قازاقستاندا تاعامدىق جۇمىرتقا ءوندىرىسىن سۋبسيديالاۋ جۇمىستارى 10 جىلعا جۋىق جۇرگىزىلىپ كەلدى. بۇل رەتتە جۇمىرتقا باعىتىنداعى قۇس فابريكالارى «ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا» (سالىنعان ينۆەستيتسيانىڭ 25%-ى), «نەسيەنىڭ جانە ليزينگتىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەسىن سۋبسيديالاۋ», «سوڭعى نىسانداعى جۇمىرتقا باعىتىنداعى اسىل تۇقىمدى تاۋلىكتىك ءتولدى ساتىپ الۋ» جانە «تاعامدىق جۇمىرتقا ءوندىرىسىنىڭ قۇنىن ارزانداتۋ» سياقتى مەملەكەتتىك قولداۋ تۇرلەرىمەن قامتىلدى.
مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن سۋبسيديانىڭ كومەگىمەن 10 جىل ىشىندە قۇس فابريكالارىنىڭ ءوندىرىسى 83%-عا ارتىپ, جىلىنا 4,3 ملرد جۇمىرتقاعا جەتتى. ۇكىمەت جۇمىرتقا وندىرۋشىلەردى قولداۋ ماقساتىندا 2010 جىلدان باستاپ 2019 جىلعا دەيىن «قۇس وسىرۋشىلەرگە» سۋبسيديا تۇرىندە 75 ملرد تەڭگەگە جۋىق قارجى ءبولدى.
مەملەكەتتىك قولداۋعا سۇيەنە وتىرىپ, قازاقستاندا قۇس شارۋاشىلىعى سالاسى قالپىنا كەلتىرىلىپ, جاڭعىرتىلدى. سونداي-اق, قولدا بار قۇس فابريكالارىنىڭ تەحنيكالارى قايتا جاراقتاندىرىلدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى مەملەكەت تاراپىنان بەرىلگەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە جانە ينۆەستيتسيالىق سالىمداردى سۋبسيديالاۋ ارقىلى جاڭارتىلدى.
وسىلايشا, ۇكىمەت تاراپىنان بولىنەتىن سۋبسيديالاردىڭ ارقاسىندا سالانىڭ جاعدايى تۇراقتاندى. بۇگىندە قازاقستاندا قۇس شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ جىل سايىنعى ءوسىمى بايقالۋدا. مەملەكەتتىڭ كومەگىمەن جۇمىرتقا وندىرىسىنە بولىنەتىن سۋبسيديانىڭ ارقاسىندا ىشكى نارىقتىڭ قاجەتتىلىگى 120%-عا قامتاماسىز ەتىلدى.
جوعارىدا اتالعان فاكتىلەر قازىرگى ۋاقىتتا جۇمىرتقا وندىرۋگە باعىتتالعان قۇس شارۋاشىلىعى سالاسى ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن تولىق قامتاماسىز ەتىپ, وڭتايلى جۇمىس ىستەپ تۇرعانىنىڭ ايعاعى. ەندى بۇل سالانىڭ ارى قاراي دامۋى مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن ەمەس, نەگىزىنەن نارىقتىق جاعدايدا, تابيعي جولمەن ءجۇرۋى ءتيىس. قۇس فابريكالارى ونىمدىلىگى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى: 2018 جىلى 670 ملن. دانا جۇمىرتقا ەكسپورتتالسا, 2019 جىلى – 1,5 ملرد. دانا جۇمىرتقا وزگە ەلگە جىبەرىلگەن.
سونداي-اق ۇكىمەتىنىڭ 2018 جىلعى 24 شىلدەدەگى №18975//423 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن «قر اوك دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا» ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا اگراريلەردى قارجىلاندىرۋدىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن باعا بەلگىلەۋدى بۇرمالايتىن, دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ ادىستەمەسى بويىنشا «سارى» سەبەتكە جاتاتىن ءتيىمسىز سۋبسيديالاردى كەزەڭ-كەزەڭمەن قىسقارتۋ كوزدەلگەن. وسىنداي نارىقتى بۇرمالاۋشى سۋبسيديالاردىڭ تۇرىنە ء«ونىم بىرلىگىنە ارنالعان سۋبسيديالار» دەپ اتالاتىن «تاۋارلى-ەرەكشە سۋبسيديالار» جاتادى. مال شارۋاشىلىعىنداعى تاۋارلى-سپەتسيفيكالىق سۋبسيديالاردى قىسقارتۋ مەملەكەتتىك باعدارلامادا 2020 جىلدان باستاپ جوسپارلانعان.
بۇل رەتتە, سۋبسيديا بەرۋدى توقتاتۋ, «جۇمىرتقا شارۋاشىلىعىنا» مەملەكەت تاراپىنان ەندى مۇلدە كوڭىل بولىنبەيدى دەپ كەسىپ ايتۋ قاتەلىك. قۇس فابريكالارى ءۇشىن سىياقى مولشەرى جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ, سونداي-اق ءوندىرىس قۋاتىن كوبەيتۋ ءۇشىن تارتىلعان ينۆەستيتسيالىق شىعىنداردى سۋبسيديالاۋ شارالارى جالعاسادى.
2019 جىلعى جەلتوقساندا ۇكىمەتى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ يمپورتىن الماستىرۋدىڭ تيىمدىلىگىنە جۇرگىزىلگەن تالداۋدى ەسكەرە وتىرىپ, اشم-ءنىڭ اگراريلەرگە ارنالعان سۋبسيديالاردى قايتا قاراۋ جوسپارىن ماقۇلداعان بولاتىن.
قابىلدانعان شەشىمگە سايكەس اشم ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتەتىن بىرقاتار سالالار بويىنشا سۋبسيديالاردى ء(ونىم بىرلىگى ءۇشىن) الىپ تاستاۋدى جوسپارلاپ وتىر. اتالمىش سالانىڭ قاتارىنا «جۇمىرتقا شارۋاشىلىعى» دا ەنگىزىلدى.
سالانى ودان ءارى دامىتۋ وتكىزۋ نارىعىن كەڭەيتۋگە جانە تەرەڭ وڭدەۋگە كوشۋ ارقىلى ءوندىرىستى ارتاراپتاندىرۋعا باعىتتالۋى ءتيىس. جۇمىرتقانى قايتا وڭدەۋدى دامىتۋ جۇمىرتقا ۇنتاعى, مەلانج, اقۋىز جانە قۇرعاق فەرمەنتتەلگەن سارىۋىز, قۇرعاق جۇمىرتقا قوسپالارى جانە ت. ب. وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل وتاندىق كونديتەرلىك جانە تاماق ونەركاسىبىن ساپالى جانە ارزان ونىممەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالۋ كەرەك. بۇل باعىتتا مەملەكەت وتاندىق جۇمىرتقا وندىرۋشىلەردى قولداۋعا دايىن.
