ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ رەسمي وكىلى التاي ابيبۋللاەۆ سەنبى كۇنى وتكىزگەن بريفينگتە ەلىمىزدەگى اكىمدەر سايلاۋىنىڭ العاشقى قورىتىندىلارى جاريا ەتىلدى. وعان ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى دە قاتىستى.
ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ رەسمي وكىلى التاي ابيبۋللاەۆ سەنبى كۇنى وتكىزگەن بريفينگتە ەلىمىزدەگى اكىمدەر سايلاۋىنىڭ العاشقى قورىتىندىلارى جاريا ەتىلدى. وعان ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى دە قاتىستى.
2012 جىلعى 14 جەلتوقسانداعى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» جولداۋىندا ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى كۇشەيتە وتىرىپ, وڭىردەگى پروبلەمالاردى جەرگىلىكتى جەردە شەشەتىن بارلىق اكىمدەردى سايلاۋ ماسەلەسىنە باسا كوڭىل بولگەن بولاتىن. وسىعان قاتىستى ا.ابيبۋللاەۆ: «بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاۋەلسىز قازاقستان ءومىرى مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ينستيتۋتىن نىعايتۋ پروتسەسىندەگى ەڭ ماڭىزدى تاريحي جانە ساياسي شەشىمدەرىنىڭ ءبىرى», دەدى.
بۇدان كەيىن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى قۋاندىق تۇرعانقۇلوۆ اكىمدەر سايلاۋىنىڭ العاشقى قورىتىندىلارىنا توقتالدى. توراعانىڭ اتاپ ءوتۋىنشە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىنا سايكەس اعىمداعى جىلدىڭ 5-9 تامىزى ارالىعىندا رەسپۋبليكانىڭ 14 وبلىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋداندىق ماڭىزى بار قالالارى, اۋىلدىق وكرۋگتەرى, اۋىلدىق وكرۋگتىڭ قۇرامىنا كىرمەيتىن كەنتتەرى مەن اۋىلدارىنىڭ 2457 اكىمىن سايلاۋ وتكىزىلگەن.
ناتيجەسىندە بارلىعى 2454 اكىم سايلانعان. ءۇش اۋىلدىق وكرۋگتە جەڭىمپازدار انىقتالعان جوق. سەبەبى, تاڭداۋشىلاردىڭ داۋىستارى تەڭ بولعان. پاۆلودار وبلىسى, ەرتىس اۋدانى گولۋبوۆكا اۋىلىندا, ۋسپەن اۋدانىنىڭ قوزىكەنت اۋىلدىق وكرۋگىندە جانە ماڭعىستاۋ وبلىسى, ماڭعىستاۋ اۋدانىنىڭ تۇششىقۇدىق اۋىلدىق وكرۋگىندە اكىمدىككە ۇمىتكەرلەر تەڭ داۋىس العان.
اتالعان اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىمداردا 28 تامىزدا قايتا سايلاۋ وتكىزىلەدى.
وسك توراعاسىنىڭ حاباردار ەتۋىنشە, ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر بويىنشا, سايلاۋ ناۋقانى بارىسىندا بارلىعى 7173 اكىمدىككە كانديدات ۇسىنىلىپتى. داۋىس بەرۋ بيۋللەتەندەرىنە 6738 كانديداتتىڭ اتى-ءجونى ەنگىزىلگەن. ورتاشا ەسەپپەن ءبىر اكىم لاۋازىمىنا 2-دەن اسا ۇمىتكەردەن كەلگەن. باسەكەلەستىك دەڭگەيىنىڭ جوعارىلىعىنا 37 اكىمشىلىك وڭىردە ۇمىتكەرلەردىڭ ءبىر داۋىس ايىرماشىلىعىمەن جەڭىسكە جەتۋى ايعاق. ال سايلاۋعا رەسپۋبليكا بويىنشا تاڭداۋشىلاردىڭ 98,3 پايىزى قاتىسقان ەكەن.
سايلانعان اكىمدەر كورپۋسىندا 23 ۇلتتىڭ وكىلى بار. وسى رەتتە وسك باسشىسى اكىمدەر لاۋازىمىنا 280 (11,4 %) ايەل ادام سايلانعانىن, بۇل بۇرىنعىعا قاراعاندا 32-گە كوپ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, پايىزعا شاققاندا پاۆلودار وبلىسىندا ايەل اكىمدەر سانى 6 پايىزعا, ال وڭتۇستىك قازاقستان مەن اقتوبە وبلىستارىندا بۇل كورسەتكىش 3 پايىزعا ارتىپتى.
«اكىمدەردىڭ ورتاشا جاسى – 47 جاس. ولاردىڭ ىشىندە 25-تەن 55 جاسقا دەيىنگىلەر – 80,3%. جالپى, اكىمدەر قۇرامى ەداۋىر جاساردى. بۇرىن 25-55 ارالىعىنداعى اكىمدەر 74,5%-دى قۇرايتىن», دەدى قۋاندىق تۇرعانقۇلوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, ەڭ جاس اكىم پاۆلودار وبلىسى, پاۆلودار اۋدانىنىڭ زاڭعار اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى, ول 25 جاستان 1 اي اسقان كورىنەدى. ماماندىق يەلەرى بويىنشا تالداعاندا, سايلانعان اكىمدەردىڭ 627-ءسى (25,6%) پەداگوگ, 501 اكىم (20,4%) اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ مامانى بولسا, 417 اكىم (17 %) ينجەنەر. سونداي-اق, اكىمدەردىڭ 357-ءسى (14,5 %) ەكونوميست ماماندىعىنا يە, ال 281-ءى (11,5%) زاڭگەر جانە 271-ءى (11%) باسقا دا ماماندىق يەلەرى.
ءىس باسىنداعى اكىمدەردىڭ ىشىنەن كانديدات رەتىندە سايلاۋعا 1811 ادام قاتىسقان بولسا, ولاردىڭ ىشىندە 1747-ءسى ءوز لاۋازىمىندا قالعان. وسىلايشا, قۇرام 28,8 پايىزعا جاڭارعان. سايلاۋ ناۋقانى بارىسىندا بارلىق دەڭگەيدەگى سايلاۋ كوميسسيالارىنا جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردان 42 ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەن ەكەن. ولاردىڭ 18-ءى سايلاۋ زاڭدىلىقتارى نورمالارى مەن سايلاۋ وتكىزۋ ەرەجەلەرىن ءتۇسىندىرۋدى سۇراعان.
بريفينگتە سايلاۋ كوميسسيالارىنا سايلاۋ پروتسەسىنە قاتىسى جوق, جۇمىس ىستەپ وتىرعان اكىمدەردىڭ ۇستىنەن شاعىمدار كەلىپ تۇسكەندىگى دە اتالماي قالمادى. بارلىق وتىنىشتەر زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن جانە ءتيىستى مەرزىمدەردە قارالىپتى. ايتسە دە سايلاۋ كامپانياسى بارىسىندا جەكەلەگەن اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ جۇمىسىندا بىرقاتار كەمشىلىكتەردىڭ دە ورىن العاندىعى العا تارتىلدى. «اتاپ ايتقاندا, پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا, الدىن الا الىنىپ تاستالعان ۇمىتكەرلەردىڭ قۇقىعىن قالپىنا كەلتىرۋ ج ونىندەگى اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ 2 شەشىمىنىڭ كۇشى جويىلدى. اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ ۇمىتكەردى تىركەۋدەن باس تارتۋ جونىندەگى ءبىر شەشىمى سوت ارقىلى ءوز كۇشىن جويدى», دەدى وسى جايىندا ق.تۇرعانقۇلوۆ.
اكىمدىككە كانديداتتاردىڭ 1004 cەنىم بىلدىرگەن وكىلى, ساياسي پارتيالار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردان 242 بايقاۋشى جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ 559 وكىلى داۋىس بەرۋ بارىسىنا بايقاۋشى بولىپ قاتىسىپتى. «جالپى, سايلاۋ ناۋقانى قولدانىستاعى زاڭنامالار مەن دەموكراتيالىق سايلاۋ پروتسەسىنىڭ نورمالارىن ساقتاي وتىرىپ, ۇيىمداسقان تۇردە ءوتتى دەپ ەسەپتەيمىز», دەدى وسك توراعاسى ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلىپ.
بۇدان سوڭ وسك مۇشەلەرى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
اكىمدەر سايلاۋى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلعان. سايلاۋعا شامامەن 603,4 ميلليون تەڭگە بولىنگەن. سايلاۋدى وتكىزۋ ماقساتىندا اشىلعان ەسەپ-شوتتار 9 قىركۇيەككە دەيىن جۇمىس ىستەيتىن بولادى.
سايلاۋ ناۋقانىنا قاتىستى 42 ۇندەۋ تىركەلگەن, سونىڭ 18-ءى تۇسىندىرمە اۋانىندا جازىلعان بولسا, 24-ءى شاعىم تۇرىندە كەلىپ تۇسكەن. شاعىمداردىڭ 14-ءى اۋدان اكىمى ۇسىنعان ۇمىتكەرلەردى الىپ تاستاۋعا, 5-ەۋى اكىمنىڭ سايلاۋعا قاتىستى ەمەس جۇمىسىنا جانە 3-ەۋى جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتار ۇسىنعان ۇمىتكەرلەردى اكىمدەردىڭ قولداماۋىنا قاتىستى بولعان.
سايلاۋ بارىسىن كورسەتۋدە جەرگىلىكتى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ بەلسەندىلىگى دە ايتىلدى. سايلاۋ ناۋقانى بارىسىن كورسەتۋ ماقساتىندا 357 تەلە جانە 20-دان استام راديوحابارلارى تاراتىلسا, باسىلىمداردا 800-دەن اسا ماتەريال جاريالانىپ, ينتەرنەت جەلىسىندە 500-گە تارتا حابارلامالار ورنالاسىپتى.
كەيبىر وڭىرلەردە ۇمىتكەرلەردىڭ بىردەي داۋىس الۋىنا بايلانىستى سايلاۋ قايتا وتكىزىلەتىن بولدى. وسك حاتشىسى باقىت مەلدەشوۆ وسى ورايدا, سايلاۋعا بۇرىنعى قاتىسقان ۇمىتكەرلەردىڭ قايتا سايلاۋعا تۇسۋگە مۇمكىندىكتەرى تۋرالى ساۋالعا, ەگەر اۋدان اكىمدەرى الگى ۇمىتكەرلەردى اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسياسىنا ۇسىنسا, وندا بۇل ازاماتتار تاعى دا قاتىسادى دەگەندى ايتتى. سونىمەن قاتار, اكىمدەردىڭ ءوز قىزمەتتەرىنە قالاي كىرىسەتىنى دە نازاردان تىس قالعان جوق.
اكىمدەر سايلانعاننان كەيىن 5 كۇن ىشىندە اۋداندىق سايلاۋ كوميسسياسىنا اكىم مىندەتىن ۋاقىتشا اتقارۋشى بولىپ تىركەۋدەن وتكىزىلەدى. تەك ارنايى تەكسەرىستەن كەيىن عانا ولارعا ارنايى كۋالىكتەر بەرىلىپ, جۇمىسقا كىرىسەدى. ەگەر سايلانعان اكىمدەردىڭ جەرگىلىكتى تۇرعىندار تاراپىنان ءوز قىزمەتتەرىن دۇرىس اتقارا الماي جاتقاندىعى سىنعا ۇشىراپ جاتسا, وندا اۋدان اكىمى وبلىس باسشىسىنىڭ كەلىسىمىن الا وتىرىپ, ونى قىزمەتىنەن بوساتا الادى. ونىڭ ورنىنا اكىم سايلاۋ ارقىلى تاڭدالىپ الىنادى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
