ايماقتار • 27 اقپان، 2020

كاسىپكەرلەردى تولعاندىرعان تۇيتكىل كوپ

18 رەتكورسەتىلدى

كەز كەلگەن ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتىنىڭ جوعارى بولۋى جانە ەكونوميكالىق تۇرعىدان دامۋى كاسىپكەرلىكتىڭ كەڭ ءورىس الۋىنا بايلانىستى. كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ ناتيجەسىندە جۇزدەگەن جۇمىس ورنى اشىلىپ، ءوزىن دە، وزگەنى دە جۇمىسپەن قامتۋعا مۇمكىندىك تۋادى. ال «كاسىپ ءتۇبى – ءناسىپ» قاعيداسىن ۇستانىپ، ادال ەڭبەگىمەن العا باسۋدى ماقسات تۇتقان بارلىق ادام ءۇشىن بۇگىندە مەملەكەت تاراپىنان ءتيىستى قولداۋلار بار.

ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جات­قان ءتۇرلى باعدارلامالاردىڭ شەڭ­بەرىندە تالاي تۇرعىندار شارۋاسىن شالقىتىپ، تىرلىگىن تىكتەپ وتىر. ءتىپتى جامبىل وبلىسىندا باس­تاۋ العان تۇرعىنداردىڭ تۇر­مى­سىن ارتتىرۋعا ارنالعان قانات­قاق­تى جوبانىڭ ءوزى كاسىپكەرلىك­تى دا­­مىتۋعا مەملەكەت تاراپىنان كور­­­سەتىلىپ وتىرعان ۇلكەن قول­داۋ. بۇل كۇندە ءوڭىردىڭ ون اۋدانى­نان بەكى­تىلىپ بەرىلگەن ون ءبىر اۋىل­دىق وكرۋ­گتىڭ تۇرعىندارى تومەن پا­يىز­بەن نەسيە الىپ، جەكە شارۋاشى­لىق­تارىن دامىتۋدى باستاپ تا كەتتى. وڭىردە باس­تاۋ العان جاقسى باس­­تاما ءوزىنىڭ ناتيجەسىن بەرە باس­تا­­دى. بۇدان بولەك، كاسىپتىڭ ءتۇرلى سا­­­لا­­لارىن يگەرىپ، سول ارقىلى جە­تىس­­­تىككە جەتىپ، ءوڭىر ەكونوميكاسىن دا­­­مى­­­تىپ جۇرگەن كاسىپكەرلەر دە بار.

كاسىپتىڭ ءتۇرى كوپ. حاكىم اباي «ەڭبەك ەتسەڭ ەرىنبەي، تويادى قار­نىڭ تىلەنبەي» دەيدى. كا­سىپ­­­تىڭ كەڭ قانات جايۋى ەڭبەك­كە دە باي­لا­نىستى. جالپى، جام­بىل وبلىسى اگرارلىق ايماق بو­لعان­دىق­تان، مۇندا ەگىن جانە مال شا­رۋا­شىلىعىمەن اينالىسۋعا مۇم­كىن­دىك مول. ەگىن سالىپ، مال باعۋ سىن­دى ەجەلگى اتاكاسىپتىڭ جاڭا زا­­ماندا دا ىرىسى كەمىگەن جوق. الاي­دا كاسىپكەرلىكپەن اينالى­سۋ­دا دا كەيبىر كەدەرگىلەر كەز­دەسەدى ەكەن. ءوڭىر كاسىپكەرلەرىن تولعاندىرعان تۇيتكىلدى ماسەلەلەر كوپ بولىپ شىقتى. ماسەلەن، وڭىر­دە قانت قى­زىل­شاسىن ەگىپ، اۋىل شا­رۋا­شىلى­عى سالاسىنىڭ دامۋى­نا ۇلەس قو­سىپ جۇرگەن ءبىراز كاسىپكەرلەر ادال ەڭبەگىنىڭ وتەمىن ءالى الا الماي ءجۇر. وبلىستىڭ شارۋالارى «مەركى قانت زاۋىتى» كاسىپورنىنا جالپى قۇنى 1 ميلليارد تەڭگەدەن اساتىن، سالماعى 126 مىڭ توننا بولاتىن ءتاتتى ءتۇبىر تاپسىرعان. ەندى اقشاسىن الايىن دەسە، جوق. وزدەرى وتكىزگەن قىزىلشانىڭ قاراجاتى ولارعا ءتورت ايدان بەرى بەرىلمەگەن. ءتىپتى بۇل ماسەلەنى بايزاق اۋدانى­نان كەلگەن كاسىپكەر ساحا ماناتوۆ جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ ەسەپتى كەزدەسۋىندە دە كوتەردى. مەركى، قورداي، بايزاق، شۋ اۋداندارىنان جينالىپ، وبلىس ورتالىعىنا كەلگەن 102 كاسىپكەر اكىمنەن كومەك سۇرادى. شارۋالاردىڭ شىرقىرايتىنى، وتكەن جىلى ايماقتا 2 مىڭ گەكتار جەرگە قانت قىزىلشاسى ەگىلگەن بولسا، بيىل وڭىردە ءتاتتى ءتۇبىر­دىڭ مۇلدە ەگىلمەي قالۋ قاۋپى باسىم. ولار مۇنداي جاعدايدان كەيىن ەندى قىزىلشا ەككىسى دە كەل­مەيتىنىن ايتۋدا. كاسىپكەرلەر اكىمگە زاۋىت باسشىلىعىنان قاي­ران جوقتىعىن ايتىپ شاعىندى. شارۋالاردىڭ شاعىمىنا قۇلاق اسقان بەردىبەك ساپارباەۆ ولارعا بۇل ماسەلە توڭىرەگىندە ناقتى شەشىم قابىلدايتىنىن جەتكىزدى.

جالپى، ءتاتتى ءتۇبىر ماسەلەسى وڭىردە ءبىراز جىلدان بەرى بار جاعداي. ەندى بۇل ماسەلەنىڭ قالاي شەشى­لەتىنىن ۋاقىت كورسەتەدى. سو­نى­مەن قاتار وبلىستا كاسىپ­كەر­لەر ءۇشىن جەر تەلىمىن بەرۋ ماسەلەسى دە وزەكتى بولىپ وتىر. تاراز قالا­سىنداعى «كوك­جيەك-2030» جاۋاپ­كەر­شىلىگى شەكتەۋ­لى سەرىك­تەستىگىنىڭ ديرەكتورى ابدىعالي بەگىمبەتوۆ وتكەن جىلى وبلىستىق جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار 60 كونكۋرس پەن اۋكتسيون وتكىزىپ، 1085 جەر تەلىمى بەرىلگەنىن ايتتى. الايدا كاسىپكەر جەر تەلىمىن بەرۋدە اشىقتىق­تىڭ جوقتىعىنا قىنجىلادى. ءتىپتى تەندەرلەر مەن اۋكتسيوندار تۋرالى كاسىپكەرلەرگە ءتيىستى ورىندار حابارلامايدى ەكەن. سونىمەن قاتار كاسىپكەر جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاردىڭ شىعىنىن تومەندەتۋ كەرەك دەگەن پىكىردە. ال جۋالى اۋدانىنداعى «زىليحا» شارۋا قوجا­لىعىنىڭ جەتەكشىسى كەرىمقۇل بەگاليەۆتىڭ ايتۋىنشا، ساپالى تۇ­قىمنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن كار­توپتىڭ ونىمدىلىگى تومەندەپ كەتكەن. ايماقتا كارتوپ ەگۋمەن اتى شىققان شارۋاشىلىق ەندى ساپالى تۇقىمعا ءزارۋ. ەندى كاسىپكەر وبلىس اكىمى «تاراز» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى ارقىلى نەسيەگە قاراعاندى جانە پاۆلودار وبلىستارىنان 3،5 مىڭ توننا ساپالى تۇقىم جەتكىزىپ بەرۋگە ىقپال ەتسە»، دەيدى. سوندا بۇل ماسەلە دە وڭىنان شەشىلىپ، كاسىپتىڭ ءنا­سىپ­تى بولاتىنىن ايتادى. بال شا­رۋا­شىلىعىمەن اينالىساتىن «الفا» شارۋا قوجالىعىنىڭ باس­شىسى باحروم نۇراليەۆ بولسا، بيز­نەسىن ۇلعايتۋعا ليزينگتىك نەسيە قا­راس­تىرىلسا دەگەن ويدا. سونداي-اق كاسىپكەر «مەكتەپكە دەيىنگى مە­كە­مەلەردىڭ تاماقتانۋىنا بال ءونىمى قوسىلسا، كوللەدجدەردە بال شارۋا­شىلىعىمەن اينالىساتىن ماما­ندار دايارلانسا»، دەگەن دە ويىن جەتكىزدى. كوپشىلىككە تاڭسىق كورىنەتىن بۇل كاسىپتىڭ العا باسۋى جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ قولداۋىنا دا بايلانىستى.

نەگىزىنەن جامبىل ءوڭىرى كاسىپ­كەر­لىكتى دامىتۋعا قاي جاعى­نان دا قولايلى. وبلىستىڭ حالىقارا­لىق كۇرە جولدىڭ بويىندا ورنا­لاس­قانى، تەمىر جول جانە اۋە قاتىناس­تارى­نىڭ دا تالاپقا ساي ەكەنى كاسىپ­كەر­لىكتىڭ كەڭ ءورىس الۋىنا جول اشادى. بىراق الگىندەي ماسەلە­لەر­دىڭ ءوزى-اق كاسىپكەرلىك­تىڭ دامۋى­نا كەدەرگى كەلتىرەتىنى راس. وندىر­گەن ءونىمىن الەمنىڭ بىرقا­تار ەلدەرىنە ەكسپورتتايتىن «قازفوسفات» جاۋاپكەرشىلىگى شەك­تەۋ­لى سەرىكتەستىگىنىڭ ءوزى اۋليە­اتا اي­ماعىن كوتەرىپ تۇرعان ۇلكەن قۇرى­لىم. بۇدان باسقا جەكەلەگەن شارۋاشىلىقتار، قوجالىقتار، ءتۇرلى ءونىم شىعاراتىن كاسىپورىن­دار، ءبارى دە ءوڭىر ەكونوميكاسىن دا­مى­تۋعا، الەۋمەتتىڭ الەۋەتىن ارت­تىرۋعا جۇمىس ىستەپ كەلەدى. كاسىپ­كەرلەر­مەن كەزدەسۋىندە دە ب.ساپار­باەۆ ولارعا مۇمكىندىگىنشە قولداۋ كورسەتىلەتىنىن، ماسەلەلەرىنىڭ شەشىلەتىنىن ايتقان.

 

جامبىل وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

بەنزين باعاسى ارزاندادى

ەكونوميكا • كەشە

14 وتباسىعا قول ۇشىن سوزدى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار