قوس عاشىق تولەگەن – قۇمان مەن جىبەك – مە­رۋەرتتىڭ ومىرىنە دە ءوزىنىڭ كۇتپەگەن تار­تۋىن الا كەلدى. كسرو حالىق ءارتىسى بەكەجان – ءاسانالى ءاشىموۆتىڭ سوزىمەن ايتقاندا، ول زاماننىڭ تولەگەنى مەن جىبە­گى قوسىلماسا، بۇل زاماننىڭ تولە­گەنى مەن جىبەگى قوسىلدى. مۇقىم ەل بو­­لىپ تىلەۋىن تىلەگەن عاشىقتار ءفيلمى جا­­رىققا شىققاننان كەيىن، كوپ ۇزاماي ءوز وتا­ۋىنىڭ كەرەگەسىن كەردى. مىنە، سودان باستاپ جارتى عاسىر بويى قازاق ءۇشىن ماحابباتتىڭ سيمۆولىنا اينالىپ كەلدى. ونەردە عانا ەمەس، ومىردە دا ادال ماحابباتىڭ اينىماس ۇلگىسىن كورسەتىپ، ءبىر-ءبىرىن اداسپاي تاپقان عاشىقتاردا، ءسىرا، ارمان جوق شىعار...

اكتريسا ايتادى: ادامنىڭ ارما­نى تاۋسىلعان ءساتى ونىڭ ولگەنى بولار. قۇمان ەكەۋمىزدى تابىستىرىپ، ءبىر عۇ­مىردى ورتاق ءسۇرۋدى ءناسىپ ەتۋ باقىتىن بۇيىرتقانى ءۇشىن اللاعا مىڭ دا ءبىر شۇكىر دەيمىن. تاعدىرىما ريزامىن. ايت­سە دە ارمان كوپ قوي. ول، اسىرەسە ونەر­­مەن، شىعارماشىلىقپەن بايلانىس­تى. بىراق مەن قانداي جاعدايدا دا ءوز ورنىم­دى ءبىلدىم. ساحنا مەن ءتۇسىرىلىم الاڭىندا قاتار جۇرگەنىمىزبەن، ەشقاشان قۇماننىڭ الدىنا شىققان ەمەسپىن. ادال جار بولدىم، ءۇش بالا ءوسىرىپ تاربيەلەدىم. مەن ءۇشىن ونەردەن كەيىنگى ەڭ ۇلكەن قۇن­دىلىق وتباسى بولدى. ازاماتىما جاقسى جار، بالالارىما ارداقتى انا بولۋ قاشاندا ماڭىزىن كەمىتكەن ەمەس. بۇگىندە ونى ۇلكەن ماقتانىشپەن ايتا الامىن. راس، جاۋاپكەرشىلىك جۇگى جەڭىل بولمادى. ويتكەنى حالىق مەنى قىز جىبەك بەينەسىندە قابىلدادى. «قازاقتىڭ قىز جىبەگى» دەپ تانىدى. سوندىقتان دا وسى ءبىر اياۋلى اتاققا داق تۇسىرمەۋگە تى­­رىستىم. قىز جىبەكتىڭ بويىنداعى ماحابباتقا دەگەن ادالدىقتى، تازالىقتى مەن دە ءوزىمنىڭ ومىرلىك تەمىرقازىعىما اينال­دىردىم. حالقىمىز ءۇشىن اياۋلى تۇلعانى كينو تىلىندە سويلەتۋ باقىتى بۇيىرعان ساتتەن باستاپ، جاس تا بولسام وزىمە ارتىلعان جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىندىم. قىز جىبەك بەينەسى ۇلتىمىزدىڭ وسكەلەڭ ۇرپاعىنا ۇلگى بولۋ كەرەكتىگىن وتە ەرتە ۇعىندىم. حالىق تا ءبىزدى الاقانىنا سالىپ الديلەدى. قۇمان ەكەۋمىز ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن جاس شاڭىراعىنا اق باتامىزدى بەردىك. جاستار ءۇشىن ءبىز ادال، اق ماحابباتتىڭ اققۋداي سيمۆولى بولدىق. وسى قۇرمەتتى، سەنىمدى ابىرويمەن كوتە­­رىپ ءجۇرۋدىڭ ءوزى جەڭىل جۇك ەمەس، قىزىم. «قىز جىبەك» – مەنىڭ ونەردەگى «تول­قۇجاتىم». ليرو-ەپوستىق جىرداعى بولسىن، كينوداعى بولسىن قىز جىبەكتىڭ داڭقىنا قىلاۋ تۇسىرمەدىم.

مەن ويلادىم: «قىز جىبەك» ءفيل­مى – سول كەزدە نەبارى 10-سىنىپتا وقي­تىن ءورىمتال بويجەتكەننىڭ ومىرىنە ۇل­كەن باق بولىپ قوندى. ءتىپتى ارمانداپ كورمەگەن ابىروي-اتاق اينالىپ كەلىپ ءوزىن تاڭدادى. الداعى تاعدىرىنا ساۋلەسىن شاشىپ، داڭعىل جول اشىپ بەردى. قىز جىبەك ءتۇسىرىلىم الاڭىنان ومىرلىك تولەگەنىن كەزىكتىرىپ قانا قويعان جوق، شىعارماشىلىعىنىڭ العاشقى باسپال­داعىندا-اق ونەر الەمىنىڭ كىل مىق­تىلارىمەن بىرگە يىق تىرەستىرىپ جۇمىس ىستەۋ، سەرىكتەس بولۋ باقىتىنا دا يە بول­دى. «قىز جىبەك» ارقىلى ونەردەگى دە، ومىر­دەگى دە باعىن تاپتى. تەڭدەسسىز شىعار­ماشىلىق، عۇمىرلىق تاجىريبە جينادى. فيلم رەجيسسەرى – سۇلتان قوجىقوۆ، ستسە­ناري اۆتورى – عابيت مۇسى­­رەپوۆ، كومپو­زيتورى – نۇرعيسا تىلەن­­ديەۆ، سۋرەتشىسى – گۇل­فايرۋز يس­مايى­­لوۆانى ايتپاعاندا، ءسا­بيرا ماي­قانوۆا، كاۋكەن كەنجەتاەۆ، كەنەنباي قوجابەكوۆ، ىدىرىس نوعايباەۆ، فاريدا ءشارىپوۆا، ءانۋار مولدابەكوۆ باستاعان قازاق ونەرىنىڭ ساڭلاقتارى ايتۋلى جۇ­مىستىڭ كوركەمدىك دەڭگەيىن دە، ابىرويىن دا اسپانداتقانى انىق. مىنە، وسى ورتادا ءجۇرىپ العاشقى شىعارماشىلىق تاجىريبەسىن جيناپ، ۇلىلار ۇلاعاتىن بويىنا سىڭىرگەن جاننىڭ، البەتتە ومىرلىك ۇستانىمى مەن جالپى ادامي بولمىسىن قىز جىبەك بەينەسىمەن تىعىز بايلانىس­تى­رىپ، وتكەنگە ۇلكەن ماحاببات، شەكسىز ساعى­نىشپەن كوز تىگۋى، ەستەلىك ايتۋى زاڭدى دا.

اكتريسا ايتادى: 1967 جىل­دىڭ سو­ڭىندا رەجيسسەر سۇلتان قوجىقوۆ­تىڭ ليرو-ەپوستىق جىر بويىنشا ۇلتتىق كوركەمفيلم تۇسىرگەلى جاتقانىن ەستىدىك. شىنى كەرەك، ونەردى جاقسى كورىپ، قى­زىعا باقىلاعانىممەن، جالپى اكتريسا بولام دەپ ءتىپتى دە ويلاعان جوقپىن. «قىز جىبەك» ءفيلمىنىڭ ىرىكتەۋىنە دە كەزدەي­سوق كەلدىم دەسەم بولادى. ول كەزدە مەن مەكتەپتە وقيمىن. ىرىكتەۋدىڭ ءوتىپ جاتقانىن ءبىلىپ، ۇلكەندەردىڭ كەڭەسىمەن باق سىناپ كورۋگە بەل بۋدىم. كەلسەم، ستۋديا تولى قىزدار. بىرىنەن ءبىرى وتكەن سۇلۋ. ءارى وزدەرىنە دەگەن سەنىمدەرى دە زور ەكەن. ونى كورىپ مەن كەيىن شەگىنشەكتەي بەردىم. «ماسساعان، مىنا سۇلۋلاردىڭ اراسىندا ماعان نە بار؟» دەپ ىشتەي ويلاپ قويامىن. ونىڭ ۇستىنە كينو سالاسىندا ەش تاجىريبەم دە جوق. ءالى مەكتەپتە وقيمىن. 10-سىنىپ وقۋشىسىنىڭ باستى رولگە بەكىتىلە قويۋى سول كەزدە مەنىڭ تۇسى­نىگىمدە تەك قيال-عاجايىپ ەرتەگىدەي كو­رىنەتىن. ءۇمىتىم ۇزىلە باستادى. بىراق سون­دا دا قايتپاي، سەنىمسىز بولسام دا، كەلگەن سوڭ سىناققا قاتىستىم. «باپ شابا ما، باق شابا ما؟» دەپ قازاق بەكەر ايتپاعان عوي. بايقاۋعا تۇسكەن قا­لىڭ قىزدىڭ ىشىنەن رەجيسسەردىڭ تاڭ­داۋى ماعان تۇسكەن ەكەن. ءتىپتى سەنەر-سەنبەسىمدى بىلمەدىم. كەيىن رە­جيسسەردەن سۇراپ بىلگەنىمدەي، قىز جىبەك رولىنە ۇمىتكەر سۇلۋلاردىڭ كوركى كەرىم، اجارى ايداي بولعانىمەن، جۇرەك­تەرىندە ونەرگە دەگەن ماحاببات پەن شى­نايىلىق كەمشىن ءتۇسىپتى. ارينە، ول كەزدە مەنىڭ دە تالانتىمنىڭ تاس جارىپ، ەرنەۋىنە سىيماي تۇرعانى شامالى ەدى. بىراق رەجيسسەر سۇلۋلىقتان بولەك، جاس­تىعىمدى، تازالىعىمدى، ۇركەكتىگىمدى ۇنات­قان بولۋى كەرەك، ءسويتىپ باستى رولگە بە­كىتىپتى.

البەتتە، كوركەمدىك كەڭەس العاشىندا مەنى جاس كورىپ، باستى رولگە بەكىتۋ ماسە­لەسىندە ەكىۇداي ويدا بولعانى راس. الايدا بۇل جەردە رەجيسسەردىڭ تاباندىلىعىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. ول كىسى تاجىريبەسىزدىگىمە، جاستىعىما قاراماستان سەندى. «قىز جى­بەك پەن تولەگەندى تاجىريبەلى اكتەرلەردەن گورى جاس، كوزدەرىندە ۇشقىن وتى جا­لىن­داعان جاستار ويناۋى كەرەك» دەگەن سۇلتان اعامىزدىڭ ءسوزى ەسىمدە. سول سەنىم ماعان شابىت بەردى. قازىر ويلاپ قاراسام، رەجيسسەردىڭ بۇل رولگە ساحنادا شىڭدالعان، كاسىبي اكتريسانى ەمەس، تاجىريبەسى جوق جاستى تارتۋى ۇتىمدى بول­عان سەكىلدى. مەنى تاڭداعانى ءۇشىن اي­تىپ وتىرعان جوقپىن، باسقا اكتريسا تاڭ­دالسا دا رەجيسسەردىڭ وسى شەشىمىن قۇپ­تار ەدىم. ويتكەنى جاستىقتا تازالىق بار.

ال ەندى تاجىريبەگە كەلسەك، راسىمەن دە مەن جولى بولعان اداممىن. قا­زاقتىڭ ءبىرتۋار ونەر يەلەرى ءسابيرا ماي­قا­نوۆا، فاريدا ءشارىپوۆا، ءانۋار مولدابەكوۆ، كاۋكەن كەنجەتاەۆ، كەنەن­باي قوجابەكوۆ، ىدىرىس نوعايباەۆ، ءاسانالى اشىموۆتەرمەن بىرگە ونەر كور­سەتۋ باقىتىنا يە بولدىم. اڭىز تۇل­عالاردىڭ كوزىن كورىپ، باتاسىن ال­­دىم. اسىرەسە، ءتۇسىرىلىم الاڭىندا گۇل­فايرۋز يسمايىلوۆا اپامىزدىڭ شاپاعاتىن، قامقورلىعىن كوپ كوردىم. ءفيلم­نىڭ باس سۋرەتشىسى بولا تۇرىپ، جىبەكتىڭ انا­سىنىڭ ءرولىن قاتار وينادى. سوندا اقىلىن ايتىپ، تۋعان انامداي مەيىرىمىن توكتى. ونەردەگى العاشقى قادامىمدا وسىنداي تاۋتۇلعالاردىڭ باعدار بولعانى مەن ءۇشىن ۇلكەن باقىت.

مەن ويلادىم: بىردە الماتى­داعى م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملە­كەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترىنىڭ باي مۇراعاتىنىڭ قۇندى جادىگەرلەرمەن تانىسا ءجۇرىپ، شاڭ باسقان ارحيۆتەردىڭ اراسىنان ءۇشبۋ حاتتى كوزىمىز شالدى. سارعايعان قاعازعا مارجانداي جازۋمەن مىناداي اقجارما تىلەك ءتۇسىپتى:

ەل سۇيەدى تولەگەن مەن جىبەكتى،

ەلجىرەگەن ەكى بىردەي جۇرەكتى.

مەرۋەرت − جىبەك،

قۇمان بۇگىن تولەگەن،

ءبىزدى بۇگىن قۋانىشقا بولەگەن.

قول ۇستاسىپ شىقتى ۇزاق ساپارعا،

ورىن الىپ ءومىر دەگەن كەمەدەن.

بۇگىنگىنىڭ تولەگەن مەن جىبەگى،

اجىراسپاي ءوتسىن ماڭگى جۇرەگى.

باي بولىڭدار جەتىپ بارشا مۇراتقا،

ءانۋاردىڭ وسى ادال تىلەگى!

بۇل – «قىز جىبەك» فيلمىندە شەگە بەي­نەسىن شەگىنە جەتكىزىپ، كەمەلىنە كەل­تىرە كەيىپتەگەن قۇبىلىس اكتەر ءانۋار مولدابەكوۆتىڭ قازاقتىڭ تولەگەنى مەن قىز جىبەگى – قۇمان تاستانبەكوۆ پەن مەرۋەرت وتەكەشوۆانىڭ ۇيلەنۋ تويىنا ارناعان دوستىق، اعالىق لەبىزى. ارحيۆتە ساقتالعان اق پاراقتا اڭىز اكتەردىڭ اپپاق جۇرەگى دە قاتار سوعىپ تۇرعانداي. اڭگىمە اراسىندا اكتريسادان ايتۋلى حاتتىڭ تاريحىن سۇراپ، سىر سۋىرتپاقتادىق.

اكتريسا ايتادى: قۇمان ەكەۋ­مىزدىڭ ۇيلەنۋ تويىمىز كينودان تيتتەي كەم بولعان جوق. ءبىز بارلىق جاس جۇبايلار سەكىلدى نەكەمىزدى سالتانات سارايىنا قيدىرعان جوقپىز. تويدىڭ ءراسىمى مەن جورالعىسى رەجيسسەر سۇلتان قوجىقوۆ اعامىزدىڭ كابينەتىندە ءوتتى. قوناقتار تويعا «قىز جىبەك» فيلمىندە كيگەن كوستيۋمدەرىمەن كەلدى. ءبىز دە نەكەمىزدى تولەگەن مەن جىبەكتىڭ كيىمىن كيىپ تۇ­رىپ قيىپ، ادال، ماڭگىلىك ماحابباتقا انت بەردىك. تويىمىزدا بەكەجان-ءاسان­الى ءاشىموۆ اعامىز اسابا بولىپ، شەگە – ءانۋار اعا مولدابەكوۆ ۇلكەن مە­يىرىم­دى جۇرەگىنەن توگىلىپ تۇسكەن وسى ءبىر اقەدىل تىلەگىن ارنادى. تويدا بولعان سول اسىلدارىمىزدىڭ كوبى بۇگىندە بۇل ومىردە جوق. بىراق جارقىن بەينەلەرى جۇ­رەگىمدە. ءاردايىم ساعىنىشپەن ەسكە الامىن. ول كىسىلەردىڭ كينو الاڭىندا بولسىن، ءومىر جولىندا بولسىن كورسەتكەن تاعىلىمى مەن توككەن مەيىرىم، شاپاعاتى ەش ۇمىتىلماق ەمەس.

جالپى، مەن ومىرىمدە جاقسى ادامدار­دىڭ شاراپاتىن كوپ كوردىم. ءفيلمدى تۇسىرگەن سۇلتان قوجىقوۆ اعامىزدان باس­تاپ، فيلمگە تۇسكەن بارلىق اعا-اپا­­لارىم الاقانىنا سالىپ ەركەلەتتى، بىلمەگەنىمدى ۇيرەتتى. ءتىپتى، قۇمان ەكەۋ­مىزدىڭ وسىلاي ۇلكەن ومىرگە قول ۇستاسىپ بىرگە قادام باسۋىمىزعا دا قولداۋ ءبىل­دىرىپ، تىلەكشى بولدى. «قىز جىبەك» مەك­تەبىنەن وتكەننەن كەيىن، قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ونەر ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇسىپ، كسرو حالىق ءارتىسى حاديشا بوكەەۆانىڭ شەبەرحاناسىندا تاربيەلەندىم. ياعني، قۇمان ەكەۋمىزدىڭ تەاتر بويىنشا ءتالىم العان ۇستازىمىز دا ءبىر. ءبىر مەكتەپتىڭ تۇلەگىمىز. تەك قۇمان اعالارىڭ مەنەن ءسال ەرتەرەك ءبىتىردى. حاديشا اپامىز دا عاجاپ ادام، عالامات اكتريسا ەدى. سونداي ادامنان تاربيە العانىمىز ءبىز ءۇشىن ماقتانىش.

مەن ويلادىم: ءبىر ۇستازدىڭ ۇلاعا­تىن كورىپ، ءبىر باعىتقا كوز تىككەن قا­زاق­تىڭ تولەگەنى مەن جىبەگىنىڭ ونەر-ومىر­دەگى جولى تاريحىمەن دە، تاعىلى­مىمەن دە قىزىق. «قىز جىبەك» فيلمىنەن كەيىن دە تالاي تۋىندىلارعا بىرگە ءتۇسىپ، م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترى ساحناسىندا دا نەبىر عاشىقتاردىڭ كۇيىن كەمەلىنە جەتكىزە كەيىپتەگەن قوس تالانتتىڭ ورەلى ونەرى بۇگىندە تاماشا تاريح، قازاق تەاتر مەن كينو قورجىنىنا قوسىلعان تەڭدەسسىز تۋىندىلار.

اكتريسا ايتادى: «قىز جىبەك­تەن» كەيىن دە قۇمان ەكەۋمىز بىرنە­شە فيلمگە قاتار تۇستىك. بىراق ءبىز ءۇشىن بۇل تۋىن­دىنىڭ ورنى بولەك. بۇگىندە «قىز جىبەك» ءفيلمىن بىلمەيتىن جان جوق شىعار. ءتىپتى الىس-جاقىن شەتەلدەرگە دە ءالى كۇنگە دەيىن قازاق ەلىن وسى فيلم ارقىلى تانىستىرىپ كەلە جاتىرمىز. جارتى عاسىر وتسە دە تۋىندى ءوزىنىڭ كوركەمدىك بيىگىنەن تۇسكەن جوق دەپ سەنىممەن ايتا الامىن. ويتكەنى «قىز جىبەك» – تەك قانا ماڭگىلىك ماحابباتتى ەمەس، سونداي-اق پاتريوتتىق سەزىمدى ۇلىقتاپ، قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرىن، ادەت-عۇرپىن كەڭىنەن قام­تىعان كينو. سودان بولار، ول باسقا كارتينالارمەن سالىستىرعاندا ومىرشەڭ بولدى. ءتىپتى باستاپقىداي حالىقتىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنەن ءالى دە تايعان جوق دەسەم، ارتىق ايتقاندىق بولماس.

«قىز جىبەكتىڭ» جولى ءبىز ءۇشىن ونەردە دە، وتباسىندا دا جەڭىل، جارقىن بولدى. بىرنەشە فيلمگە ءتۇسىپ، قانشاما سپەكتاكلدە جۇپ بولىپ وينادىق. ماسەلەن، «ورنەك» ءفيلمى. بىزگە ەڭ قىمبات ءرول وسى فيلم­نەن بۇيىردى. وندا مەن سوۆحوز­دىڭ ديرەكتورىن، قۇمان اعاڭ مەنىڭ كۇيەۋىمدى – «پرورابتى» سومدادى. با­لامىز فارابي دە بىرگە تۇسكەن ەدى. عاني مۇرات­باەۆ تۋرالى تۇسىرىلگەن ءفيلمنىڭ دە شىعارماشىلىق بيوگرافيامىزدان الار ورنى ۇلكەن. تەاترداعى رولدەرىمىز دە ماعىنالى. اتاپ ايتسام، مۇحتار اۋەزوۆ­تىڭ «قاراگوزىندە» – ول نارشا، مەن قاراگوز، ش.ايتماتوۆتىڭ «انا – جەر-اناسىندا» ول – قاسىم، مەن – ءالي­مان بولىپ ساحناعا شىقتىق. بۇدان دا باسقا رولدەرىمىز كوپ. مۇنىڭ بارلىعى قۇ­مان ەكەۋ­مىزدىڭ ونەردە دە، ومىردە دە ۇندەسىپ ءومىر سۇرگەنىمىزدىڭ جەمىسى، ناتيجەسى دەپ ويلايمىن.

سونداي-اق «قىز جىبەك» ءفيل­مىنىڭ تاع­دىرىمىزدى ماڭگىلىك تابىستىر­عانى­نان بولەك، تاعى ءبىر ەرەكشە سىيى بار. ول – تۇڭعىشىمىز جىبەك. ءفيلمنىڭ قۇرمەتىنە ءبىزدى العاش رەت اتا-انا اتان­دىرعان بالاپانىمىزعا جىبەك دەپ ەسىم بەردىك. بۇگىندە جىبەك تە ءبىر وتباسىنىڭ وتاناسى. باقىتتى انا. نەمەرەلەرىمىز اجەلەپ كەلىپ، ەركەلەپ جاتادى. ادام ءۇشىن بۇدان اسقان باقىت جوق-اۋ.

مەن ويلادىم: قازاقتىڭ قىز جىبەگى – مەرۋەرت وتەكەشوۆامەن اڭگىمە­لەسىپ وتىرىپ بايقاعانىمىز، اك­تريسا الەمى ءوزىنىڭ تازالىعىمەن، ونەرگە ۇلكەن ماحابباتپەن قارايتىن پاراسا­تىمەن، سۇيگەن جارى، تولەگەنى – قۇ­مان تاستانبەكوۆكە دەگەن شەكسىز سۇيىسپەن­شىلىگىمەن دە ادەمى، قىزىق ەكەن. جارتى عاسىر بويى قازاقتىڭ قىزدارىنا ۇلگى بولىپ كەلە جاتقان ەكران­داعى سۇلۋ دا اياۋلى بەينە ومىردە دە سول بولمىسىنا قىلاۋ تۇسىرمەپتى. جۇرەگىنە ءاجىم قوندىرماپتى. اڭگىمەسى اسەرلى، جۇزىنەن مەيىرىم شاشىپ تۇرعان سۇلۋ ادامنىڭ كوڭىلى دە كىرشىكسىز. سول تازالىعى بولسا كەرەك، قۇمان اعامىز جاي­لى قويىلعان ساۋالدارىمىزعا ۇزاق ۇنسىزدىكپەن، قينالا، تولقي وتىرىپ جاۋاپ بەردى. قانشا سىر بىلدىرمەيىن دەگەنمەن دە، كوزىنەن ءمولت ەتىپ ۇستەلگە تامعان ءمولدىر تامشى اكتريسانىڭ ادال جارىنا دەگەن ماڭگىلىك ساعىنىشىن سەزدىرىپ قويدى.

اكتريسا ايتادى: «جۇرەككە ءاجىم تۇس­پەيدى» دەپ جاقسى ايتتىڭ. راس، ونەر ادامىنىڭ كوڭىلى ماڭگى جاس، تازا بولۋى كەرەك. اسىلىندە، ساف سۇلۋ ونەر كوڭىلى بىقسىق ادامنان تۋمايدى. اباي اتامىزدىڭ وسى ءسوزى كەز كەلگەن ونەر ادامىنىڭ جادىنان شىقپاۋى كەرەك. اعالارىڭ دا، مەن دە ونەردە وسى ۇستانىمعا ادال بولدىق. ارينە، ءومىر بولعاننان كەيىن قيىندىقتار دا، قايشىلىقتار دا كەزدەسىپ جاتادى. بىراق ءبىزدى ساقتاپ، اشۋىمىزدى سابىرعا جەڭ­دىرىپ، باقىتىمىزدى باياندى ەتكەن – ەڭ اۋەلى كوپتىڭ تىلەگى، باتاسى. سول سە­نىمگە ساي بولۋعا تىرىستىق. شۇكىر، مەن تاعدىرىما ريزا جانمىن. ونەر جو­لىم­دى ۇلىلار مەكتەبىنەن ءتالىم الۋدان باستادىم. ماڭدايىما مىڭ قىز­دىڭ قولى جەتپەگەن قىز جىبەكتى ويناۋ باقىتى بۇيىردى. قۇمانداي جىگىتتىڭ سۇلتانىنا جار بولدىم، ۇرپاعىن ومىرگە اكەلدىم. قازىر، مىنە باقىتتى انا، سۇيىك­تى اجە اتانىپ وتىرعان جايىم بار. ارينە، قۇمان­نىڭ ەرتەرەك كەتىپ قالعانى جۇرەكتى سىزداتادى. امال قانشا، جان بولەك ەكەن. جۇبانىشىم – بالا-شاعا، نەمەرەلەرىم بار. سوعان تاۋبە دەيمىن.

قازىر ەلوردامىزعا قونىس اۋدارىپ، قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە شاكىرت تاربيەلەپ جاتىرمىن. كەزىندە حاديشا بوكەەۆا بويىمىزعا سىڭىرگەن ءتالىم-تاربيە، ءداستۇر جالعاستىعىن بۇ­گىنگى شاكىرتتەرىمنىڭ ساناسىنا قۇيا السام – ارمانىمنىڭ ورىندالعانى. ۇستاز ءۇشىن بۇدان اسقان باقىت جوق. ارا-تۇرا فيلمگە تۇسۋگە شاقىرىپ تۇرادى. كينو ماسەلەلەرى تالقىلاناتىن جيىنداردان دا قالماۋعا تىرىسامىن. بىراق مەن ءۇشىن قازىرگى ەڭ ماڭىزدى جۇمىس – ۇستازدىعىم. تاماشا شاكىرتتەرىم بار. سولاردى كاسى­بي بىلىكتى مامان ەتىپ شىعارعىم كەلەدى. ستۋدەنت قىزدارىم دا ءوزىڭ سەكىلدى قىز جى­بەكتى كوپ سۇرايدى. سونداي ساتتە ولار­عا ونەردىڭ جولى بولەك، دەسە دە قىز بالاسى ءۇشىن ەڭ باستى قۇندىلىق – وتباسى، بالا-شاعاسى بولۋى كەرەك دەگەندى ءجيى قايتالاپ ايتىپ وتىرامىن. باقىت دەگەن قىزمەت تە، شەن دە ەمەس – وتباسى. وسىنى ۇمىتپاساڭدار ەكەن. قازاق ايەلى قاي زاماندا بولماسىن وشاقتىڭ بەرەكەسى مەن تاتۋلىعىن ساقتاۋشى، ءسانىن كىر­­گىزۋشى بولا بىلگەن. سوندىقتان بۇگىنگى قىز-كەلىنشەكتەرگە ايتارىم، وتبا­سى باقىتىن ساقتاڭىزدار، شىدامدى، سابىرلى بولىڭىزدار. وتباسىنىڭ جاراسىمدىلىعى مەن بەرەكەسى تەك سىز­دەر­دىڭ قولدارىڭىزدا دەر ەدىم. اسى­رەسە، جاستار «ۇيلەنۋ وڭاي، ءۇي بولۋ قي­ىن» ەكەنىن ۇعىنىپ، وتباسى الدىن­داعى جاۋاپكەرشىلىكتى تۇسىنسە دەيمىن. قۇمان اعا­لارىڭ ەكەۋمىز جارتى عا­سىرعا جۋىق وتاستىق. از ۋاقىت ەمەس. قيىندىقتى دا، قۋانىشتى دا بىرگە كوتەرىپ، بىرگە بولىستىك. وقۋدى دا، ونەردى دە – ءبارىن قاتار الىپ جۇردىك. تۇسىنىستىك پەن سىي­لاسىمدى باس­تى ورىنعا قويدىق. بالا­لارىمىزدى دا سولاي تاربيەلەدىك. قانداي جاعدايدا دا وتباسىنىڭ ىنتىماعى مەن بەرەكەسى تىكەلەي ماعان بايلانىستى ەكەندىگىن جاقسى ءتۇسىندىم. سوندىقتان دا مەن ارتىس­تىك­تەن بۇرىن، ەڭ اۋەلى جاقسى جار، انا بو­لۋعا تىرىستىم. مەنىڭ بار سىرىم – وسى.

 

اڭگىمەلەسكەن

نازەركە جۇماباي،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

وتكەن تاۋلىكتە 8 ادام كۆي جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:35

ۇقساس جاڭالىقتار