– اعا, اڭگىمەنى بالالىق شاعىڭىزدان باستاساق. بولاشاق مۇنايشى قانداي وتباسىندا دۇنيەگە كەلدى؟
– مەن 1943 جىلى 24 قاڭتاردا گۋرەۆ قالاسىندا ومىرگە كەلدىم. اكەم 1942 جىلى قازان ايىندا ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا اتتانىپ, ورالمادى. اكەم كەتكەندە ىشتە قالعان التى ايلىق بالامىن, الدىمداعى اپام 12 جاستا, ال اعام 5 جاسار بالا ەدى. ءبىزدى وسىرگەن, جەتكىزگەن انام – قالى. دەنەسىندە مەڭى بولعان بولۋ كەرەك, قازاقى ىرىمدا ونداي ادامدارعا اققال, قالي دەپ ات قويىپ جاتادى. ول كىسى 1907 جىلى تۋعان, كۇيەۋى سوعىسقا كەتكەندە جالعىز ءوزى ءبىر وتباسىنىڭ تىرەگى بولىپ قالعان. 35 جاستاعى ايەل عوي. قاسىندا سۇيەنىشى كۇيەۋى بولماسا, ءوزى وقىماعان بولسا نە ىستەي الادى؟ ونىڭ تاباندىلىعى مەن قايسارلىعىن ۇنەمى ايتىپ كەلەمىن. اناما تارتقان ءوڭىم اقشىل. ول كىسى تۋمىسىنان وتە تازا, ءۇيدىڭ ءىشى-سىرتىنا ىقتياتتى جان ەدى. ءارىپ تانىماعانى بىلاي تۇرسىن, قول قويا المايتىن. بىراق اقىلدى, كورگەنى كوپ. ءبىزدى كوپ ەركەلەتپەيتىن, ەسەسىنە تالاپشىل ەدى. مەكتەپىشىلىك جينالىستاردان قالماي باراتىن. تۇسىنبەسە دە, تىڭدايدى. ۇيگە كەلگەن سوڭ انا ساباقتان كەمشىلىگىڭ مىناداي, مىنا ساباقتان بىلمەيتىن تۇسىڭ مىناداي دەپ ايتىپ كەلەدى. ۇنەمى قامشىلاپ وتىردى. سوعىس, سوعىستان كەيىنگى ۋاقىتتا ءومىر ءسۇرۋ قاي-قايسىمىزعا دا وڭاي تيگەن جوق.
– سول كەزدەردەگى تىرشىلىك تىنىسى قانداي ەدى؟
– قوعام وتە جۇپىنى بولعانىمەن, اعايىنشىلدىعى مەن باۋىرمالدىعى باسىم بولاتىن. كورشى-كولەم, تۋعان-تۋىس جىلىنا ءبىر ءۇي كورسەتىپ, دامگە شاقىراتىن. ءار ۋاقىتتا داستارقان جايۋلى. ەت بولماسا دا, ناۋرىز كەزىندە كۇرىشتەن كوجە جاساپ, ۇلكەن كىسىلەردى شاقىرىپ شاي بەرەتىن. سارى ماي سالىپ, سوعىپ الاتىنبىز. سونىڭ ءوزى ماعان جەتىپ جاتاتىن. ءسويتىپ جۇرگەنىمىزدە الدىمداعى اپكەم جۇمىس ىستەپ, بىرتە-بىرتە تۇرمىسىمىز تۇزەلە باستادى. اعام كولىك ايدادى, جۇرگىزۋشى بولدى. ءوزىمىز تۇرعان قالاداعى قازاق ورتا مەكتەبىنە بارىپ, ونجىلدىقتى سوندا اياقتادىم. مەكتەپتە ۇزدىك بولدىم دەپ ايتا المايمىن, ايتسە دە فيزيكا, حيميا, گەوگرافيا پاندەرىن ۇناتىپ وقىدىم. قالعاندارىن دا قالدىرماي وقيسىڭ, ويتكەنى كۇن سايىن ساباق سۇرايدى. اسىرەسە مەكتەپ ديرەكتورى عينايات ابدراحمانوۆ دەگەن تاريحتان ساباق بەرەتىن ۇستازىمىز «كەڭەس وداعى كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ پالەنىنشى سەزى قاشان ءوتتى؟» دەپ توتەسىنەن سۇراق قويىپ قالىپ, ساستىراتىن. سودان امال جوق گازەت-جۋرنال اقتارىستىرىپ قوعاممەن قاتىناسۋعا تۋرا كەلدى. پيونەر بولدىق, كومسومولعا قابىلداندىق. ءومىردىڭ تالابى سول, ءوزىڭدى قوعامدا ۇستاي ءبىلۋىڭ كەرەك. سونىمەن مەكتەپتى اياقتاعان سوڭ قاتارلاس بالالار الماتى, اقتوبە سياقتى قالالارعا كەتىپ جاتتى. ونداي الىسقا بارا المايتىنىمدى ءتۇسىندىم. مەكتەپتىڭ قاسىندا 50 مەتر جەردە گۋرەۆ مۇناي تەحنيكۋمى ورنالاسقان. وندا قۇجات تاپسىرۋ ءۇشىن مەكتەپ ديرەكتورىنان مىنەزدەمە كەرەك ەكەن. جاعدايىمدى ايتىپ, ءتۇسىندىردىم. ەمتيحان تاپسىرىپ, ءتۇسىپ كەتتىك. ارينە تەحنيكۋمعا تۇسكەندە مۇنايشى بولام دەپ الدىما ماقسات قويعان جوق ەدىم. بىراق وقىعان ماماندىعىمىز مۇناي سالاسىنا جاتادى ەكەن. ياعني, بۇرعى ۇڭعىماسىن قازادى, قولىڭا گەوفيزيكالىق قۇرالدار بەرەدى. سول ارقىلى قاي جەردە, قانداي تەرەڭدىكتە مۇناي, گاز, سۋ بار دەگەندى شىعارىپ بەرىپ جۇردىك. وسىدان سوڭ تەحنيكۋمدا قاتار وقىعان ءتورت بالانى كاسپي تەڭىزىنىڭ شىعىس جاعىنداعى فورت-شەۆچەنكو قالاسىنا ءىس-تاجىريبەگە جىبەردى. تەحنيكۋم ءبىتىرىپ كەلگەنىمىز ءۇشىن بىردەن ءتورتىنشى دارەجەلى مامان دەپ جۇمىسقا قابىلدادى. بۇل 1963 جىلى بولۋى كەرەك. دەرەۋ بارلاۋ جۇمىستارى باستالىپ, تاپسىرىس بويىنشا جەتىباي مەن وزەنگە كەتەمىز. جول جوق, شاڭ-توزاڭ. جەتىباي كەن ورنى فورت-شەۆچەنكو قالاسىنان 220 شاقىرىم, ال وزەن كەن ورنى 300 شاقىرىم قاشىقتىقتا جاتسا, گۋرەۆ قالاسىنان 1200 شاقىرىمدا ورنالاسقان. كەيدە جولدا قونىپ قالاسىڭ, ءبىر كۇندە جەتىپ بارا المايسىڭ. ءوندىرىس ورنىن كورىپ, جاقسى شىڭدالدىق. العاشقى ەڭبەك جولىم وسىلاي باستالىپ كەتتى. ارمياعا كەتپەس بۇرىن ماسكەۋدەگى سىرتتان وقىتاتىن بۇكىلوداقتىق پوليتەحنيكا ينستيتۋتى جەر-جەردەن ۇمىتكەرلەردى شاقىرىپ جاتتى. قۇجاتتارىمدى وتكىزىپ, ءتيىستى ەمتيحاندى تاپسىرعان سوڭ 1963 جىلى 19 قازاندا مەنى اسكەرگە الىپ كەتتى. كەيىن اسكەري بولىمگە ينستيتۋت قۇجات انكەتاسىن جىبەرىپتى. «بۇكىلوداقتىق سىرتتان وقىتۋ پوليتەحنيكا ينستيتۋتىنىڭ تاۋ-كەن ينجەنەر گەولوگ ماماندىعىنا ءبىرىنشى كۋرسقا قابىلداندىڭىز. اسكەري بورىشىڭىزدى وتەگەننەن كەيىن ناقتى انىقتامالاردى تاپسىرىپ, وقۋدى جالعاستىرا الاسىز», دەگەن سىڭايدا حات جولداپتى. سودان اۋەلى تاشكەنتتە ءبىر جىل, كەيىن ەكى جىل قاراقالپاقستاننىڭ ورتالىعى نۇكىسكە جاقىن تاقيا-تاش دەگەن جەرىندە اسكەري بورىشىمدى وتەدىم. كەلگەن سوڭ 1969 جىلعا دەيىن فورت-شەۆچەنكو قالاسىندا, جەتىباي, وزەن كەنتىندە جۇمىس ىستەدىم. ماسكەۋگە قۇجاتتارىمدى وتكىزىپ, 1972 جىلعا دەيىن سىرتتاي وقىدىم. كەلە سالا ماڭعىستاۋدا, جەتىبايدا جۇمىستارىمدى جالعاستىرىپ جاتقانمىن, الايدا وتباسىلىق جاعدايىم بويىنشا گۋرەۆكە قايتۋىما تۋرا كەلدى. ويتكەنى اعام 29 جاسىندا اياقاستىنان قايتىس بولىپ, ۇيدە انام جالعىز قالعان-تۇعىن. اپام تۇرمىستا. بۇل ۋاقىتتا «ماڭعىستاۋمۇنايگاز» وندىرىستىك بىرلەستىگىنىڭ ءوسىپ-وركەندەپ جاتقان كەزى. گۋرەۆتەگى قازاق مۇناي عىلىمي-زەرتتەۋ جانە جوبالاۋ ينستيتۋتىنا (گيپروكازنەفت) جۇمىسقا قابىلداندىم. بۇل – مۇناي ونەركاسىبى سالاسىندا جوبالاۋ-سمەتا قىزمەتتەرىن جۇزەگە اسىراتىن قازاقستاننىڭ جەتەكشى ينستيتۋتتارىنىڭ ءبىرى. سول جەردە 10 جىلداي اعا قىزمەتكەر, سەكتور مەڭگەرۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەدىم, بىراق بارلىق جوبالارىم ماڭعىستاۋمەن تىكەلەي بايلانىستى بولدى. سىرتتاي وقىپ جۇرگەندىكتەن ونداعى ەڭبەكاقىم 10 پايىز كەم بەرىلىپ كەلدى, كەيىن وقۋدى اياقتاعان سوڭ قوسىپ بەردى. سونىڭ ءوزى اجەپتاۋىر ءبىزدى قىزىقتىرىپ, كوڭىلىمىزدى وسىرەتىن. بارلىعى تەكتەن-تەك بولا سالعان جوق.
– ال «وزەنمۇناي» مۇناي- گاز وندىرىستىك باسقارماسىنىڭ باس گەولوگى قىزمەتىنە قانداي دايىندىقپەن كەلدىڭىز؟
– باسشىلىققا ىستەگەن جۇمىسىم ۇناعان بولۋ كەرەك, «ماڭعىشلاقمۇناي» بىرلەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى, ايگىلى مۇنايشى ۆيتالي يوسيفوۆيچ تيمونين مەنى قابىلداۋىنا شاقىردى. «وزەنگە جۇمىسقا جىبەرۋگە سەنى ۇيعارىپ وتىرمىز, باراسىڭ» دەدى. ارتىنشا كەزىندە مۇناي ءوندىرۋ شەبەرى بولعان, قازاقستان كوممۋنيستىك پارتياسى جاڭاوزەن قالالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى يسلام ابەنوۆكە قوڭىراۋ شالىپ, «وسىنداي ماماندى وزەنگە جىبەرىپ جاتىرمىن» دەپ حاباردار ەتتى. ول كەزدە مىندەتتى تۇردە پارتيا ورگاندارى مەن باسشىلىقتىڭ ماقۇلداۋى كەرەك. 1978 جىلى ناۋرىزدا بۇيرىقپەن جاڭاوزەن قالاسىنداعى «ماڭعىشلاقمۇناي» وندىرىستىك بىرلەستىگىنە قاراستى «وزەنمۇناي» وندىرىستىك باسقارماسىنىڭ باس گەولوگى بولىپ كەتە باردىم. باس گەولوگ دەگەن اتاعى قانداي مىقتى بولسا, جۇكتەلەتىن جاۋاپكەرشىلىگى ودان ەكى ەسە زور. ايانباي جۇمىس ىستەدىم, ويتكەنى باسقا جول جوق ەدى. بالەن مىڭ ۇڭعىما, وتىزعا جۋىق گوريزونت, ولاردى يگەرۋ وڭايعا تۇسپەدى. تابان اۋدارماي ءۇش جىلعا جۋىق جۇمىس ىستەپپىن. سودان 1976 جىلدان باستاپ مۇناي ءونىمىنىڭ قۇلدىراۋ كەزەڭى بولىپ, 1981 جىلى مەكەمە ديرەكتورى يۋري سەرگەەۆيچ كارچاگين جۇمىستان اۋىساتىن بولدى. وبالى نە كەرەك جاقسى-اق ىستەدى, بىراق ءبىر سەبەپتەرمەن جىل سايىن جوسپاردى ورىنداي المادى. ءتيىستى جوسپار ۋاقىتىندا ورىندالماعان سوڭ, جوعارى جاق جاۋاپتى ادامعا قىرىن قارايدى. كەڭەس وداعىنىڭ تىرەگىنە اينالعان التى كەن ورنى بولدى. ونىڭ ۇشەۋى باتىس سىبىردە (تيۋمەن), تاتارستان مەن باشقۇرتستاندا, ەندى بىرەۋى قازاقستانداعى وسى وزەن كەن ورنى بولاتىن. وسى اينالدىرعان التى كەن ورنىن ماسكەۋ ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىردى. كورسەتكىش ويداعىداي ورىندالىپ جاتسا مينيسترلىكتىڭ ەسەبى تولىق بولادى, ال بىرەۋى سىر بەرسە ونىڭ ورنىن تولتىراتىن باسقا كەن ورنى جوق. «قارا التىننىڭ» قاينار بۇلاعىنا اينالعان «وزەنمۇناي» كەن ورنى جەر شالعايلىعىمەن عانا ەمەس, مۇنايىنىڭ گەولوگيالىق-تەحنيكالىق, حيميالىق كورسەتكىشتەرىنىڭ كۇردەلىلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. سوندىقتان ءوندىرۋ ءۇشىن دە ۇلكەن تاجىريبە كەرەك بولدى. ال ول كەزدە ونداي تاجىريبە مەن جوبالاۋدىڭ ۇزدىك ۇلگىسى الەمدە جوق. 1979 جىلى ماسكەۋدەن وزەندەگى جاعداي بويىنشا ماڭىزدى بۇيرىق شىقتى. سەبەبى نەدە, عىلىمي جاعىنان, تەحنيكالىق تۇرعىدان جەتىسپەي جاتقان تۇسى قانداي؟ ول زاماندا مينيسترلىكتەن بۇيرىق شىعا بەرمەيدى. ءبىرىنشى №595 بۇيرىعى كەڭەس وداعىنداعى بۇكىل جەراستى مۇنايىن كوبەيتۋ شارالارىنا باعىتتالسا, ەكىنشى №680 بۇيرىق تەك وزەنگە ارنالدى.
سونىمەن كەڭەس وداعىنىڭ مۇناي ونەركاسىبى ءمينيسترى
ن.مالتسەۆتىڭ 1981 جىلعى 19 ماۋسىمداعى №777 بۇيرىعىمەن «وزەنمۇناي» وندىرىستىك باسقارماسىنا باسشى بولىپ تاعايىندالدىم. ابىروي بولعاندا جوسپاردى كەمىتپەي, كورسەتكىشتى بەلگىلى ءبىر شەكتىك مولشەردە ۇستاپ تۇردىق. 1990 جىلعا دەيىن جىلىنا 10 ميلليون توننادان مۇناي ءوندىرىلدى.
– ءونىمدى قاباتتىڭ تەمپەراتۋراسى مەن قىسىمىن ىستىق سۋ ايداۋمەن كوتەرۋ ارقىلى مۇناي ءوندىرۋدىڭ تەحنيكاسىن جەتىلدىرۋگە ۇلەس قوستىڭىز. مۇنداي ناتيجەلى شەشىم قالاي ىسكە اسىرىلعان ەدى؟ وسىنداي ايتۋلى جەتىستىك ءۇشىن قازاق كسر مەملەكەتتىك سىيلىعى مەن اكادەميك ي.گۋبكين اتىنداعى ارناۋلى ديپلوم بەرىلگەنىن بىلەمىز.
– وزەن كەن ورنىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا وسى جىلدارى وندىرىسكە جاڭا تەحنيكالار كوپتەپ ەنگىزىلە باستادى. جەردىڭ استىنا سۋ ايداۋدىڭ ءارتۇرلى ادىستەرى بولادى. بىرلەستىكتىڭ باس ماماندارى ۆ.تيمونين, يۋ.يۋفەروۆ, ا.دەرگاچەۆ, ل.دميتريەۆ, س.اسىلحانوۆ ماسكەۋدەگى ۆني ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى گ.ۆاحاتيوۆ, س.سافرونوۆتاردىڭ كومەگىمەن الدىمەن تاجىريبەلىك اۋماققا پايدالانىپ, كەيىن اۋقىمىن كەڭەيتە بەردىك. وسىلايشا وزەن كەن ورنى سۋ ايداۋ ادىسىنە تولىقتاي كوشىپ, تاۋلىكتىك ىستىق سۋ ايداۋ كولەمى 150 مىڭ تەكشە مەترگە جەتتى. وندىرىسكە ەنگىزىلگەن جاڭا تەحنيكا مەن تەحنولوگيالىق ادىستەر مۇناي ونىمدەرىنىڭ كۇرت تومەندەۋىن توقتاتىپ, بىرقالىپتى دەڭگەيدە ۇستاۋعا كوپ سەپتىگىن تيگىزدى. 1985 جىلى تامىز ايىنىڭ 29-نان 30-نا قاراعان ءتۇنى 200 ميلليون توننا مۇناي وتان قويماسىن تولتىرىپ, تاريحي داتاعا اينالدى. وسى ۋاقىتتاردا قاراماندىباس مۇناي-گاز كەن ورنىنىڭ جاڭا جۇيەسىن قۇرۋدى باسشىلىق ماعان تاپسىردى. گوريزونت قۇرىلىمى مەن مۇناي قۇرامى تۋرا وزەننىڭ بالاماسى دەۋگە بولادى. گۋرەۆتە ينستيتۋتتا جۇرگەنىمدە قاراماندىباس مۇناي-گاز كەن ورنىنىڭ جوباسىن جاساعانىم بار ەدى. كوپ ويلانباستان ىسكە كىرىسىپ كەتتىك. ءاربىر گوريزونتىن جەكەلەگەن نىسان رەتىندە الىپ, 7 دالدىك جۇيەسىمەن سۋ ايدادىق. ودان سوڭ ديففەرەنتسيالدى قىسىممەن رەتتەپ, ساتىلى-تەرمالدىق ايداۋ ءادىسىن ءبىر جۇيەگە تۇسىردىك. ماسەلەن, 1980-جىلدارى قاراماندىباس كەن ورنى جىلىنا 95 مىڭ توننا عانا مۇناي بەرىپ كەلسە, كەلەر جىلدارى ءوندىرىس كولەمىن 750 مىڭ تونناعا جەتكىزدىك ءارى ۇلعايتا بەردىك. بۇل – تازا ءتيىمدى ىستىق سۋ ايداۋ جۇيەسىنىڭ قۇرىلۋى. وسىلايشا قىسىم مەن تەمپەراتۋرانى ءبىر قالىپتا تۇسىرمەي ۇستاپ تۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– ءسىزدى تانيتىندار ۇلكەندى سىيلايتىن, كىشىنى ماڭدايىنان سيپاي بىلەتىن, قاتارىنا قۇرمەتتى جان دەپ ايتادى. ءوز-ءوزىڭىزدى تاربيەلەۋگە, جەتىلدىرۋگە قانشالىقتى ءمان بەردىڭىز؟
– ادامدى شىڭدايتىن ەڭبەك. دۇرىس قويىلعان ماقساتقا جەتۋ جولىندا ەڭبەك ەتۋ ادامدى وسىرەدى. كەز كەلگەن ورىندا ءبىرىنشى باسشىنىڭ ارەكەتى قاراماعىنداعىلارعا ۇلگى بولادى. قىزمەت بارىسىندا تارتىپكە كونبەگەندەردى جۇمىستان شىعارعان, تارتىپكە شاقىرعان كەزىمىز دە بولدى. الدىمىزعا كەلگەن كەي مۇقتاج جاندارعا كەزەكتەن تىس كومەكتەسىپ, ايتقان ماسەلەسىن مۇقيات تىڭداپ, بارىنشا وڭ شەشىلۋىنە ىڭعاي جاساۋعا تىرىستىق. دەمالىس سايىن ازاماتتاردىڭ جەكە ماسەلەلەرى بويىنشا قابىلداۋ وتكىزىپ, بەتىنەن قاقپاي, مۇمكىندىك تۋعىزعاندى دۇرىس كوردىك.
– جاڭاوزەن مۇنايشىلار مەن گاز وندىرۋشىلەردىڭ قالاسى رەتىندە ماڭعىستاۋ تۇبەگىندە, ءشول دالا توسىندە تۇرعىزىلدى. وتكەن مەن بۇگىننىڭ ساباقتاستىعى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟
– 1990-1994 جىلدارى قازاقستانداعى مۇناي وندىرىسىندە ۇلكەن توقىراۋ بولدى. وزەن, جەتىباي, قالامقاس, قاراجانباس كەن ورىندارىندا مۇناي كولەمى كۇرت ءتۇستى. مىسالى, وزەن مۇناي كەن ورنىندا وسى جىلدارى جىلدىق مۇناي كولەمى 10 ميلليوننان 3 ميلليون تونناعا دەيىن قۇلادى. وزەن كەن ورنىنىڭ وندىرىستىك قۋاتىن قالاي ارتتىرامىز دەگەن سۇراق مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قوزعالىپ, بارلىعىمىزدى الاڭداتقان ماسەلەگە اينالدى. 1994 جىلى ماۋسىم ايىندا «مۇنايگاز» مەملەكەتتiك حولدينگ كومپانياسىنىڭ ءبىرىنشى باسشىسى بولعان بولات ەلامانوۆتىڭ بۇيرىعىمەن قۇرىلعان ۇلكەن كوميسسيا ماڭعىستاۋ وبلىسىنا جۇمىس ساپارىمەن كەلدى. كوميسسيا قۇرامىندا مەن دە جۇمىس ىستەپ, كەن ورنىنىڭ تۇيتكىلدى سۇراقتارىن بىرجاقتى جۇيەلەۋ ماعان جۇكتەلدى. جان-جاقتى زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزە كەلە, ءبىر توقتامعا كەلدىم. «وزەنمۇناي» وندىرىستىك باسقارماسىن «ماڭعىستاۋمۇناي» بىرلەستىگىنەن ءبولىپ, ءوز الدىنا دەربەس بىرلەستىك رەتىندە قايتا قۇرۋ كەرەكتىگى تۋراسىندا مينيسترلىكتەن ءتيىستى شەشىم شىعارۋدى سۇرادىم. ويتكەنى وزەن كەن ورنىنىڭ دەربەس جۇمىس ىستەۋى ءوندىرىستىڭ ادىمىن كەڭەيتىپ قانا قويمايدى, قالانىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن تۇپكىلىكتى جاقسارتۋ ءۇشىن ماڭىزدى ەدى. مۇناي-گاز ءوندىرىسىنىڭ جاعدايىنا ۇلكەن قامقورلىق تانىتقان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ 1994 جىلى ءوزىنىڭ جارلىعىمەن مۇناي جانە گاز ونەركاسىبى مينيسترلىگىن قۇرىپ, ونىڭ ءبىرىنشى ءمينيسترى ەتىپ راۆيل شىرداباەۆتى تاعايىندادى. ارتىنشا ول اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بولىپ اۋىسىپ, سول جىلى مينيسترلىكتى اقش-تا ءبىلىم العان, ماسكەۋدە كوپ جىلدار جۇمىس ىستەگەن, تاجىريبەسى مول, ينجەنەر, مۇنايشى نۇرلان بالعىنباەۆ باسقاردى. مۇنىڭ بارلىعى ايتقانعا وڭاي كورىنگەنىمەن, ءىس جۇزىندە تاريحي ماڭىزى زور وقيعالاردىڭ قىزعان شاعى ەدى. سودان 1994 جىلى كۇزدە مينيستر نۇرلان بالعىنباەۆتىڭ بۇيرىعىمەن «وزەنمۇنايگاز» وندىرىستىك بىرلەستىگى دەربەس مەكەمە بولىپ قۇرىلىپ, ونىڭ ءبىرىنشى باسشىسى بولىپ جاقسىلىق جانعازيەۆ, باس ينجەنەرى مۇرات قۇربانباەۆ تاعايىندالدى. وسىدان كەيىن ونەركاسىپتىڭ جاڭا كەزەڭى باستالىپ, ءوندىرىستىڭ جىلدىق قۋاتى 6 ميلليون توننادان اسىپ جىعىلدى. سوندىقتان بۇگىنگى گۇلدەنگەن جاڭاوزەننىڭ كوركەيۋى, ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ دامۋى وسى دەربەس بىرلەستىكتىڭ قۇرىلۋىنان باستالدى دەۋگە ابدەن نەگىز بار. وتكەندەگى قيىن ۋاقىتتاردا الدىڭعى شەپتە بولعان كەشەگى قارت مۇنايشىلاردىڭ ۇرپاقتارى قازىر دە وسى سالادا ەڭبەكتەنىپ كەلەدى. كەن ورنىن يگەرۋدە ەڭ اۋىر, جاۋاپتى جۇمىستاردى اتقارعان مۇنايشىلاردىڭ, گەولوگتاردىڭ, قۇرىلىسشىلاردىڭ ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا جەتىستىككە جەتىپ وتىرمىز. 55 جىلدىڭ ىشىندە 387 ميلليون توننا مۇناي ءوندىرىلدى, ال مۇنداي كورسەتكىشكە ەلىمىزدە تەك «وزەنمۇنايگاز» وندىرىستىك بىرلەستىگى عانا يە بولىپ وتىر. وتكەندە ارالاپ كوردىم, بارلىعى جاپ-جاس, ىسىلعان جىگىتتەر. سونشاما قىزمەتكەر ءوندىرىس پروتسەسىن توقتاتپاي كۇنى-ءتۇنى ەڭبەك ەتەدى. كەلەشەكتە مۇنداي قارقىنمەن مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن 400 ميلليون تونناعا جەتكىزۋگە تولىق مۇمكىندىك بار. عيماراتتارى وڭدى, تۇرمىس ەداۋىر تۇزەلگەن. بارلىعىمەن تانىستىم, كورسەتتى, كوردىك. حالىقتىڭ كوڭىلى كوتەرىلگەن. مەنىڭ قالام, مەنىڭ جەرىم, مەنىڭ مۇنايىم دەپ جاناشىرلىقپەن جۇمىس ىستەسە بارلىعى شەشىلەدى. جاس تولقىن الدىڭعى بۋىن اعالاردىڭ ەڭبەك ءداستۇرىن لايىقتى جالعاستىرىپ, ادال ءىس اتقارسا, مۇنايىمىز كوپ, بايلىعىمىز وراسان بولادى. ال ونىڭ يگىلىگىن كورەتىن ءوزىمىزدىڭ حالىق.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ايا ءومىرتاي,
«Egemen Qazaqstan»
