ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ر. دالەنوۆ اتاپ وتكەندەي, 2020 جىلدىڭ ءبىرىنشى ايىنىڭ قورىتىندىلارى ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ وڭ قارقىنىن كورسەتتى.
«قاڭتاردا ءجىو ءوسۋى 3,6%-عا دەيىن جەدەلدەدى. ال وتكەن جىلعى قاڭتاردا 2,9% بولعان. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار 3,1%-عا ءوستى. جىلدىق ينفلياتسيا 5,6%-دى قۇرادى. بۇل 4-6% نىسانالى ءدالىزى شەڭبەرىندە», — دەدى مينيستر.
ەكونوميكانىڭ بارلىق بازالىق سالالارىندا وڭ ناتيجەگە قول جەتكىزىلدى. قۇرىلىس 12,5%-عا, بايلانىس – 9,8%-عا, ساۋدا 5,2%-عا, ونەركاسىپ – 4,1%-عا, كولىك – 3,6%-عا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى – 2,6%-عا ءوستى.
ونەركاسىپ ءوندىرىسى 4,1%-عا ءوستى. وڭدەۋ ونەركاسىبى (7,8%) كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبىنە قاراعاندا (2,8%) وزىق قارقىنمەن وسۋدە. 7 وڭىردە ونەركاسىپ 4,4%-دان 19,5% ارالىعىندا ءوستى.
وڭدەۋ ونەركاسىبى قارقىندى ءوسىم كورسەتۋدە. وڭدەۋدىڭ ءوسۋى 7,8%-عا دەيىن جوعارىلادى. 5 وڭىردە ورتاشا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن جوعارى ءوسۋى بايقالدى. ونىڭ ىشىندە 3 وڭىردە 15%-دان 40%-عا دەيىنگى ارالىقتا ءوسۋ تىركەلدى. اتاپ ايتقاندا, قوستاناي وبلىسى اسا جوعارى ءوسىم كورسەتتى. بۇعان ماشينا جاساۋ سالاسى وڭ ىقپال ەتتى. اتىراۋ وبلىسى 18,2% جانە تۇركىستان وبلىسى 15,2% ءوسىم كورسەتتى.
وڭىرلەردىڭ كوبىندە ينۆەستيتسيالار وسۋدە. جالپى العاندا, ينۆەستيتسيالاردىڭ ءوسۋى 3,1%-دى قۇرادى. 7 وڭىردە ءوسىم 20%-دان 76% ارالىعىندا بولدى. ەڭ جوعارى ءوسۋدى شىعىس قازاقستان وبلىسى كورسەتتى – 1,8 ەسە دەڭگەيىندە.
ەكونوميكانىڭ بازالىق سالالارى اراسىندا ەڭ جوعارى ءوسۋ قۇرىلىس سەكتورىندا بايقالدى, ول 12,5%-دى قۇراپ وتىر. ەڭ جوعارى ءوسىمدى تۇركىستان وبلىسى كورسەتتى – 80%. بۇل تۇركىستان قالاسىن وبلىس ورتالىعى رەتىندە دامىتۋدىڭ بەلسەندى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن كورسەتەدى. 5%-دان (نىسانالى ءوسۋ) جوعارى وسىمگە 6 ءوڭىر قول جەتكىزدى.
قاڭتاردا 732 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارىندا جانە ماڭعىستاۋ وبلىسىندا ەڭ كوپ تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى.
اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءوسىم 2,6%-دى قۇرادى, ونىڭ ىشىندە مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ 2,8%-عا ءوستى. جالپى, اۋىل شارۋاشىلىعى بويىنشا 5 ءوڭىر ورتاشا رەسپۋبليكالىق ماننەن جوعارى وسۋگە قول جەتكىزدى.
ەكونوميكانىڭ ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋدە وڭىرلەر ۇلەسى تومەندەگىدەي. قوستاناي وبلىسىندا 6 كورسەتكىشتىڭ 5-ءۋى بويىنشا ورتاشا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن جوعارى قارقىن بايقالدى. پاۆلودار, شىعىس قازاقستان, ماڭعىستاۋ جانە اتىراۋ وبلىستارىندا 5 كورسەتكىش بويىنشا ورتاشا رەسپۋبليكالىق قارقىننان جوعارى ءوسۋ بايقالدى.
ر. دالەنوۆ مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ جىل باسىندا وتكەن كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بىرقاتار تاپسىرمالار بەرگەن بولاتىن. وسىعان بايلانىستى, ۇكىمەت 2020 جىلى قول جەتكىزىلۋى قاجەت نىسانالى ينديكاتورلاردى ايقىندادى.
وسى جىلى ءبىرىنشى كەزەككە كەلەسى مىندەتتەر قويىلدى:
- ءجىو ءوسۋىن 4,7-5%-عا دەيىن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل 0,2 پايىزدىق تارماققا جوعارى;
- نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمىن جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 20%-ىنا دەيىن جانە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسىن 30%-نا دەيىن جەتكىزۋ;
- شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت كولەمىن $18,6 ملرد دەيىن ۇلعايتۋ, ياعني بۇل $3,4 ملرد ارتىق;
- 15 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ, بۇل 1,9 ملن م2 جوعارى;
- 430 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋ;
- حالىقتىڭ ناقتى تابىسىن 6%-عا ارتتىرۋ.
«ۇلكەن مىندەتتەر قويىلعان. ولاردى ورىنداۋعا بارلىق رەسۋرستار جەتكىلىكتى. بۇگىندە بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە», — دەدى تۇيىندەپ ر. دالەنوۆ.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى ەسەپتىلىك كەزەڭنىڭ جوسپارىنا قاراعاندا 104,8%-عا, ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق – 86,8%-عا جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر – 153%-عا ورىندالدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى 331 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.
«جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ ءوز كىرىستەرى 75 ملرد تەڭگەگە ارتىعىمەن ورىندالىپ, 217 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. اسىرا ورىندالۋ سوماسىنىڭ 68 ملرد تەڭگەسى سالىقتىق تۇسىمدەرگە كەلەدى», — دەدى ءا. سمايىلوۆ.
كىرىستەردىڭ جوسپارى بارلىق وڭىرلەردە ارتىعىمەن ورىندالىپ وتىر. سەبەبى, جىلدىڭ العاشقى ايلارىنا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى تومەن جوسپارلانعان.
سونىمەن بىرگە, ورتا جانە شاعىن بيزنەستەن تۇسەتىن كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىنىڭ جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەرگە ءتۇسۋى دە اسەر ەتتى. ەسەپتى كەزەڭدە بۇل سالىق بويىنشا 27 ملرد تەڭگە ءتۇستى.
ءا. سمايىلوۆ مالىمدەگەندەي, مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى ەسەپتى كەزەڭدە 1 ترلن 50 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. وتكەن جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ولار 5,1%-عا ءوستى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى 1 ترلن 18 ملرد تەڭگەگە اتقارىلدى نەمەسە 94,3%-عا ورىندالدى. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ شىعىستارى 213 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.
مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ پروتسەدۋرالارى جانە بيۋدجەتتىڭ شىعىستارىنىڭ جۇمسالۋ بارىسى باقىلاۋدا.
«قاڭتار ايىندا 159 اۋديتورلىق ءىس-شارالارمەن 96 ملرد تەڭگە بيۋدجەت قاراجاتى قامتىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 39 ملرد تەڭگەگە قارجىلىق بۇزۋشىلىقتار انىقتالدى. تەكسەرۋ كەزىندە اتقارىلعان جۇمىس, كورسەتىلگەن قىزمەت, تاۋاردى جەتكىزىپ بەرۋمەن بيۋدجەتكە قايتارۋمەن, ەسەپتە كورسەتۋ جانە ونى سايكەستەندىرۋ جولىمەن 33 ملرد تەڭگەگە بۇزۋشىلىقتار جويىلدى», — دەدى ءا. سمايىلوۆ.
ەسەپتى كەزەڭدە جالپى سوماسى 1 ترلن 730 ملرد تەڭگەگە 396 مىڭنان اسا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ پروتسەدۋرالارى كامەرالدىق باقىلاۋمەن قامتىلدى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى وسى جىلدىڭ باستى ماقساتتارى بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى مەن شىعىستارى بولىكتەرىنىڭ تولىقتاي ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ بىرىڭعاي ۇيىمداستىرۋشىسى پيلوتتىق جوباسىن ىسكە اسىرۋ, سالىق جانە كەدەن سالالارىنداعى بيزنەس-پروتسەسستەردى تسيفرلاندىرۋ جۇمىسىن جالعاستىرۋ, اعىمداعى جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ جوبالارىن قالىپتاستىرۋ ەكەىن اتاپ ءوتتى.
ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ا. بايماعامبەتوۆ وسى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا جىلدىق ينفلياتسيا 5,6%-دى قۇراعانىن حابارلادى. ازىق-ت ۇلىك ەمەس جىلدىق ينفلياتسيا وتكەن ايدا اكتسيزدەردىڭ جوعارىلاۋىنا بايلانىستى بەنزيننىڭ قىمباتتاۋى ەسەبىنەن 5%-بەن سالىستىرعاندا 5,2%-دى قۇرادى.
«ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسى وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنداعى 9,6%-بەن سالىستىرعاندا جەمىستەر مەن كوكونىستەرگە, ەت جانە ەت ونىمدەرىنە, نان-توقاش ونىمدەرى مەن جارمالارعا, بالىققا, مايلارعا باعانىڭ ءوسۋ قارقىنىنىڭ تومەندەۋى ەسەبىنەن وسى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا 9,2%-عا دەيىن باياۋلادى. وسىلايشا, وتكەن جىلى بەلگىلەنگەن ينفلياتسياعا بۇل ونىمدەر باعاسىنىڭ وسۋىنىڭ قوسقان ۇلەسى بىرتىندەپ تومەندەپ, 2020 جىلى ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسيانىڭ باياۋلاۋى كۇتىلۋدە», — دەدى ا. بايماعامبەتوۆ.
وسى جايدايدا, بيىل 3 اقپاندا ۇلتتىق بانك بازالىق مولشەرلەمەنى جانە ونىڭ پايىزدىق ءدالىزىن 9,25% دەڭگەيىندە ساقتاۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ازىق-ت ۇلىك نارىقتارىندا باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋ جانە وڭتايلى تاريفتىك ساياسات جۇرگىزۋ جونىندە شارالاردى قابىلداعان جاعدايدا بازالىق مولشەرلەمەنىڭ اعىمداعى دەڭگەيى ينفلياتسيا بويىنشا ماقساتتارعا قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتەتىن بولادى.
ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى حابارلاعانداي, الدىن الا مالىمەتتەر بويىنشا, التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى بيىلعى قاڭتار ايىندا التىنمەن جۇرگىزىلگەن وپەراتسيالار مەن ونىڭ باعاسىنىڭ ارتۋى ناتيجەسىندە 1,2%-عا $29,3 ملرد-قا دەيىن ءوستى.
2019 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىندا دەپوزيتتەر كولەمى ءبىر ايدا 4%-عا ارتۋمەن 19 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى سالىمدار 4,1%-عا, شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى سالىمدار 3,9%-عا ءوستى. سونىڭ ناتيجەسىندە دەپوزيتتەردىڭ دوللارلاندىرۋ دەڭگەيى الدىڭعى جىلعى جەلتوقسانداعى 48,4%-بەن سالىستىرعاندا 2019 جىلعى جەلتوقساندا 43,1%-عا دەيىن تومەندەدى.
«تەڭگەدەگى سالىمدار بويىنشا مولشەرلەمەلەر تارتىمدى بولىپ قالا بەرەدى جانە شەتەلدىك ۆاليۋتاداعى 2%-بەن سالىستىرعاندا 14,5%-عا جەتەدى. 2019 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ەكونوميكاعا بەرىلەتىن نەسيەلەر 13,9 ترلن تەڭگەگە دەيىن 1,4%-عا, ونىڭ ىشىندە بيزنەسكە بەرىلەتىن نەسيەلەر 1,2%-عا, حالىققا بەرىلەتىن نەسيەلەر 1,6%-عا ارتتى», — دەدى ا. بايماعامبەتوۆ.
«7-20-25» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا اعىمداعى جىلدىڭ 30 قاڭتارىنداعى جاعداي بويىنشا 173,4 ملرد تەڭگەگە 15 134 ءوتىنىم ماقۇلداندى, ونىڭ ىشىندە 146,8 ملرد تەڭگەگە 12 777 قارىز بەرىلدى.
