قوعام • 04 ناۋرىز, 2020

شورا سارىباەۆ تاعىلىمى

1314 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

سانالى عۇمىرىن قازاق ءتىلى عىلىمىنىڭ دامۋىنا سارپ ەتىپ, قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەرىن باسىنان وتكەرە ءجۇرىپ, عىلىمدى كيەلى دەپ تانىعان ساڭلاق عالىم, اكادەميك شورا سارىباەۆ ەڭبەكتەرىنە زەر سالعاندا ءتىل ءبىلىمىنىڭ قالام تارتپاعان سالاسى كەمدە-كەم ەكەندىگىنە كوز جەتكىزە تۇسەمىز. بۇگىندە ەڭبەكتەرى كۇللى تۇركى الەمىنە تانىلعان تۇر­كولوگ-عالىمنىڭ تۋعانىنا 95 جىل تولۋىنا وراي «قاي­نار» اكادەمياسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ۇلتتىق كىتاپ­حانادا «اكادەميك ش.سارىباەۆ تاعىلىمى: ءتىل تاع­دىرى جانە ۇلت ۇلاعاتى» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى.

شورا سارىباەۆ تاعىلىمى

 

دوڭگەلەك ۇستەلدى كىرىسپە سوز­بەن اشقان «قاينار» اكا­دەمياسىنىڭ رەكتورى, قازاق­ستان ۇلتتىق جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, پروفەسسور ەرەن­عايىپ وماروۆ ەلىمىزدىڭ عى­لىمى مەن بىلىمىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ, وتاندىق ءتىل عىلى­مىنىڭ حالىقارالىق دەڭ­گەيدە تانىلۋىنا, تۇركى دۇ­نيە­سىندە وزىندىك ورىن الۋى­نا ەلەۋلى ەڭبەك سىڭىرگەن ش­.سارى­باەۆتىڭ تاعىلىمدىق-تا­­نىم­دىق ەڭبەكتەرى مەن عيب­راتتى عۇمىرىن بولا­شاق ۇر­پاققا ۇلگى-ونەگە ەتۋ مەن ناسي­حات­تاۋدىڭ ماڭىز­دى­لىعىنا توق­تالىپ, تۇلعالىق كەلبەتىن جان-جاقتى قاراستىرۋ ءۇشىن ەڭ­بەكتەرىنىڭ ءمانىن تەرەڭ ءتۇسىنۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسى­نىڭ مودەراتورى ۇعا كور­رەس­پوندەنت-مۇشەسى, پرو­فەسسور كارىمبەك قۇر­مان­اليەۆ العاشقى ءسوزدى حالىق­ارالىق تۇركى اكادەميا­سى­­نىڭ پرەزيدەنتى, ۇعا كور­رەس­پوندەنت-مۇشەسى, پروفەسسور دارحان قىدىرالىگە بەردى. اكادە­ميك ش.سارىباەۆتىڭ قازاق ءتىلىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرىلىپ, الەمدىك تۇركولوگيادا ءتىلىمىزدىڭ وزىن­دىك ورنىن الۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان ەڭبەكتەرىنە ەرەكشە توقتالىپ وتكەن د.قىدىرالى حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان عىلىمي جوبالاردى تىلگە تيەك ەتتى. سونىمەن قاتار وتان­دىق عىلىمدى الەمدىك ءبىلىم-عىلىم كەڭىستىگىنە كىرىك­تىرۋ ۇدەرىسىندە تۇركولوگ-عا­لىم­داردىڭ اتقارار قىزمەتى قوماق­تى ەكەنىن, وسى وراي­دا ەلى­مىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىن­دارى مەن عىلىمي-زەرتتەۋ ينس­­­تيتۋتتارىنىڭ عالىم­دارى­­­مەن بىرلەسىپ, سەرىكتەس­تىك قارىم-قاتىناستار ورناتۋدىڭ ماڭىز­دىلىعىن جەتكىزدى.

قازاق ءتىلى تاريحى, ديالەك­تولو­گيا, لەكسيكولوگيا, لەك­سيكو­گرافيا, گرامماتيكا, ت.ب. كو­كەي­كەستى ماسەلەلەرىنە قا­تىس­­تى عالىمنىڭ قالا­مى­نان 300-دەن استام عىلى­مي ماقا­لالار, ونىڭ ىشىندە 20 شاق­تى مو­نوگرافيا, وقۋ­لىق­تار, سوز­دىكتەر جارىق كور­دى دەي كەلە ش.سارىب­اەۆ­تىڭ لەك­سي­كو­گرافيا عىلى­مىن دا­مى­تۋ­داعى قاجىر­لى ەڭ­بە­گىنە توق­تا­لعان ا.بايتۇر­سىن­­ ۇلى اتىن­داعى ءتىل ءبىلىمى ينس­تي­تۋتى­­نىڭ ديرەكتورى, ۇعا كور­­رەس­پون­دەنت-مۇشەسى, پروفەسسور ەردەن قاجىبەك عا­ل­ىم­نىڭ قازاق ءتىلىنىڭ وزەكتى سالالارىنا ارناعان ەڭبەكتەرى جايىندا كەڭىنەن ماعلۇمات بە­رىپ, بۇگىنگى ءتىل ءبىلىمىن دامى­تۋ­­­دىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن قوزعادى.

شورا سارىباەۆتىڭ بار كۇشىن سارپ ەتىپ زەرتتەگەن سالاسى – ديالەكتولوگيا مەن ءتىل ءبىلىمىنىڭ تاريحى. كارىمبەك قۇرماناليەۆ عالىمنىڭ وسىناۋ ەڭبەكتەرى تۇرعىسىندا وي قوزعاپ, شالعايدا جاتقان تۇرعىندار ءتىلىنىڭ جانە رەس­پۋبليكادان تىس جەردى مەكەن­دەيتىن قازاقتار ءتىلىنىڭ بايلى­عىن جيناۋدا جۇيەلى تۇردە ديالەكتولوگيالىق ەكسپەديتسيا ۇيىمداستىرىپ, ارىپتەس عالىمدارمەن بىرلەسە ءجۇرىپ, ەل اۋزىنان ءسوز بايلىعىن جي­ناۋ­عا باسشىلىق ەتكەنىن اڭگى­مەسى­نە ارقاۋ ەتتى. عالىمنىڭ 80 باس­پا تاباق كولەمدى «قازاق ءتىل­ىنىڭ ايماقتىق سوزدىگى­­­نىڭ» جا­رىق كورۋى ءتىل بىلىمى­نە قوسىل­عان سۇبەلى ۇلەس دەسەك, اكادەميك سارىباەۆتىڭ قازاق ءتىلى جايىندا وتكەن عاسىر مەن قازىرگى كەزگە دەيىن جارىق كورگەن ەڭبەكتەرىنىڭ 6 تومدىقپەن جارىق كورۋى – قا­زاق ءتىل ءبىلىمى تاريحىنا قو­سىل­عان قوماقتى ەڭبەك, دەدى ول.

تەرميندەردى رەتتەۋدىڭ تەوريالىق جانە ادىستەمەلىك قاعي­داتتارىن «اكادەميك ش.سارىباەۆ جانە تەرمينو­لوگيا­نىڭ وزەكتى ماسەلە­لەرى» بايانداماسىنا ارقاۋ ەتكەن ۇعا-نىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, پروفەسسور شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندە دامى­تۋدىڭ ەڭ باستى جول­دارى­نىڭ ءبىرى – ونى عىلىم مەن تەحنيكا ءتىلى رەتىندە ودان ءارى دامىتا ءتۇسۋ جانە سالالىق تەرمينولوگيالىق سوزدىكتەردى جاساۋدى ءبىر جۇيەگە ءتۇسىرۋ, رەتكە كەلتىرۋ مەن جەتىلدىرۋ كەرەگىن ايتا كەلە, سالالىق تەر­ميندەردى رەتتەۋدىڭ تەوريالىق جانە ادىستەمەلىك نەگىزدەرىنە, سونداي-اق عالىمنىڭ سپورت تەرميندەرىن زەرتتەۋدەگى رولى­نە ايرىقشا توقتالدى.

دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىن­دا اكادەميك ش.سارى­باەۆتىڭ عىلىمي شىعارماشىلى­عى, ۇستازدىق ۇلاعاتى, ءتىل تاعدى­رى­نا ارالاسۋى, كىسىلىك كەلبەتى, قوعا­مدىق قايراتكەرلىگى جانە ۇلت مۇددەسىنە قىزمەتى جونىن­دە ۇعا اكادەميكتەرى مەن كور­رەسپوندەنت-مۇشەلەرى باقتيار سمانوۆ, فاۋزيا ورازباەۆا, زەينەپ بازارباەۆا جانە جو­عارى وقۋ ورىندارىنىڭ پرو­­فەسسورلارى, فيلولوگيا عى­لىم­­دارىنىڭ دوكتورلارى دان­­د­اي ىسقاق ۇلى, جاڭالىق بال­تا­باەۆا, عاريفوللا انەس, قالبيكە ەسەنوۆا, التىناي تىمبولوۆا, مايرا سارىباي, ال­تىنشاش قۇرمانالى, گۇل­نار مۇحاممەدقاليەۆا, ءانيپا مۇحتاروۆا بايانداما جاسادى. سونداي-اق «قاينار» اكا­دە­مياسىنىڭ پروفەسسور-وقىتۋ­شىلارى, ستۋدەنتتەرى مەن ما­گيست­رانتتارى دا قاتىسىپ, وي-پىكىرلەرىمەن ءبولىستى.

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار