جيىنعا سەنات دەپۋتاتتارى مەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ باسشىلىعى, مينيسترلىككە قاراستى قۇقىق قورعاۋ مەكەمەلەرىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
الدىمەن ءسوز باستاعان كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير ۆولكوۆ ىشكى ىستەر مينيسترلىگى سىبايلاس جەمقورلىق ءىسى ءجيى قوزعالاتىن 5 مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قاتارىندا ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى 3 جىل ىشىندە ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن 1846 قىلمىس جاسالعان. ونىڭ ىشىندە 1051-ءى سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى بولعان. ناتيجەسىندە 1066 قىزمەتكەر قىلمىستىق جاۋاپقا تارتىلعان.
حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد ىشكى ىستەر جۇيەسىندەگى قۇرىلىمدىق وزگەرىستەردىڭ ءبارى بيىل شەشىمىن تابۋى كەرەك دەپ سانايتىنىن جەتكىزدى.
– ىشكى ىستەر ورگاندارى – بۇگىندە قازاقستانداعى ەڭ كۇردەلى, ەڭ كوپسالالى مينيسترلىكتىڭ ءبىرى. ونىڭ قۇرامىندا تەك پوليتسەيلەر ەمەس, ۇلتتىق ۇلان قۇرىلىمى بار. بۇعان قوسا كوپتەگەن مەملەكەتتە جەكە مينيسترلىك بولىپ وتىرعان توتەنشە جاعدايلار دەيتىن ۇلكەن ۆەدومستۆو بار. ەگەر قازاقستاننىڭ جەر كولەمى الەمدەگى توعىزىنشى مەملەكەت دەيتىن بولساق, وندا مۇنداي ۇلكەن مەملەكەتتە توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى كوميتەتتىڭ جەكە-دارا مينيسترلىك بولۋعا تولىق قۇقى بار. ازىرگە بۇل سالا – ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قۇرامىندا. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە ۇكىمەت قۇرامىندا بولاتىن ءجيى-ءجيى وزگەرىستەردىڭ ناتيجەسىندە وسى مينيسترلىك جۇمىسى كەيىنگى كەزدە باياۋلاي تۇسكەن. 2002 جىلى ىشكى ىستەر قۇرىلىمىنىڭ قۇرامىنان قىلمىستىق اتقارۋ جۇيەسى الىنىپ, ول ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ قۇرامىنا بەرىلدى. بىراق بۇل دۇرىس ناتيجە بەرگەن جوق. ءسويتىپ ونى قايتادان ىشكى ىستەر مينيسترلىگى قۇرامىنا قايتارۋعا تۋرا كەلدى. سونداي-اق ءتۇرلى قۇجاتتاردى تىركەۋ, حالىقپەن جۇمىس ىستەۋ سياقتى قىزمەت اتقاراتىن كوميتەت بولدى. ونى دا 2005 جىلى ادىلەت مينيسترلىگى قۇرامىنا بەردىك. بۇل دا وڭ ناتيجە بەرمەي, وزىنە قايتارىپ بەردىك, – دەدى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد.
ءوز كەزەگىندە ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىمباەۆ سەناتورلاردى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن رەفورمالاۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسىمەن تانىستىردى.
– ىشكى ىستەر ورگاندارىن رەفورمالاۋ – ۋاقىت تالابى. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ازىرلەنگەن 2019-2021 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاما ناتيجەسىن بەرىپ جاتىر. العاشقى كەزەڭدە پوليتسەيلەردىڭ سانى 11%-عا قىسقارتىلدى. قىلمىستىڭ الدىن الۋ شارالارىن كۇشەيتۋ ءۇشىن قىزمەتكەرلەر مەكتەپ, كوشە, قوعامدىق ورىندارعا جىبەرىلدى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى جانە ونىڭ مەكەمەلەرىنىڭ قىزمەتتىك مىندەتتەرىنە تالداۋ جاسالدى. ولاردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ارتىق 106 باسقارۋ بۋىندارى جانە 1 483 باسشىلىق لاۋازىمدار تاراتىلدى. قىسقارتىلعان ءىىم قىزمەتكەرلەرى سانى – 10 592, – دەدى ە.تۇرعىمباەۆ.
جالپى, ىشكى ىستەر ورگاندارىن جاڭعىرتۋعا ارنالعان جول كارتاسىندا 9 باعىت كوزدەلگەن ەكەن. ونىڭ ءبىرى قىزمەتكەرلەرگە ەڭبەكاقى تولەۋ جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان. شتاتتى وڭتايلاندىرۋ ناتيجەسىندە ۇنەمدەلگەن 16 ملرد تەڭگە مەن ۇكىمەت بولگەن 20 ملرد تەڭگەنى ەسكەرە وتىرىپ, 2019 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىن سارالاپ ارتتىرۋ قولعا الىندى. وسى ورايدا پاترۋلدىك پوليتسيانىڭ – 65%-ى, جەدەل-تەرگەۋ بولىنىستەرىنىڭ –
55%-ى, ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورى مەن كامەلەتكە تولماعاندار ىستەرى جونىندەگى ينسپەكتورلارىنىڭ – 25%-ى, سونداي-اق پوليتسيا جانە قاج قىزمەتىنىڭ قالعان قىزمەتكەرلەرىنىڭ 20%-ىنىڭ ەڭبەكاقىسى ءوستى.
سونىمەن قاتار كەيبىر فۋنكتسيالاردى الىپ تاستاۋ بويىنشا جۇمىستار اتقارىلىپ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ 72 كۇزەت وبەكتىلەرى باسەكەلەستىك ورتاعا بەرىلدى. وسىنداي تاعى 115 وبەكتىنىڭ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر.
بۇعان قوسا, مينيستر حالىقپەن جۇمىس ىستەۋدىڭ جاڭا فورماتتارىنا توقتالىپ, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قولعا الىنعان ءىس-شارالاردى اتاپ كورسەتتى. اتقارىلعان جۇمىستار ناتيجەسىندە بىلتىرعى قورىتىندى بويىنشا قىلمىس 29%-عا, ونىڭ ىشىندە سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى قىلمىس 34%-عا كەمىگەن. قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان قىزمەتكەرلەر سانى 26%-عا, سوتتالعاندار 49%-عا تومەندەگەن.
سەنات دەپۋتاتتارى ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ جۇمىسىن جاڭعىرتۋ ماقساتىنا باعىتتالعان 11 ناقتى ۇسىنىس ازىرلەدى. ايتالىق, توتەنشە جاعدايلار كوميتەتىن مينيسترلىكتەن بولەك ورگان رەتىندە قۇرۋ, ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرىن قايتا جاساقتاۋدى جالعاستىرۋ, پوليتسيا ۋچاسكەلەرىن ماتەريالدىق قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە سوتتالۋشىلارعا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق قىزمەت ءتۇرىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قۇزىرىنا بەرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ سياقتى ۇسىنىستار بار.
سونداي-اق سەناتورلار قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جۇمىسىن وڭتايلاندىرۋ ماقساتىندا ءىىم جانىنان اقپاراتتىق-تالداۋ ورتالىعىن قۇرۋدى قاراستىرۋ, حالىقتىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءىىم سايتى ارقىلى ازاماتتاردىڭ ورگان جۇمىسىنا ونلاين تۇردە باعا بەرۋ مۇمكىندىگىن ۇيىمداستىرۋ, كادر دايارلاۋدىڭ تيىمدىلىگىن وڭتايلاندىرۋ باستامالارىن كوتەردى.
بۇعان قوسا, ىشكى ىستەر ورگاندارىنداعى بوس قىزمەتكە بايقاۋ كەزىندە باقىلاۋشىلاردىڭ وي-پىكىرىن ەسكەرۋ كەرەك ەكەنى, سول سياقتى باس پروكۋراتۋرا مەن قۇقىقتىق ستاتيستيكا جونىندەگى كوميتەتپەن بىرلەسىپ قىلمىس ءجيى ورىن الاتىن ەلدى مەكەندەردە پاترۋل شىعارۋ كەستەسىن ازىرلەۋ جايى ءسوز بولدى.
ۆ.ۆولكوۆ وتىرىستى قورىتىندىلاي كەلىپ, ازىرلەنگەن ۇسىنىستار ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعانىن ايتتى.
