ءىس-شارا اياسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردىڭ كورمەسى ۇيىمداستىرىلدى. سەنات باسشىسى داريعا نازارباەۆا اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ءتۇرلى سالا ونىمدەرى مەن اگرارلىق عىلىمنىڭ جانە «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ جەتىستىكتەرىمەن تانىستى. كورمەدە سەنات دەپۋتاتتارىنا بىرىڭعاي بىرىكتىرۋشى ورتالىقتىڭ قىزمەتى تانىستىرىلدى.
اگرارلىق ماسەلەلەر, تابيعاتتى پايدالانۋ جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ءالي بەكتاەۆ وتىرىستى اشا كەلىپ, پارلامەنتتىك تىڭداۋدىڭ تاقىرىبى ەل ەكونوميكاسىنداعى پروبلەماسى اسا كوپ, حالىقتىڭ تاراپىنان ءجيى سىنعا ۇشىراپ جۇرگەن, بىراق وتە ماڭىزدى, مەملەكەتىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي قاتىسى بار سالا – اگرارلىق سەكتورعا ارنالىپ وتىرعانىن ايتتى.
سەنات توراعاسى جالپى ەلدەگى تابىستىڭ وسۋىنە قاراماستان, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ جاعدايى جاقسى ەمەس ەكەنىن ءسوز ەتتى. سونىمەن بىرگە مەملەكەتتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ونەركاسىپ رەتىندە وسىعان بايلانىستى توقتاپ تۇرۋى مۇمكىن دەگەن بولجام ايتتى.
«اۋىل شارۋاشىلىعى – قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى سالاسى. ەلىمىز استىق وندىرۋمەن تانىمال. ال حالقىمىزدىڭ ءومىر سالتىنىڭ اجىراماس بولىگى – مال شارۋاشىلىعى, ەجەلدەن ءار قازاققا ءينتۋيتيۆتى تۇرعىدا جاقىن, گەنەتيكالىق دەڭگەيدە تۇسىنىكتى. ولاي بولسا تابيعي جانە تاريحي نەگىزدەر بولا تۇرا وتاندىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ 80 پايىزى نەگە قول جەتىمسىز؟ حالقىمىز تۋعان جەرگە ەرەكشە قۇرمەتپەن قاراپ كەلسە دە, نەلىكتەن اۋىل شارۋاشىلىعى كوپ جىلدار بويى ەكونوميكانىڭ پروبلەمالى سالاسىنىڭ ءبىرى بولىپ كەلەدى؟» دەگەن ساۋال تاستادى.
سونىمەن قاتار داريعا نازارباەۆا: «سەنات – جەرگىلىكتى ءماسليحاتتار سايلاعان سەناتورلار ارقىلى وڭىرلەردى ينستيتۋتسيونالدى تۇردە كورسەتەتىن جالعىز ۇلتتىق ورگان. اۋىلدىق جەرلەردى دامىتۋعا بايلانىستى ايماقتىق دامۋدىڭ الەۋمەتتىك پروبلەمالارى كوپ جاعدايدا ءبىزدىڭ دە جاۋاپكەرشىلىك ەكەنىنە سەنىمدىمىن», دەدى.
«پارلامەنتتىك تىڭداۋلاردىڭ قارساڭىندا سەنات دەپۋتاتتارى كوپتەگەن ماڭىزدى جۇمىس اتقاردى. ءتيىستى دەپارتامەنتتەردىڭ, مەملەكەتتىك كورپوراتسيالاردىڭ, فەرمەرلەردىڭ كاسىبي بىرلەستىكتەرىنىڭ وكىلدەرىمەن, وڭىرلەردە اۋىل شارۋاشىلىعىندا جۇمىس ىستەيتىن ادامدارمەن ونداعان كەزدەسۋلەر ءوتتى. سالانىڭ پروبلەمالارى تۋرالى بىرەگەي جانە قاراما-قايشىلىقتارعا تولى ماتەريالدار جينالدى.
اتاپ ايتار بولساق, تسيفرلى جانە پايىزدىق كورسەتكىشتەردىڭ ءوسىپ جاتقانىنا قاراماستان, ءبىز سوڭعى 10 جىل ارالىعىندا سالانىڭ توقىراعانىن كورىپ وتىرمىز. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءىجو ۇلەسى 10 جىل ىشىندە 5 پايىزدان اسقان جوق, ال سوڭعى جىلدارى تۇراقتى تۇردە تومەندەپ كەلەدى (2019 جىلى 4,4%).
كوبىنە كەستەلەر مەن سانداردىڭ ارتىندا ادامداردىڭ ناقتى پروبلەمالارى تۇرعانىن كورە بەرمەيمىز. سالانىڭ الەۋمەتتىك ولشەمىنە نازار اۋدارۋىمىز كەرەك. اۋىلدىڭ تۇرمىس سالتى مەن ءومىر فيلوسوفياسى قالاداعى ومىردەن مۇلدەم وزگەشە. ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, وسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا ەكونوميكا سالاسىنداعى ەڭ تومەنگى جالاقى اۋىل شارۋاشىلىعىندا بولعان.
اگرارلىق سەكتوردى تۇراقتى تۇردە جۇيەسىز رەفورمالاۋ اۋىل شارۋاشىلىعىن داعدارىسقا, ءوندىرىستىڭ كۇرت قۇلدىراۋىنا, وندىرۋشىلەردىڭ تابىستارىنىڭ تومەندەۋىنە, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ, شيكىزات پەن ازىق-ت ۇلىك باعالارىنىڭ كوتەرىلۋىنە جانە باسقا دا كەلەڭسىز جاعدايلارعا الىپ كەلدى», دەپ ەسكەرتتى سەنات توراعاسى.
اتالعان تاقىرىپتا بايانداما جاساعان اگرارلىق ماسەلەلەرى, تابيعاتتى پايدالانۋ جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى دۇيسەنعازى مۋسين وسى سالاداعى بىرنەشە وزەكتى پروبلەماعا توقتالىپ ءوتتى. تارقاتا ايتار بولساق, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ العا جىلجىماۋىن زاڭمەن بايلانىستىردى. «بۇگىنگى كۇنگى قولدانىستاعى زاڭنامالىق بازانىڭ ولقىلىعى – تۇراقسىزدىعىندا دەپ بىلەمىز. مىسالى, جەر كودەكسىنە 99 زاڭنامالىق وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, 260-تان اسا زاڭ ءتۇرلى تولىقتىرۋعا ۇشىراعان. تالداۋ كورسەتكەندەي, ءالى دە وزەكتىلىگى تۇرعىسىنان ەسكىرگەن نورمالار دا بارشىلىق. بۇل ينۆەستيتسيالىق احۋالعا تەرىس ىقپالىن تيگىزۋدە. اتالعان ماسەلەدە ۇلتتىق ەكونوميكا جانە ادىلەت مينيسترلىكتەرى تاراپىنان ناقتى باقىلاۋ مەن ۇيلەستىرۋدى كۇشەيتۋ قاجەت دەپ سانايمىز», دەدى سەنات دەپۋتاتى.
وڭىرلەردەگى جاعدايدى بايانداۋعا شاقىرىلعان اكىمدەر قاتارىندا اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى وڭداسىن ورازالين دا بولدى. وبلىس اكىمى اقتوبە ءوڭىرى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ قاي سالاسىنا دا ىڭعايلى ەكەنىن ەسكە سالىپ ءوتتى. «بۇل سالانى ءوڭىردىڭ تابىستى دامۋىنىڭ باستى رەسۋرستارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قارايمىز. وسىمدىك, مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان قولداۋ جوعارى. وتكەن جىلى مەملەكەتتىك قولداۋ كولەمى 7,2 ملرد تەڭگەگە ارتتى. سۋبسيديا كولەمى 15,7 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل وندىرىلگەن ءونىم مەن ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس اۋىل شارۋاشىلىعىن ءارتاراپتاندىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا استىق داقىلدى ەگىستىك القاپتارى قىسقارىپ, مايلى, مال ازىعى داقىلدارى, كوكونىس القابى ارتىپ كەلەدى. جۇيەلى جۇرگىزگەن جۇمىستار ناتيجەسىندە ەگىس القابىنىڭ ۇلەسى 39,8%-عا دەيىن تومەندەدى. تيىسىنشە, مال ازىعى داقىلدارىنىڭ ۇلەسى 35,8%-عا دەيىن ۇلعايدى», دەدى ءوڭىر باسشىسى.
داريعا نازارباەۆا پارلامەنتتىك تىڭداۋدى قورىتىندىلاي كەلىپ, سەناتورلاردىڭ ۇسىنىمدارىن 9 بولىمگە جيناقتادى جانە وعان جان-جاقتى توقتالدى. سەنات توراعاسى تالقىلانعان تاقىرىپتىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, وسى سالا ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىن تولعاندىراتىنىن جەتكىزدى. «قازىرگىدەي كەلتە ويلاۋدى قىسقارتۋ كەرەك. بىزدە بارلىق سالادا دا ستراتەگيا بولۋى ءتيىس. قاتەلىكتەر مەن وڭ تاجىريبەلەرىمىز ءبىزدى سوعان باستاپ كەلەدى», دەدى ول.
سەنات باسشىسى اگروونەركاسىپ كەشەنى سالاسىنىڭ دامۋىنداعى تەجەگىشتەردى ەگجەي-تەگجەيلى انىقتاۋ ماقساتىندا الداعى ۋاقىتتا اۋقىمدى جۇمىستار كۇتىپ تۇرعانىن جانە ۇكىمەتكە جىبەرىلەتىن ۇسىنىمداردى تياناقتى تۇردە پىسىقتاۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
