القالى جيىننىڭ كۇن تارتىبىندە قارالعان نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى كونسۋلدىق ارتىقشىلىقتار مەن يممۋنيتەتتەر تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندە بولدى. بۇل تۋرالى دەپۋتاتتار الدىندا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇحتار تىلەۋبەردى بايانداما جاسادى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان مەن اقش اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2018 جىلعى اقش-قا رەسمي ساپارىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا ورناتىلعان كەڭەيتىلگەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك رۋحىندا دامىپ كەلەدى جانە ودان ءارى نىعايۋدا. قازاقستان مەن اقش اراسىندا بارلىق دەڭگەيدە تۇراقتى ساياسي ديالوگ جۇرگىزىلۋدە. بىلتىر جەلتوقسان ايىندا پرەمەر-مينيستر مەن سىرتقى ىستەر ءمينيسترى اقش-قا ساپارلادى. سونىمەن قاتار وسى ايدىڭ باسىندا اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى مايك پومپەونىڭ قازاقستانعا ساپارى بولدى. ەلباسى ساپارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا سان-فرانتسيسكودا قازاقستاننىڭ باس كونسۋلدىعىن اشۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. وسىلايشا اقش اۋماعىندا – نيۋ-يورك جانە سان-فرانتسيسكو قالالارىندا قازىر ەلىمىزدىڭ ەكى باس كونسۋلدىعى جۇمىس ىستەيدى. ال ءبىزدىڭ ەلدە اقش تاراپى ءۇشىن وڭىرلىك حاب قىزمەتىن اتقاراتىن ورتالىق ازيادا جالعىز الماتى قالاسىنداعى اقش-تىڭ باس كونسۋلدىعى عانا بار.
– راتيفيكاتسيالاناتىن كەلىسىم كونسۋلدىق لاۋازىمدى تۇلعالار مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە ديپلوماتيالىق يممۋنيتەتتەر مەن ارتىقشىلىقتاردى قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى ماسەلەلەردى رەتتەيدى. 1961 جىلعى ديپلوماتيالىق قاتىناستار تۋرالى ۆەنا كونۆەنتسياسىنا سايكەس كەلىسىمنىڭ نەگىزىندە ەكى مەملەكەتتىڭ كونسۋلدىق مەكەمەلەرى, قورعالاتىن كونسۋلدىق لاۋازىمدى تۇلعالارى, كونسۋلدىق قىزمەتشىلەرى جانە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرى يۋريسديكتسيالىق يممۋنيتەتتەرمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن, سالىقتار, الىمدار مەن باجداردان ءوزارا بوساتىلاتىن بولادى. ەكى مەملەكەتتىڭ ءوزارا پايدالاناتىن يممۋنيتەتتەرى مەن ارتىقشىلىقتارىن كۇشەيتۋ كونسۋلدىق لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ جانە كونسۋلدىق قىزمەتشىلەردىڭ قىزمەتىنە وڭ اسەرىن تيگىزەدى. سونىمەن قاتار كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ امەريكا قۇراما شتاتتارىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ مۇددەلەرىن ۇسىنۋ جانە قورعاۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى. كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قارجى ءبولۋدى تالاپ ەتپەيدى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءۇشىن تەرىس قۇقىقتىق, ساياسي جانە الەۋمەتتىك سالدارلارعا اكەپ سوقپايدى. جالپى, كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىنە ساي كەلەدى, – دەدى مۇحتار تىلەۋبەردى.
جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى بولىپ تابىلاتىن ەڭبەكشى كوشىپ-قونۋشىلاردىڭ وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنداعى جانە وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى بولىپ تابىلاتىن ەڭبەكشى كوشىپ-قونۋشىلاردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ەڭبەك قىزمەتى جانە قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. بۇل قۇجاتتىڭ جاي-جاپسارىمەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ تانىستىردى.
كەلىسىمگە 2019 جىلى 15 ساۋىردە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ وزبەكستانعا جاساعان مەملەكەتتىك ساپارى اياسىندا ەكى ەلدىڭ باسشىلارى تاشكەنتتە قول قويعان بولاتىن. قۇجاتتىڭ ماقساتى – تاراپتار مەملەكەتتەرىندە كوشى-قون اعىندارىن رەتتەۋ مەن زاڭسىز ەڭبەك قىزمەتىن بولدىرماۋ جونىندە شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ.
– كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ەڭبەك كوشى-قون پروتسەستەرىن رەتتەۋدە ىنتىماقتاستىقتىڭ نىعايۋىنا ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىز. راتيفيكاتسيا باسقا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداۋ نەمەسە ولارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى تالاپ ەتپەيدى. كەلىسىمنىڭ كۇشى ەكى ەل اراسىنداعى بارلىق ەڭبەكشى كوشىپ-قونۋشىلارعا قولدانىلادى جانە ولاردىڭ قىزمەتى مەن قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەسىن رەتتەيدى. سونىمەن قاتار كەلىسىمدە وكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار بەلگىلەنگەن. قۇجاتتا ءوزارا قاتىناستار بويىنشا ۇلتتىق زاڭنامانىڭ باسىمدىعى رەتتەلگەن جانە قىزمەتكەرلەردىڭ, جۇمىسشىلاردىڭ بازالىق كەپىلدىكتەرى بەكىتىلگەن. ۋاعدالاستىقتارعا سايكەس ەڭبەكشى ميگرانتتار قابىلداۋشى مەملەكەتتىڭ زاڭدارى مەن ەڭبەك شارتىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس دەمالۋعا, اينالاسىنداعى ادامدار ءۇشىن قاۋىپ توندىرەتىن اۋرۋلار كەزىندە تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمىن الۋعا قۇقىلى, – دەدى مينيستر.
زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتات قوجاحان جاباعيەۆ 2019 جىلى قازاقستاندا 500 مىڭنان اسا ەڭبەكشى شەتەلدىك جۇمىس ىستەگەنىن, ونىڭ 94%-ى وزبەكستاننان كەلگەنىن اتاپ ءوتىپ, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترىنەن ەڭبەكشى كوشىپ-قونۋشىلار قايدا, قانداي سالالاردا جۇمىس ىستەيتىنىن, وتاندىق ەڭبەك نارىعىن تالداۋ مونيتورينگىن جۇرگىزۋ جايىن سۇرادى.
بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرگەن ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋدىڭ ەكى ءتۇرى بارىن, سونىڭ ءبىرى كومپانيالار, مەكەمەلەر, جەكە تۇلعالارعا قاتىستى ەكەنىن ايتتى. بۇلارعا جۇمىس ىستەيتىن شەتەلدىكتەرگە رۇقساتتامانى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى بەرەدى. بىلتىر جالپى 414 مىڭ رۇقساتتاما بەرىلىپتى. سونىڭ ىشىندە 117-ءسىنىڭ مەرزىمى سوزىلعان. وزبەكستان ازاماتتارىنىڭ سانى – 394 مىڭ ادام. ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ 82%-ى – قۇرىلىس سالاسىندا, 9%-ى – كۇتۋشى, تاربيەلەۋشى سياقتى ءۇي جۇمىسشىلارى, 6%-ى – باعبان, 2%-ى اسپاز بولىپ جۇمىس ىستەيدى ەكەن.
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار «2014 جىلعى 15 تامىزداعى كولىك قۇرالى پاسپورتىنىڭ (كولىك قۇرالىنىڭ ءشاسسيى پاسپورتىنىڭ) جانە وزدىگىنەن جۇرەتىن ماشينا جانە تەحنيكانىڭ باسقا دا تۇرلەرى پاسپورتىنىڭ بىرىڭعاي نىساندارىن ەنگىزۋ جانە ەلەكتروندى پاسپورتتار جۇيەلەرىن ۇيىمداستىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنىڭ قوسىلۋى تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭىنىڭ جوباسىنا قولداۋ ءبىلدىردى. بۇل قۇجاتتى جينالعان قاۋىمنىڭ نازارىنا يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى قايىربەك وسكەنباەۆ ۇسىندى.
ونىڭ ايتۋىنشا, كەلىسىم بىرىڭعاي كەدەن اۋماعىندا, وزدىگىنەن جۇرەتىن ماشينالاردىڭ جانە باسقا تەحنيكالاردىڭ ەركىن اينالىسىن قامتاماسىز ەتۋگە جاعداي جاسايدى. سونداي-اق ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق مەملەكەتتەرىنىڭ اۋماعىندا شىعارىلعان جانە تىركەۋگە جاتاتىن كولىك قۇرالدارىنا جانە تەحنيكانىڭ باسقا دا تۇرلەرىنە بەرىلەتىن پاسپورتتىڭ بىرىڭعاي نىساندارىن, سونىڭ ىشىندە ەلەكتروندى نىساندارىن قولدانۋ ماسەلەلەرىن رەتتەيدى.
قايىربەك وسكەنباەۆ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ شەشىمىنە سايكەس 2019 جىلدىڭ 1 قاراشاسىنان باستاپ ەاەو اۋماعىندا ەلەكتروندى پاسپورتتار جۇرگىزىلۋى ءتيىس بولعانىن, بىراق قازىرگى تاڭدا ەلەكتروندى پاسپورتتاردى ەنگىزۋدى كولىك قۇرالدارى بويىنشا 2020 جىلدىڭ 1 قاراشاسىنا دەيىن, وزدىگىنەن جۇرەتىن ماشينالار بويىنشا 2021 جىلدىڭ
1 قاراشاسىنا دەيىن اۋىستىرۋ جايى قوزعالىپ جاتقانىن ايتتى.
بۇل پروتسەستىڭ ۇزاققا سوزىلعانىنا نۇرلان نىعماتۋلين باستاعان دەپۋتاتتار قىنجىلىس ءبىلدىردى. ءماجىلىس توراعاسى ەاەو اۋماعىنداعى كولىك قۇرالدارىنىڭ ەلەكتروندى پاسپورتى جۇيەسىنىڭ ۋاقىتىندا ىسكە قوسىلماۋى شەتەلدىك كولىكتەرگە قاتىستى تۋىنداعان تۇيتكىلدى جاعدايعا ىقپال ەتكەنىن اتاپ ءوتتى. ول وسى ىسپەن اينالىسقان, التى جىلعا سوزىلعان كەلىسسوزدەردەن ناتيجە شىعارا الماعان شەنەۋنىكتەردىڭ جۇمىسىنىڭ شيكىلىگىن العا تارتتى.
بۇعان قوسا جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە انا مەن بالانى قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى, سونداي-اق اۋديتورلىق قىزمەت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا الدى.
جيىن سوڭىندا ادەتتەگىدەي قۇزىرەتتى ورگاندارعا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولداندى. سونىڭ ىشىندە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى جەڭىستىڭ 75 جىلدىعى قارساڭىندا اتقارىلاتىن ءىس-شارالار بويىنشا ۇسىنىستار ايتىلىپ, تاعى بىرىندە ستۋدەنتتەر جاتاقحاناسىنىڭ تاپشىلىعى ماسەلەسى كوتەرىلدى. سونداي-اق الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ ماسەلەسى كەڭىنەن قوزعالدى.
