دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى سەرىكبول مۋسينوۆپەن كەزدەسكەندەگى ماقساتىمىز وتاندىق مەديتسينانىڭ جاڭا ءبىر بەلەسى – مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىكتى ەنگىزۋ بارىسى تۋرالى ءبىلىپ, وقىرمانداردى وسى جايدان حاباردار ەتۋ ەدى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى سەرىكبول مۋسينوۆپەن كەزدەسكەندەگى ماقساتىمىز وتاندىق مەديتسينانىڭ جاڭا ءبىر بەلەسى – مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىكتى ەنگىزۋ بارىسى تۋرالى ءبىلىپ, وقىرمانداردى وسى جايدان حاباردار ەتۋ ەدى.
– سەرىكبول راحىمقان ۇلى, سوڭعى كەزدە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك تەتىكتەرىن ەنگىزۋ تۋرالى ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. بۇل تەتىكتەردىڭ ەنگىزىلۋى سالانىڭ دامۋىنا قالاي اسەر ەتەدى؟
– الەمدىك جانە وتاندىق تاجىريبەلەردى تالداۋ, ونىڭ ىشىندە بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى شەڭبەرىندەگى جۇمىس تاجىريبەسى جەكەمەنشىك ۇيىمدار باسشىلارىنىڭ مەنەدجمەنت دارەجەسىنىڭ جوعارىراق ەكەنىنە كوز جەتكىزىپ وتىر. مەملەكەتتىك تاپسىرىستى جەكەمەنشىك ۇيىمداردا ورنالاستىرعان كەزدە, ولاردىڭ بيۋدجەتتىك قاراجاتتى ۇتىمدى جانە ورىندى جۇمسايتىندارى بايقالادى. بۇل قادام مەديتسينالىق ۇيىمداردى سەنىمدى باسقارۋعا, مەنەدجمەنت دارەجەسىن ارتتىرۋعا, باسەكەلەستىك ورتانى ارى قاراي قالىپتاستىرۋعا جول اشادى دەپ ويلايمىن.
– ءار جاڭا نارسەگە قوعامنىڭ كۇدىكپەن قارايتىنى, سەنىمسىزدىك بىلدىرەتىنى بەلگىلى. وسى تۇرعىدا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك جايلى دا الىپ-قاشپا اڭگىمەلەر بار. بۇعان نە دەيسىز؟
– ءوزىڭىز بىلەسىز, سوڭعى كەزدە «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى ىسكە اسىرىلىپ, ونىڭ ناتيجەسىندە جەكە سەكتوردىڭ ۇلەس سالماعى 17 پايىزعا دەيىن ۇلعايدى. ال, مەملەكەتتىك مەديتسينالىق ۇيىمدار ۇيىمداستىرۋ – قۇقىقتىق فورمالارىن وزگەرتىپ, ەۆوليۋتسيالىق كەزەڭدەردەن وتۋدە. ياعني, مەملەكەتتىك مەكەمەلەر شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ قۇقىعىنداعى مەملەكەتتىك كاسىپورىندار مەن اكتسيونەرلىك قوعامدارعا اينالۋدا. بۇل ءوز كەزەگىندە جاۋاپكەرشىلىكتىڭ, ادىلدىكتىڭ, ناقتىلىقتىڭ, قىزمەتىنە قاراي باعالاۋدىڭ سالتانات قۇرۋىنا جول اشتى دەپ سەنەمىز.
كەزىندە بۇل جۇيە دە سىنالعان بولاتىن. بىراق ۋاقىت وتە كەلە جۇيەنىڭ تيىمدىلىگى بايقالۋدا. سول سياقتى, جوعارىدا ايتىلعانداي, مەملەكەتتىك – جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك تەتىكتەرىن ەنگىزۋ دە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن جوعارى دەڭگەيگە كوتەرەدى دەپ سەنەمىز. ءبۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك تەتىكتەرى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلاتىن نىساندار ءتىزىمى (وڭىرلەر بويىنشا) انىقتالۋدا. بۇل ءتىزىم مينيسترلىك سايتىندا جاريالاناتىن بولادى.
– مجس تەتىگىن قۇرۋداعى نەگىزگى ماقسات قانداي؟
– مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆ 2010 جىلعى حالىققا ارناعان جولداۋىندا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك تەتىگى مەملەكەت ەكونوميكاسىنا جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋدا ۇلكەن الەۋەت ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. جالپى مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك (مجس) ەكونوميكالىق ءوسىمدى ىنتالاندىرۋ ءجانە جەكەمەنشىك سەكتوردىڭ ەكونوميكاعا قاتىسۋىن كەڭەيتۋ ءادىسى بولىپ سانالادى. ءبىز مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىكتى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا ينۆەستيتسيالار تارتۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتۋ, سونداي-اق, حالىققا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن جاقسارتۋدىڭ جولى رەتىندە قاراستىرۋدامىز.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى كوپتەگەن حالىقارالىق ءتاجىريبەلەردى زەرتتەپ كوردى. مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ بولعان جاعدايدا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىككە بيزنەس وكىلدەرىنىڭ قىزىعۋشىلىق تانىتاتىنىن بايقادىق. ايتالىق, گەرمانيادا كەلىسىلگەن ينۆەستيتسيا سوماسى قامتاماسىز ەتىلىپ, مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا مىندەتتەمەلەر ورىندالعان جاعدايدا, مەملەكەتتىك ەمدەۋ-پروفيلاكتيكالىق مەكەمەلەردى ينۆەستورلارعا از سوم اعا ساتۋ تاجىريبەسى كەڭىنەن تاراعان. سونىڭ ناتيجەسىندە جەكەمەنشىك ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ ۇلەسى سوڭعى 10 جىلدىڭ ىشىندە 4 پايىزدان 22 پايىزعا دەيىن ارتقان. شۆەتسيادا جەكە ينۆەستورلارمەن ارادا مەملەكەتتىك گوسپيتالداردى باسقارۋ, جەدەل كومەك كورسەتۋ, زەرتحانالىق جانە وزگە دە مەديتسينالىق قىزمەتتەردى كورسەتۋ جونىندە كەلىسىمشارتتار جاسالادى. مجس تاجىريبەسى ەنگىزىلگەلى بەرى رەنتگەندىك قىزمەتتەر قۇنى 50 پايىز, دياگنوستيكا جانە ەمدەۋدى كۇتۋ ۋاقىتى 30 پايىز, جەدەل جاردەم قۇنى 10 پايىز, زەرتحانالىق قىزمەتتەر قۇنى 30 پايىز تومەندەگەن.
اۆستراليادا 50 گوسپيتال جەكەشەلەندىرىلىپ, جاڭا اۋرۋحانالاردىڭ ديزاينى, قۇرىلىسى جانە ولاردى باسقارۋعا جەكە وپەراتورلاردى ىرىكتەۋ تاجىريبەسى قولدانىلادى. كەلىسىم 15 جىل باسقارۋ, بەلگىلەنگەن باعالار بويىنشا بارلىق ازاماتتارعا قىزمەت كورسەتۋ جانە مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن باقىلاۋ سياقتى ەرەكشە شارتتاردى قامتيدى. مجس ينستيتۋتىن ەنگىزۋ ناتيجەسىندە جاڭا ەمدەۋ-دياگنوستيكالىق مەكەمەلەردىڭ قۇرىلىسىنا كەتەتىن شىعىن 20 پايىز, قىزمەت كورسەتىلەتىن ناۋقاستار سانى 30 پايىز, ەمدەۋدى كۇتۋ ۇزاقتىعى 30 پايىز ازايعان.
– مجس-ءنى سالاداعى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا ينۆەستيتسيالار تارتۋ جولى رەتىندە سانايتىندارىڭىزدى ايتىپ قالدىڭىز. بۇل كۇندە وسى جوبالارعا قىزىعىپ وتىرعان ناقتى ينۆەستورلار بار ما؟ ونىڭ ىشىندە شەتەلدىك ينۆەستورلار تۋرالى بىلگىمىز كەلەدى.
– اعىمداعى جىلى 26 ماۋسىمدا قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىندە «مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك ارقىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە ينۆەستيتسيالار تارتۋ» تاقىرىبىندا سەمينار-كەڭەس وتكەن بولاتىن. ول سەمينار – كەڭەسكە 100-دەن استام ءىرى قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلار, «اتامەكەن وداعى» ۇلتتىق ەكونوميكالىق پالاتاسىنىڭ, قازاقستان قۇرىلىس كومپانيالارى قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرى, ءىرى حالىقارالىق قۇرىلىس كومپانيالارى قاتىستى. ولار مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىككە قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. ناقتى جوبالار نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر بويىنشا جۇمىستار اياقتالعاننان كەيىن قاراستىرىلادى.
– قوعامىمىزدىڭ باسقا سالالارىندا مجس بويىنشا ءتاجىريبە بار ما؟ ول ءوز-ءوزىن قانشالىقتى اقتادى؟
– 2005 جىلدان باستاپ قازاقستان كولىك جانە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالالارىندا مجس جوبالارىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا بىرقاتار تاجىريبە جيناقتالدى. ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ بويىنشا قوسىمشا زاڭنامالىق شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگى بايقالدى. وسىعان وراي اعىمداعى جىلدىڭ شىلدەسىندە مەملەكەت باسشىسى مجس-ءنىڭ جاڭا تۇرلەرىن ەنگىزۋگە, ولاردى قولدانۋ سالالارىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان «مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك ماسەلەلەرى بويىنشا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قر زاڭىنا قول قويدى.
زاڭدا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر ساپاعا قاتىستى ءتيىستى تالاپتاردى ساقتاي وتىرىپ, بەلگىلەنگەن مەرزىمدە دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىن سالۋعا ينۆەستورلاردى ىنتالاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءارى قاراي ينۆەستيتسيالىق قانا ەمەس, كونتسەسسيونەردىڭ پايدالانۋ شىعىندارىن جانە باسقارۋعا كەتەتىن سىياقى تولەمدەرىنىڭ ورنىن تولىقتىرۋ ارقىلى حالىققا ساپالى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋگە بولادى. سونىمەن قاتار, ساقتاندىرۋ, كونتسەسسيونەرلەرگە قويىلاتىن بىلىكتىلىك تالاپتارى جەڭىلدەتىلەدى. بايقاۋ ەكى كەزەڭدە وتكىزىلىپ, مەملەكەتتىك م ۇلىكتى سەنىمدى باسقارۋعا بەرۋدىڭ بىرەگەي ءتارتىبى بەكىتىلەدى.
– ول زاڭدا مجس ۇردىسىنە قاتىساتىن تاراپتاردىڭ مۇددەسى قانشالىقتى ەسكەرىلگەن؟
– تۇتىنۋشىلار مەن تۇرعىندار مجس-ءنىڭ نەگىزگى بەنەفيتسيارلارى رەتىندە قاراستىرىلىپ, «باعا – ساپا» وڭتايلى ارا قاتىناسىندا تابىس تابا الادى. سونداي-اق, مجس جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, بۇل مەملەكەتتىڭ سەرپىندى دامۋى ءۇشىن وتە ماڭىزدى.
جەكە سەكتور ءۇشىن جاڭا ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەر جاسالىپ, تيىسىنشە تابىس تابۋدىڭ جاڭا جولدارى پايدا بولادى. ولار تاۋەكەلدى مەملەكەتپەن بىرگە ءبولىسىپ, ءىرى جوبالاردى باسقارۋدا تاجىريبە جيناقتاپ, جەكە كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى.
ينۆەستور ءۇشىن زاڭنامادا قاراستىرىلعان شارالاردى ىسكە اسىرۋ ۇزاق مەرزىمدىك ينۆەستيتسيالار ءۇشىن تارتىمدى شارتتارعا جول اشادى. ينۆەستورلار تۇرعىزىلعان نىسان كونتسەسسيا كەلىسىمشارتى مەن پايدالانۋ مەرزىمى اياقتالعاننان كەيىن مەملەكەتتىڭ يەلىگىنە بەرىلەتىن «BOT» (Built-Operate-Transfer, «قۇرىلىس-پايدالانۋ-بەرۋ») ۇلگىسىمەن عانا ەمەس, نىساندى مەملەكەتكە وتكىزۋدى قاراستىرمايتىن جانە كونتسەسسيونەرگە ءوزى تۇرعىزعان وبەكتىنى شەكتەۋسىز پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن «BOO» (Built-Own-Operate, «قۇرىلىس-يەلەنۋ-پايدالانۋ») ۇلگىسىندەگى جوبالارىن ىسكە اسىرا الادى.
سونىمەن قاتار, الەۋەتتى ينۆەستورلار ءۇشىن قىزىقتى تۇستاردىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك جوبالارىنا جەكە نەمەسە زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگى, ياعني كونسورتسيۋمداردىڭ قاتىسا الاتىنى. بۇل وتە ماڭىزدى, ويتكەنى, مجس جوبالارى كوبىنەسە جەكە ينۆەستورلار تاراپىنان ۇلكەن قارجىلاي سالىمدار سالۋدى تالاپ ەتەدى. كونسورتسيۋمدار قۇرۋ مۇمكىندىگى ينۆەستورلارعا كۇش-جىگەرلەرىن, تاجىريبەلەرىن, بىلىمدەرى مەن بىلىكتىلىكتەرىن بىرىكتىرۋگە, ءسويتىپ, تابىستى جوبانى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قۇرىلاتىن كونسورتسيۋم ىشىندە ينۆەستورلار ءوز وكىلەتتىلىكتەرىن بولىسە الادى, مىسالى قۇرىلىس سالاسىندا مول تاجىريبەسى بار ءىرى قۇرىلىس كومپانياسى وزىق مەديتسينالىق كلينيكامەن, ۇجىمدارمەن نەمەسە ساقتاندىرۋ ينستيتۋتىمەن بىرىگەدى.
اڭگىمەلەسكەن
ايگۇل سەيىلوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.
