پارلامەنت • 20 اقپان، 2020

ەڭبەك كوشى-قونىن رەتتەۋ – ۋاقىت تالابى

73 رەتكورسەتىلدى

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىندا بىرقاتار حالىقارالىق راتيفيكاتسيالىق زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.

القالى جيىننىڭ كۇن تارتىبىندە قارالعان نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن امەريكا قۇراما شتات­­­تارىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى كون­­سۋلدىق ارتىقشىلىقتار مەن يممۋني­تەتتەر تۋرالى كەلىسىمدى راتيفي­كاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندە بولدى. بۇل تۋرالى دەپۋ­ت­اتتار الدىندا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇحتار تىلەۋبەردى بايانداما جاسادى.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، قازاق­ستان مەن اقش اراسىنداعى ىنتى­ماق­تاستىق تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2018 جىلعى اقش-قا رەسمي ساپارىنىڭ قورىتىندىلارى بو­يىنشا ورناتىلعان كەڭەيتىلگەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك رۋحىندا دامىپ كەلەدى جانە ودان ءارى نىعايۋدا. قازاقستان مەن اقش اراسىندا بارلىق دەڭگەيدە تۇراقتى ساياسي ديالوگ جۇرگىزىلۋدە. بىلتىر جەلتوقسان ايىندا پرەمەر-مي­نيستر مەن سىرتقى ىستەر ءمينيسترى اقش-قا ساپارلادى. سونىمەن قاتار وسى ايدىڭ باسىندا اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى مايك پوم­پەونىڭ قازاقستانعا ساپارى بولدى. ەلباسى ساپارىنىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا سان-فران­تسيسكودا قازاقستاننىڭ باس كونسۋل­دىعىن اشۋ تۋرالى شەشىم قابىل­داندى. وسىلايشا اقش اۋماعىندا – نيۋ-يورك جانە سان-فرانتسيسكو قالالارىندا قازىر ەلىمىزدىڭ ەكى باس كونسۋلدىعى جۇمىس ىستەيدى. ال ءبىزدىڭ ەلدە اقش تاراپى ءۇشىن وڭىر­لىك حاب قىزمەتىن اتقاراتىن ور­تالىق ازيادا جالعىز الماتى قالا­سىن­داعى اقش-تىڭ باس كونسۋلدىعى عانا بار.

– راتيفيكاتسيالاناتىن كەلىسىم كونسۋلدىق لاۋازىمدى تۇلعالار مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە ديپ­لوماتيالىق يممۋنيتەتتەر مەن ارتىق­شىلىقتاردى قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى ماسەلەلەردى رەتتەيدى. 1961 جىلعى ديپلوماتيالىق قاتى­ناستار تۋرالى ۆەنا كونۆەنتسياسىنا سايكەس كەلىسىمنىڭ نەگىزىندە ەكى مەملەكەتتىڭ كونسۋلدىق مەكەمەلەرى، قورعالاتىن كونسۋلدىق لاۋازىمدى تۇلعالارى، كونسۋلدىق قىزمەتشىلەرى جانە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرى يۋريسديكتسيالىق يممۋنيتەتتەرمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن، سالىقتار، الىمدار مەن باجداردان ءوزارا بوساتىلاتىن بولادى. ەكى مەملەكەتتىڭ ءوزارا پايدالاناتىن يممۋنيتەتتەرى مەن ارتىقشىلىقتارىن كۇشەي­تۋ كونسۋلدىق لاۋازىمدى تۇل­عا­لاردىڭ جانە كونسۋلدىق قىز­مەت­شىلەردىڭ قىزمەتىنە وڭ اسەرىن تيگىزەدى. سونىمەن قاتار كەلى­سىمدى ىسكە اسىرۋ امەريكا قۇرا­ما شتاتتارىندا قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى ازاماتتارىنىڭ مۇددە­لەرىن ۇسىنۋ جانە قورعاۋدىڭ تيىم­دىلىگىن ارتتىرادى. كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قارجى ءبولۋدى تالاپ ەتپەيدى جانە قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسى ءۇشىن تەرىس قۇقىق­تىق، ساياسي جانە الەۋمەتتىك سالدار­لارعا اكەپ سوقپايدى. جالپى، كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىنە ساي كەلەدى، – دەدى مۇح­تار تىلەۋبەردى.

جالپى وتىرىستا دە­پۋتات­تار «قازاقستان رەسپۋبليكا­سى­نىڭ ۇكىمەتى مەن وزبەكستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى بولىپ تابىلاتىن ەڭبەكشى كوشىپ-قونۋشىلاردىڭ وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنداعى جانە وزبەك­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى بولىپ تابىلاتىن ەڭبەكشى كو­شىپ-قونۋشىلاردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ەڭبەك قىزمەتى جانە قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. بۇل قۇجاتتىڭ جاي-جاپسارىمەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ تانىستىردى.

كەلىسىمگە 2019 جىلى 15 ساۋىر­دە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت تو­قاەۆتىڭ وزبەكستانعا جاساعان مەملەكەتتىك ساپارى اياسىندا ەكى ەلدىڭ باسشىلارى تاشكەنتتە قول قويعان بولاتىن. قۇجاتتىڭ ماقساتى – تاراپتار مەملەكەتتەرىندە كوشى-قون اعىندارىن رەتتەۋ مەن زاڭسىز ەڭبەك قىزمەتىن بولدىرماۋ جونىندە شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ.

– كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ەڭبەك كوشى-قون پروتسەستەرىن رەتتەۋدە ىن­تىماقتاستىقتىڭ نىعايۋىنا ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىز. راتيفيكاتسيا باس­قا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتى­لەر­دى قابىلداۋ نەمەسە ولارعا وز­گە­رىستەر ەنگىزۋدى تالاپ ەتپەيدى. كەلى­سىمنىڭ كۇشى ەكى ەل اراسىن­داعى بارلىق ەڭبەكشى كوشىپ-قونۋ­شى­لارعا قولدانىلادى جانە ولار­دىڭ قىزمەتى مەن قۇقىقتارىن قور­عاۋ ماسەلەسىن رەتتەيدى. سونى­مەن قاتار كەلىسىمدە وكىلەتتى مەملە­كەت­تىك ورگاندار بەلگىلەنگەن. قۇجات­تا ءوزارا قاتىناستار بويىنشا ۇلت­تىق زاڭنامانىڭ باسىمدى­عى رەتتەلگەن جانە قىزمەتكەر­لەر­دىڭ، جۇمىسشىلاردىڭ بازالىق كەپىل­دىكتەرى بەكىتىلگەن. ۋاعدالاس­تىقتارعا سايكەس ەڭبەكشى ميگرانتتار قابىلداۋشى مەملەكەتتىڭ زاڭدارى مەن ەڭبەك شارتىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس دەمالۋعا، اينالاسىنداعى ادامدار ءۇشىن قاۋىپ توندىرەتىن اۋرۋلار كەزىندە تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمىن الۋعا قۇقىلى، – دەدى مينيستر.

زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتات قوجاحان جاباعيەۆ 2019 جىلى قازاقستاندا 500 مىڭ­نان اسا ەڭبەكشى شەتەلدىك جۇمىس ىستەگەنىن، ونىڭ 94%-ى وزبەك­ستان­نان كەلگەنىن اتاپ ءوتىپ، ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مي­نيسترىنەن ەڭبەكشى كوشىپ-قو­نۋشىلار قايدا، قانداي سالالاردا جۇمىس ىستەيتىنىن، وتاندىق ەڭبەك نارىعىن تالداۋ مونيتورينگىن جۇر­گىزۋ جايىن سۇرادى.

بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرگەن ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ شەتەلدىك جۇمىس كۇ­شىن تارتۋدىڭ ەكى ءتۇرى بارىن، سونىڭ ءبىرى كومپانيالار، مەكەمەلەر، جەكە تۇل­عالارعا قاتىستى ەكەنىن ايتتى. بۇ­لارعا جۇمىس ىستەيتىن شەتەلدىك­تەرگە رۇقساتتامانى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى بەرەدى. بىلتىر جالپى 414 مىڭ رۇقساتتاما بەرىلىپتى. سونىڭ ىشىندە 117-ءسىنىڭ مەرزىمى سوزىلعان. وز­بەك­ستان ازاماتتارىنىڭ سانى – 394 مىڭ ادام. ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ 82%-ى – قۇرىلىس سالاسىندا، 9%-ى – كۇ­تۋشى، تاربيەلەۋشى سياقتى ءۇي جۇ­مىسشىلارى، 6%-ى – باعبان، 2%-ى اسپاز بولىپ جۇمىس ىستەيدى ەكەن.

سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار «2014 جىلعى 15 تامىزداعى كولىك قۇرالى پاسپورتىنىڭ (كولىك قۇرا­لىنىڭ ءشاسسيى پاسپورتىنىڭ) جا­نە وزدىگىنەن جۇرەتىن ماشينا جانە تەحنيكانىڭ باسقا دا تۇرلەرى پاس­پورتىنىڭ بىرىڭعاي نىساندارىن ەنگىزۋ جانە ەلەكتروندى پاسپورت­تار جۇيەلەرىن ۇيىمداستىرۋ تۋرا­لى كەلىسىمگە ارمەنيا رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ قوسىلۋى تۋرالى حاتتا­مانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭى­نىڭ جوباسىنا قولداۋ ءبىلدىردى. بۇل قۇجاتتى جينالعان قاۋىم­نىڭ نازارىنا يندۋستريا جانە ين­فراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى قايىربەك وس­كەن­باەۆ ۇسىندى.

ونىڭ ايتۋىنشا، كەلىسىم بىرىڭ­عاي كەدەن اۋماعىندا، وزدىگىنەن جۇ­رە­تىن ماشينالاردىڭ جانە باسقا تەح­نيكالاردىڭ ەركىن اينالىسىن قام­تاماسىز ەتۋگە جاعداي جاسايدى. سونداي-اق ەۋرازيالىق ەكونومي­كالىق وداق مەملەكەتتەرىنىڭ  اۋماعىندا شىعا­رىلعان جانە تىركەۋگە جاتاتىن كولىك قۇ­رال­دارىنا جانە تەحنيكانىڭ باسقا دا تۇرلەرىنە بەرىلەتىن پاسپورتتىڭ بىرىڭعاي نىساندارىن، سونىڭ ىشىندە ەلەكتروندى نىساندارىن قولدانۋ ماسەلەلەرىن رەتتەيدى.

قايىربەك وسكەنباەۆ ەۋرا­زيا­لىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ شەشىمىنە سايكەس 2019 جىلدىڭ 1 قاراشاسىنان باستاپ ەاەو اۋماعىندا ەلەكتروندى پاسپورتتار جۇرگىزىلۋى ءتيىس بولعانىن، بىراق قازىرگى تاڭدا ەلەكتروندى پاسپورتتاردى ەنگىزۋدى كولىك قۇرالدارى بو­يىنشا 2020 جىلدىڭ 1 قاراشاسىنا دەيىن، وزدىگىنەن جۇرەتىن ماشينالار بويىنشا 2021 جىلدىڭ
1 قاراشاسىنا دەيىن اۋىستىرۋ جايى قوزعالىپ جاتقانىن ايتتى.

بۇل پروتسەستىڭ ۇزاققا سوزىل­عانىنا نۇرلان نىعماتۋلين باس­تا­عان دەپۋتاتتار قىنجىلىس ءبىلدىر­دى. ءماجىلىس توراعاسى ەاەو اۋماعىن­داعى كولىك قۇرالدارىنىڭ ەلەكتروندى پاسپورتى جۇيەسىنىڭ ۋاقىتىندا ىسكە قوسىلماۋى شەتەلدىك كولىكتەرگە قاتىستى تۋىنداعان تۇيتكىلدى جاع­دايعا ىقپال ەتكەنىن اتاپ ءوتتى. ول وسى ىسپەن اينالىسقان، التى جىلعا سو­زىلعان كەلىسسوزدەردەن ناتيجە شىعارا الماعان شەنەۋنىكتەردىڭ جۇمىسىنىڭ شيكىلىگىن العا تارتتى.

بۇعان قوسا جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە انا مەن بالانى قورعاۋ ماسە­­لەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تو­­لىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى، سون­­داي-اق اۋديتورلىق قىزمەت ماسە­لە­لەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا الدى.

جيىن سوڭىندا ادەتتەگىدەي قۇزى­­رەتتى ورگاندارعا دەپۋتاتتىق ساۋال­­دار جولداندى. سونىڭ ىشىندە ەكىن­شى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى جەڭىس­تىڭ 75 جىلدىعى قارساڭىندا اتقارى­لاتىن ءىس-شارالار بويىنشا ۇسىنىستار ايتىلىپ، تاعى بىرىندە ستۋدەنتتەر جاتاقحاناسىنىڭ تاپ­شى­لىعى ماسەلەسى كوتەرىلدى. سون­داي-اق الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ ماسەلەسى كەڭىنەن قوزعالدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

جولدىڭ جاۋى – اۋىر جۇك كولىكتەرى

ايماقتار • بۇگىن، 13:14

ساقتىق شارالارىن ساقتاۋ ماڭىزدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 13:08

تۋريزم دامىسىن دەسەك...

قازاقستان • بۇگىن، 12:55

ءتۋريزمنىڭ تۇرالاعان تۇستارى كوپ

قازاقستان • بۇگىن، 12:46

يتاياقپەن اس ىشكەن ايەل

رۋحانيات • بۇگىن، 10:30

ارىستار رۋحىنا قۇرمەت

پىكىر • بۇگىن، 08:33

ەل ءۇشىن ماڭىزدى باستاما

پىكىر • بۇگىن، 08:25

وڭ وزگەرىستەرگە جول اشادى

پىكىر • بۇگىن، 08:09

شىرعالاڭ شىندىعى

الەم • بۇگىن، 08:04

ۇقساس جاڭالىقتار