ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, 2025 جىلعا قاراي عىلىمعا بولىنەتىن قارجى كولەمىن ءىجو-ءنىڭ 1 پايىزىنا جەتكىزۋ مىندەتى تۇر. مينيستر قولداۋ ءبىر پايىزعا جەتكەن جاعدايدا قارجىنى ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن عىلىمدى باسقارۋ ماسەلەسى ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. بۇل ءۇشىن اتالعان باعىتتاعى ءتيىستى نورماتيۆتەر دۇرىس جۇمىس ىستەۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار عىلىمدى كونكۋرستىق قارجىلاندىرۋدا ءۇش جىل مەرزىمنىڭ ۇزاق ۋاقىت ەكەنى, وسى ءۇش جىل ىشىندە قانشاما وزگەرىستەر ورىن الاتىنى ءارى كونكۋرستان وتپەي قالعان عالىمداردىڭ باسقا سالاعا بەت تۇزەيتىنى ايتىلدى. الداعى ۋاقىتتا عىلىمي جوبالار ورىندالۋ مەرزىمىنە وراي قارجىلاندىرىلماق. ونىڭ ىشىندە قىسقا ءارى ۇزاق مەرزىمدى جوبالار دا قاراستىرىلىپ, اعىمداعى جىلدان باستاپ حالىقارالىق بىرلەسكەن جوبالار دا جۇزەگە اساتىن بولادى. ال بيىل گرانت بويىنشا قارجىلاندىرۋ كونكۋرسى كەزەكتەن تىس وتەدى. سونداي-اق مينيستر جاس عالىمداردى قولداۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلاتىنىن ايتتى. ۇلتتىق عىلىمي كەڭەس جۇمىسىنا توقتالۋ بارىسىندا وسى مەرزىمگە دەيىن باسىمدىق بەرىلىپ كەلگەن جەتى سالانىڭ قاتارىنا جاراتىلىستانۋ عىلىمى قوسىلعانى بەلگىلى بولدى.
«بۇگىندە ەلىمىزدە جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىنىڭ قالىپتاسقان مەكتەبى بار. ۇكىمەت وتىرىسىندا وسى تىزىمگە جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى ەندى», دەدى مينيستر. عىلىمي جۋرنالداردا ماقالا جاريالاۋدىڭ وزەكتىلىگىن قوزعاعان ا.ايماعامبەتوۆ, بۇل باعىتتا مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاندىرۋعا باسا كوڭىل ءبولىپ وتىرعان وزبەكستان تاجىريبەسىن تىلگە تيەك ەتتى. حالىقارالىق جۋرنالداردا قازاق تىلىنە, تاريحىنا قاتىستى ماقالالار جاريالاۋدىڭ قاجەتى قانشالىقتى, دەي كەلە مينيستر الداعى ۋاقىتتا عىلىمي جۋرنالداردىڭ مەملەكەتتىك تۇرعىدان قولداۋ تاباتىنىن اتاپ ءوتتى. وتاندىق عىلىمدى دامىتىپ, باسەكەگە قابىلەتتى ەتۋدە عالىمدار ىقپالداستىعىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن, جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتۋشىلىقپەن, ال عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا عىلىممەن اينالىسىپ جۇرگەن عالىمداردىڭ عىلىمدى دامىتۋعا كۇش-جىگەرى اسا قاجەت ەكەنىن نازارعا الدى.
جيىندا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى مۇرات جۇرىنوۆ بىلتىر اتقارىلعان جۇمىستارعا قاتىستى ەسەپ بەرىپ, عىلىم بويىنشا ۇلتتىق باياندامانى دايىنداۋ جانە باسىپ شىعارۋ جۇمىسى, حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىق, ەلدەگى جانە الەمدەگى عىلىمنىڭ جاي-كۇيىن سالىستىرمالى باعالاۋ, باسىم باعىتتار, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدى عىلىمي تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋدىڭ وزەكتىلىگىنە توقتالدى.
سەسسيانىڭ كۇن تارتىبىنە سايكەس م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور كەنجەحان ماتىجانوۆ ۇلتتىڭ رۋحاني كوشباسشىسى اباي شىعارماشىلىعىنداعى ادامزاتتىق قۇندىلىقتار جايىنا توقتالدى. «ابايدى ۇلتىمىزدىڭ مادەني كاپيتالى رەتىندە ناسيحاتتاۋىمىز كەرەك. وركەنيەتتى ەلدەر قازاقتىڭ بولمىس-ءبىتىمىن, مادەنيەتى مەن ادەبيەتىن, رۋحاني ورەسىن الەمدىك دەڭگەيدەگى ءبىرتۋار پەرزەنتتەرىنىڭ دارەجەسىمەن, تانىمالدىعىمەن باعالايتىنىن ۇمىتپايىق. سوندىقتان ابايدى جاڭا قازاقستاننىڭ برەندى رەتىندە الەم جۇرتشىلىعىنا كەڭىنەن تانىستىرۋ قاجەت», دەگەن ەل پرەزيدەنتىنىڭ جۇرەكجاردى پىكىرى ءححى عاسىرداعى ابايتانۋدىڭ باستى باعدارى بولۋعا ءتيىس» دەدى ك.ماتىجانوۆ.
ال ء«ال-فارابي مۇراسى جانە ۇلى دالا قۇندىلىقتارى» بايانداماسىندا ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى زيابەك قابىلدينوۆ عۇلاما عالىمنىڭ الەمدىك بەينەسىنە, ىزگىلىكتى وي-پىكىرلەرىنە توقتالىپ, ءال-فارابي قازاق حالقىنىڭ عانا ەمەس, الەمدىك وركەنيەتتىڭ رۋحاني يگىلىگىنە قىزمەت ەتكەنىن اتاپ ءوتتى. بايانداماسىن فارابيتانۋدىڭ نەگىزى اقجان ماشانيدەن باستاۋ الادى دەپ باستاعان عالىم وسى باعىتتاعى زەرتتەۋلەردىڭ ماڭىزدىلىعىنا زەر سالدى.
عالىمداردىڭ القالى جيىنى سالانى تولعاندىرعان ماسەلەلەردى ورتاعا سالۋمەن, سونداي-اق بۇگىنگە جەتكەن جەتىستىكتەردى سارالاۋمەن جالعاسىن تاپتى. وتكەن جىلى قازاقستاندىق عالىمدار جاساعان عىلىمي جاڭالىق از بولعان جوق. م.جۇرىنوۆ ءوز بايانداماسىنا بىلتىر عالىمدارعا ءال-فارابي اتىنداعى عىلىم, تەحنيكا سالاسىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتاردى بەرۋ زور جەتىستىك سانالعانىن ارقاۋ ەتتى. ولاردىڭ قاتارىندا ۇعا اكادەميكتەرى ت.شارمانوۆ, ت.ەسپولوۆ, ا.مەدەۋ, ي.بەيسەنبەتوۆ, ن.يۆانوۆ, ت.سادىقۇلوۆ جانە ۇعا قۇرمەتتى مۇشەسى ت.دوسمۇحانبەتوۆ بار. سونىمەن قاتار وتكەن جىلى ۇعا ۇجىمدىق مۇشەسى – د.ۆ.سوكولسكي اتىنداعى جانارماي, كاتاليز جəنە ەلەكتروحيميا ينستيتۋتى ماسكەۋ حالىقارالىق اكادەمياسى عىلىمي جەتىستىكتەرى ءۇشىن «تيتاندى ەلەكتروليزدەن كەيىنگى حيميالىق ەرىتۋ قۇبىلىسى» عىلىمي جاڭالىعى ديپلومعا يە بولسا, اۆتورلار توبى حيميا سالاسىنداعى العاشقى عىلىمي جاڭالىعى ءۇشىن نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى پەتر كاپيتسانىڭ التىن مەدالىمەن ماراپاتتالدى. سونداي-اق قازجولعزي اۆتورلار توبىنىڭ «نانوقۇرىلىمدى بيتۋمداردىڭ پايدا بولۋ قۇبىلىسى» ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋ قاجەت. ولاردىڭ ىشىندە ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ قۇرمەتتى مۇشەسى ب.تەلتاەۆ, ا.الىباي, ا.ابجاليەۆا بار. عىلىمي جاڭالىق رەتىندە وتكەن جىلدىڭ شىلدەسىندە ماسكەۋدەگى حالىقارالىق عىلىمي جاڭالىقتار مەن ونەرتابىستار اۆتورلارىنىڭ اكادەمياسىندا تىركەلدى.
م.جۇرىنوۆ اتاپ وتكەندەي, 2003 جىلى ۇعا اكادەميكتەرىنىڭ باستاماسىمەن ءارى پرەزيدەنت جارلىعىمەن رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىككە اينالدى. ەكى رەفورمادان كەيىن ۇعا ينستيتۋتتارسىز, رەسپۋبليكالىق ورتا مەكتەپتەردىڭ قۇقىقتارى نەگىزىندە مينيسترلىكتىڭ عىلىم دەپارتامەنتىنىڭ قاراۋىندا بولدى. وعان اكادەميكتەردىڭ كەلىسپەگەنى بەلگىلى. سونىڭ سالدارىنان ۇعا عىلىمي ۇيىمداردى اكىمشىلىك-باسقارۋ قىزمەتىنەن ايىرىلىپ, 45 اكادەميالىق ينستيتۋت اكادەميا قۇرامىنان باسقا ۆەدومستۆولارعا – ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە, ۇلتتىق كومپانيالارعا اۋىستىرىلدى. دەگەنمەن قۇرامىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق جەتەكشى عالىمدارى بار بىردەن-ءبىر امبەباپ عىلىم اكادەمياسى بولا وتىرىپ, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى بارلىق جەتەكشى الەمدىك قاۋىمداستىقتاردىڭ بەدەلدى مۇشەسى بولىپ قالا بەرمەك. وتاندىق عىلىم سالاسى قانداي قيىن قىستاۋ كەزەڭدەر بولسىن جوعارى بەدەلگە يە بولا بەرەدى.
الماتى
