ەكونوميكا • 04 ناۋرىز، 2020

ديقاننىڭ كوڭىلى دالادا

36 رەتكورسەتىلدى

وڭتۇستىكتەن باستالاتىن كوكتەم بۇگىندە ديقان اتاۋلىنى ەگىستىك القابىنا شىعارعان. «كوكتەمنىڭ ءار كۇنى – جىلعا ازىق» ۇستانىمىنا بەرىك ديقان قاۋىمى بولاشاق مول ءونىمنىڭ نەگىزىن قالاۋعا كىرىستى. كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن اقپاندا-اق باستاپ كەتكەن تۇركىستان وبلىسىنىڭ جەتىساي، ماقتاارال، شاردارا اۋداندارىندا جۇمىس ءتىپتى قىزۋ.

جەتىساي اۋدانىندا اۋىل شارۋا­شىلىعى ونىمدەرى ەگىلەدى دەپ جوس­پارلانعان 78،5 گەكتار جەردىڭ 45،1 گەكتارىنا ماقتا ءدانى سەبىلەدى. ەكىنشى باسىمدىق باقشا داقىلدارىنا بەرىلمەك. بيىل جەتىسايلىق ديقاندار 17 مىڭ گەكتار جەرگە قاۋىن مەن قاربىز ەگۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇگىننىڭ وزىندە اۋدان بويىنشا 65 593 گەكتار جەر ايدالىپ، 43 961 گەكتار جەرگە پال الىنعان. اۋدان شارۋالارى 1055 گەكتار القاپقا اقپان ايىنان باس­تاپ قىرىققابات داقىلىن ەككەن. شاردارا اۋدانىنىڭ ديقاندارى دا ماقتاعا باسىمدىق بەرىپ وتىر. ياعني بيىل اۋداندا 18 مىڭ گەكتارعا اق التىن ءدانى سەبىلەتىن بولادى. ال 10 710 گەكتارعا باقشا داقىلدارى وتىرعىزىلماق. قازىرگى تاڭدا اۋدان ديقاندارى جەر جىرتۋ، ەگىستىكتى دايىنداۋ جۇمىستارىنا كىرىسىپ كەتكەن. ال «تۇرار» اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆى اقپان ايىنىڭ اياعىندا 50 گەكتارعا پياز ەگىپتى. تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن 5 جىلدان بەرى ءتيىمدى پايدالانىپ كەلە جاتقان كووپەراتيۆ يەلىگىندە 110 گەكتار جەر بار. سونىڭ بۇگىندە 3،5 گەكتارىنا ەرتە كوكتەمدە پىسەتىن قىرىققابات پەن 12 گەكتارىنا مامىر ايىندا دايىن بولاتىن پياز وتىرعىزىلىپتى. «پيازىمىز مامىر ايىنىڭ ورتاسىندا ءپىسىپ قالادى. قىرىققاباتىمىز دا وسى ۋاقىتتا جينالا باستايدى. نەگىزگى ونىمدەرىمىزدى نۇر-سۇلتان، الماتى سەكىلدى ءىرى قالالارمەن قاتار رەسەي، بەلارۋس ەلدەرىنە جونەلتەمىز»، دەيدى كووپەراتيۆ توراعاسى يۋري ان. بىلتىر اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن مول جيناپ، جوعارى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزگەن ءوڭىر بيىل ول جەتىستىكتى ەسەلەي تۇسەتىن بىرقاتار جوبانى جۇزەگە اسىرماق. مىسالى، تۇركىستان قالاسى ماڭايىندا قالىپتاساتىن ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىندە جالپى قۇنى 27 ملرد تەڭگە بولاتىن 6 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزە­گە اسادى. بۇل جوبالاردىڭ الدى وت­كەن جىلى باستالعان. اتاپ ايت­قاندا، «تۇركىستان اگرو-ءححى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سە­رىكتەستىگى 125 اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار­لارىن ءوندىرۋشىنى بىرىكتىرىپ، مىڭ گەكتارعا جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن ەنگىزگەن-ءدى. «ساۋران» وندىرىستىك كووپەراتيۆى دە جاڭ­بىرلاتىپ سۋارۋ ادىسىمەن مال ازىقتىق داقىلدار ءوندىرىپ، 10 مىڭ باسقا ارنالعان مال بور­داقىلاۋ الاڭىن قامتاماسىز ەتپەك. ياعني «ساۋراندا» دا مىڭ گەكتارعا جوعارى ساپالى تۇ­قىم، اۋىسپالى ەگىس، جوعارى قارقىندى تەحنيكالارمەن قامتۋ جانە جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگياسى قولدانىلادى.

قازىر وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باس­­قار­ماسى تۇركىستان ماڭىنداعى ازىق-ت ۇلىك بەل­دەۋىندەگى عانا ەمەس، بارلىق اۋدان­دار­داعى 1-2 گەكتار جەرى بار شارۋالار­دى وسى­­لاي ىرىلەنۋگە، بىرىگىپ دامۋعا شاقى­رۋ­دا. بى­رى­گۋدى قوش كورمەيتىندەر بولسا، ون­دا سول القاپتان جىلىنا ەكى-ءۇش رەت ءونىم الۋ جوباسى ۇسىنىلماق. مىسالى، تۇل­كى­­­باس اۋدانىندا ءبىر جەردەن ەكى ءونىم الا­­­تىن 154 شارۋاشىلىقتىڭ ءتىزىمى جاسال­عان. جالپى كولەمى 265،33 گەكتار جەرگە قى­­زا­­ناق، قيار، جۇگەرى، نوقات، سارىم­ساق، كار­­­توپ كوكونىستەرىن وتىرعىزىپ، مول ءونىم الۋ كوزدەلۋدە. جىلىنا 2-3 رەت ءونىم الۋ بو­يىن­شا جۇمىستار بىلتىر دا جۇر­گىزىل­گەن. نا­تي­جە بار. «قازىردىڭ وزىندە العاش­قى­لارى قى­ر­ىق­قاباتتى كەلىسىن 120-150 تەڭ­­گە­دەن ساۋدالاپ ۇلگەردى. ولار ءبىرىنشى ونىم­­دەرىنەن گەكتارىنا 2 ملن تەڭگەدەن تا­­بىس تاۋىپ وتىر. ەكىنشى ونىمدەرىنەن تا­عى دا 2 ملن، ءۇشىنشىسى دە سولاي. ياعني ءبىر گەكتاردان 200 مىڭ تەڭگە ورتاشا تابىس تاۋىپ كەلگەن بولسا، ەكى-ءۇش رەت ءونىم الۋ ارقىلى تابىستى 6 ملن تەڭگەگە دە­يىن جەت­­­كىزۋگە مۇمكىندىك بار. وتكەن جىلى «1 ال­­­­­قاپ­­تان جىلىنا 2-3 ءونىم الۋ جوباسى» بو­­­يىن­شا عالىمدارمەن بىرلەسىپ، بار­لىق اۋدان­دا جوبانىڭ تيىمدىلىگىن اگرو­­قۇرى­لىم­­­دارعا ءتۇسىندىرۋ ناتيجەسىندە 107 جو­با ىسكە اسىرىلعان بولاتىن. بيىل ءاربىر اۋىل­­­دىق وكرۋگتە 10 جوبادان جالپى 1 242 جو­با ىسكە اسىرىلا باستادى»، دەيدى اۋىل شار­ۋا­شىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇر­بەك بادىراقوۆ.

ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىندەگى كەلەسى جوبا – جوعارى ساپالى تۇقىم، اۋىسپالى ەگىس، جوعارى قارقىندى تەحنيكالارمەن قامتۋ جانە جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگيا­سىمەن الىنعان ونىمدەردى ءارى قاراي قۇس فەرماسىنا وتكىزۋ. بۇل ورايدا جىلىنا ەتتى باعىتتاعى 20 مىڭ توننا قۇس ەتىن وندىرەتىن كەشەن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. قىزىعۋشىلىق تانىتقان ينۆەستور انىقتالىپ، جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى «اگرارلىق نەسيە» كورپوراتسياسىنا تاپسىرىلعان. ماقۇلدانسا، ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىندە قۇس فەرماسى سالىنادى. بۇدان باسقا مىڭ باسقا ارنالعان ساۋىندى تۇيە كەشەنىن سالۋ، جىلىجاي كەشەنىن دامىتۋ، قارقىندى باۋ ءوسىرۋ، باقشا داقىلدارىن ەگۋ سىندى جوبالار بار. ەكىنشى ءبىر سالالىق باعدارلاما – ماقتا شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋ. تابيعي ەرەكشەلىگىنە سايكەس تۇركىستان وبلىسىندا عانا وسەتىن داقىلعا بايلانىستى بىرقاتار وزەكتى ماسەلە دە جوق ەمەس. سۋمەن، تۇقىممەن، اگروتەحنيكامەن قامتۋ، جيناۋ جانە ەڭ وزەكتىسى – ماقتا باعاسى. «وسى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ۇكىمەتكە شىعىپ، «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىرلەسە وتىرىپ، قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىمەن ماقتا وڭدەۋ زاۋىتتارىنا قارجى ءبولۋدى ۇسىندىق. بىلتىر بايقاعانىمىز، ماقتا وڭدەۋ زاۋىتتارى ورتاداعى ترەيدەرلىك كومپانيالارعا قىزمەت كورسەتىپ قانا وتىرعان. سوندىقتان زاۋىتتى قارجىلاندىرۋ ارقىلى تارازىدان باستاپ زەرتحاناسىنا دەيىن تولىعىمەن قايتا جاراقتاندىرىپ، شارۋالارعا فيۋ­چەرلىك قارجىلار تارقاتىپ، ورۋ جۇمىس­تارىنا كومباينمەن جاردەم بەرىپ، ليۆەر­پۋل بيرجاسىنداعى يندەكس بويىنشا شارۋادان ماقتانى قابىلداپ الۋعا جاعداي جاسايمىز»، دەيدى باسقارما باسشىسى.

سۋ شارۋاشىلىعىنداعى وزەكتى ماسە­لەلەر دە ءوز شەشىمىن تابۋدا. وردا­باسى، وتىرار، بايدىبەك اۋداندارى مەن تۇركىستان، كەنتاۋ، ارىس قالالارى ءبىر عانا سۋ كوزىمەن – بوگەن سۋ قويماسى ارقى­لى قامتاماسىز ەتىلەدى. بىلتىر وبلىس­تاعى سۋ نىساندارىنىڭ بارلىعى رەس­پۋب­ليكالىق مەنشىكتەن كوممۋنالدىق مەنشىككە وتكىزىلگەن. ءسويتىپ ۇكىمەتتىڭ قاۋ­لىسىمەن بەس ءىرى سۋ نىسانىندا كۇر­دەلى جوندەۋ جۇمىستارى باستالدى. ونىڭ ىشىندە 60 شاقىرىمىن بەتونداۋ كوز­دەل­گەن ارىس-تۇركىستان ماگيسترالدى كانا­لىنىڭ 5 شاقىرىمنان استامى بەتون­دالعان. كەڭساي-قوسقورعان سۋ قويماسىن سالۋ، سىرداريادان ماشينالى كانال تارتۋ، شوشقاكول جۇيەسىن جاڭعىرتۋ، تۇركىستان ماڭايىنداعى بۇرىن جارامسىز بولىپ قالعان 134 تىك درەناجدى ۇڭعى­مانى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى وبلىس ور­تالىعىنىڭ ماڭايىنداعى اۋدان-قالالار­دىڭ سۋ ماسەلەسى تۇبەگەيلى شەشىمىن تاپپاق. ورداباسى اۋدانىنىڭ توقسانساي ەلدى مەكەنىندە يزرايلدىك تەحنولوگيامەن سۋسىز ءونىم الۋ قاناتقاقتى جوباسى اياسىندا 120 گەكتارعا داقىل ەگىلگەن بولاتىن. جوبا وڭ ناتيجە بەرگەندىكتەن بيىل 500 گەكتارعا ەنگىزىلمەك. وبلىستا ماقسارى، بيداي ەگىلىپ جۇرگەن سۋسىز جەرلەر كوپ. سول جەرلەر اۋىسپالى ەگىس رەتىندە ۇسىنىلۋدا.  اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ماماندارى باقشا داقىلىنان كەيىن ەگىلگەن بيداي، ماقسارىنىڭ وتە جوعارى ونىمدىلىگىنە قول جەتكىزۋگە بولاتىنىن ايتىپ وتىر. بۇل عى­لىمي وندىرىستە دالەلدەنگەن. جەردى دەم­ال­دىرۋ ءۇشىن ەشتەڭە ەكپەگەننەن گورى شا­رۋا­لاردىڭ باسقا دا شىعىندارىن جا­ۋىپ، تابىسقا كەنەلۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىن بۇل جوبا وڭىردەگى تىڭ باستامالاردىڭ ءبىرى.

 

تۇركىستان وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىكتى دارىپتەيتىن قوماقتى قور

رۋحانيات • بۇگىن، 20:12

ەكى قىلمىستىق توپ ۇستالدى

ايماقتار • بۇگىن، 17:45

بالالار ۇيىندەگى ىزگىلىك شاراسى

ايماقتار • بۇگىن، 15:47

ەلتاڭبا تاريحى تالقىلاندى

رۋحانيات • بۇگىن، 14:54

ۇقساس جاڭالىقتار