مەملەكەتتىك حاتشى قىرىمبەك كوشەرباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن جيىندا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدىڭ ناتيجەلەرى مەن الدا اتقارىلاتىن جۇمىستىڭ جاڭا باسىم باعىتتارى قارالدى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىنا بيىل ءۇش جىل تولدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ەلەۋلى جۇمىس اتقارىلىپ, ناقتى جوبالار جۇزەگە اسىرىلدى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جاقىندا جارىق كورگەن «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» ماقالاسىندا ايتىلعان باعىتتار دا وسى باعدارلامامەن تابيعي ساباقتاستىق تاۋىپ, ونى قوعام قولداپ وتىر», دەدى ق.كوشەرباەۆ.
مەملەكەتتىك حاتشى «رۋحاني جاڭعىرۋ» ناقتى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان كەشەندى باعدارلاما ەكەنىن اتاپ كورسەتىپ, ونىڭ ءتيىمدى تۇستارىنا توقتالدى.
«باعدارلاما زاماناۋي قازاقستاندىق مادەنيەت, وزىق ءبىلىم, عىلىمي-زەرتتەۋ, ارحەولوگيا جانە باسقا دا ءتۇرلى باعىتتاردىڭ دامۋىنا ەداۋىر سەرپىلىس بەردى. قازىرگى تاڭدا 6 باعىت بويىنشا 13 ارنايى جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. جاسىراتىنى جوق, بىرقاتار جوبا ناتيجەلى جۇرگىزىلسە دە, كەيبىرى دىتتەگەن مەجەگە جەتە العان جوق. «تۋعان جەر» جوباسى اياسىندا مەتسەناتتاردىڭ قولداۋىمەن 2019 جىلى 60 ملرد تەڭگەگە جۋىق قاراجات جينالدى. بۇدان بولەك, 889 نىسان جاڭادان سالىنىپ, 631 نىسان كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. ايتا كەتەرلىگى, قارجىلاندىرۋدىڭ ەڭ كوپ كولەمى ماڭعىستاۋ, الماتى, اتىراۋ, قىزىلوردا جانە اقمولا وبلىستارىنا تيەسىلى. بۇل قازاقستانداعى بيزنەس وكىلدەرىنىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى ارتقانىن اڭعارتادى», دەدى ق.كوشەرباەۆ.
مەملەكەتتىك حاتشى, سونداي-اق «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى بويىنشا الداعى ءۇش جىلداعى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 90 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعانىن ايتتى. ونىڭ ىشىندە 2019 جىلى 30 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 711 جوبا جۇزەگە اسىپ, 53 ەلدى مەكەندە 452 ينفراقۇرىلىم سالىندى. قالعان جوبالار ەلىمىزدىڭ رۋحانياتى مەن تاريحىن, ادەبيەتى مەن مادەنيەتىن, ءبىلىمى مەن عىلىمىن تەرەڭدەتۋ, تانىتۋ, زەرتتەۋ باعىتتارى بويىنشا جالعاسادى.
سونداي-اق ق.كوشەرباەۆ باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدىڭ كەي باعىتىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىنە باسا نازار اۋداردى. سونىڭ ىشىندە, تۇلعالىق دامۋ, پراگماتيزم, ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ ماڭىزعا يە. مەملەكەت پەن قوعامنىڭ دامۋى «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلادى.
بۇدان بولەك, مەملەكەتتىك حاتشى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن ورىنداۋ بارىسىندا ولقىلىق جىبەرمەۋدى ەسكەرتىپ, ناۋقانشىلدىققا جول بەرمەۋگە شاقىردى.
«وكىنىشكە قاراي, كەيبىر وڭىردە باعدارلاماعا مازمۇندىق جاعىنان ساي كەلمەيتىن شارالاردى «رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ» ەسەبىنە ەنگىزىپ جىبەرۋ كەزدەسەدى. مۇنداي ناۋقانشىلدىق ارەكەتتەر باعدارلاما مەن بيلىكتىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەدى. اسىرەسە باعدارلامانىڭ قۇنىن تۇسىرەتىنىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. سوندىقتان بارلىق اتقارۋشى ورگان باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە ءبىلىم جانە عىلىمعا قۇشتارلىق, ەڭبەكسۇيگىشتىك, ۇلتتىق جانە وركەنيەتتىك قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋ شارالارىنا باسىمدىق بەرۋى كەرەك», دەدى ق.كوشەرباەۆ.
سونداي-اق جيىن بارىسىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋىنا قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى.
«ەلباسى وسىدان ءۇش جىل بۇرىن «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن قابىلداعان كەزدەگى نەگىزگى ماقسات سانا-سەزىمىمىزدى, ۇلتتىق ءداستۇرىمىزدى, ۇلتتىق قۇندىلىعىمىزدى ودان ءارى دامىتۋ بولاتىن. وسىنىڭ ءبارى بيلىك پەن قوعام بىرگە جۇمىس ىستەسە, جۇزەگە اساتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان زيالى قاۋىممەن بىرگە وسى ىسكە جۇمىلۋ كەرەك», دەدى ب.ساپارباەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, بەرىلگەن تاپسىرما ورىندالماعان جاعدايدا, كەز كەلگەن لاۋازىمدى تۇلعا جاۋاپ بەرۋى ءتيىس. بۇدان بولەك, ۆيتسە-پرەمەر اۋىلدىق جەردى دامىتۋدىڭ ماڭىزىنا ەرەكشە ەكپىن بەرىپ, الاش ارىستارىن ارداقتاۋ, ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىلدىعى مەن ابايدىڭ 175 جىلدىعىن اتاپ وتۋگە بايلانىستى اتقارىلاتىن جۇمىستارعا توقتالدى.
بۇدان كەيىن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ 2020 جىلعا ارنالعان جاڭا جوسپارىن تانىستىردى.
«وڭىرلەردە جوبالاردى ساپاسىز جوسپارلاۋ پروبلەماسى بار. ناتيجەسىندە باستاپقى ماقسات كۇتكەن ناتيجەگە ساي كەلمەي قالۋى كەزدەستى. 2020 جىلعا ارنالعان جاڭا جوسپار اتالعان ماسەلەلەردە ەسكەرىلىپ جاسالدى. مەملەكەتتىك حاتشى بەكىتكەن قۇجات 122 بولىمنەن تۇرادى», دەگەن داۋرەن اباەۆ جاڭا جوسپاردا كوپتەگەن شارانىڭ قىسقارتىلعانىن جەتكىزىپ, ونىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايتىپ بەردى.
«بولىمدەردىڭ سانىن ەكى ەسە قىسقارتتىق. ساپا كوتەرىلەدى دەپ سەنەمىز. جوسپار نەگىزگى ءۇش باعىتتا جۇزەگە اسىرىلماق. ءبىرىنشىسى – جەكە دامۋ. ەكىنشىسى – ۇلتتىق بىرەگەيلىك پەن حالىقارالىق تانىستىرىلىم. ءۇشىنشىسى – مەملەكەتتىڭ, ازاماتتىق قوعام مەن جەرگىلىكتى قوعامداستىقتاردىڭ دامۋى. بيىل قۇجات بويىنشا شارالار لەگى ەكى ەسە قىسقاردى. وسى شارالاردىڭ ۇشتەن ءبىرى عانا فورۋمدار مەن فەستيۆالداردان, سايىستار مەن كونفەرەنتسيالاردان تۇرادى», دەدى مينيستر.
اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ برەند-بۋگىن دايىنداۋ بويىنشا جۇمىستاردىڭ باستالىپ كەتكەنىن ءمالىم ەتتى.
«بيىلعى 20 قاڭتاردا مينيسترلىك پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورلارىمەن باعدارلامانى جەرگىلىكتى دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. مەملەكەتتىك ينسپەكتورلارعا باعدارلامانىڭ جەرگىلىكتى دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرىلۋىن قاداعالاۋ ماقساتىندا ءار ءوڭىر بويىنشا ادىستەمەلىك ماتەريال ۇسىنىلدى», دەدى د.اباەۆ.
ءمينيستردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, مۇنداي قادام ايماقتاردا جوسپاردىڭ ورىندالعانىنا جەدەل مونيتورينگ جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«الداعى جىلدا مەملەكەتتىك تاپسىرىس اياسىندا جاڭا جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, وتباسىلىق قۇندىلىقتى دارىپتەيتىن ءداستۇرلى مۋزىكانى, كاسىپكەرلىك سالا مەن ۇلتتىق ونەر تۇرلەرىن ناسيحاتتايتىن جوبالار, الەمدەگى جاڭا تەحنولوگيالار تۇرعىسىندا جاسالعان, سونىمەن بىرگە بالالارعا ارنالعان انيماتسيالىق جوبالار بار. ءداستۇرلى مۋزىكا مەن كۇيدىڭ, اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ شىعارمالارى مەن قازاقستاندىق اۆتورلاردىڭ 100 جاڭا وقۋلىعىن العا جىلجىتۋ بويىنشا اۋديوپودكاستتار ازىرلەنەدى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
د.اباەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىنا وراي قازاقستان تۋرالى ۆيدەوروليكتەر توپتاماسى ازىرلەنگەنىن ايتتى. 7 روليك وڭىرلەردىڭ تابيعي سۇلۋلىعىنا ارنالعان. ۆيدەوروليكتەردىڭ تاعى ءبىر پاراسى ەلدىڭ تۋريستىك, ينۆەستيتسيالىق جانە ەكولوگيالىق تارتىمدىلىعى جونىندە. 2019 جىلى ءتۇسىرىلىم جۇمىستارى رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى ءۇش قالا, سونىمەن قاتار الماتى, ماڭعىستاۋ, تۇركىستان جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا جۇرگىزىلگەن.
ءمينيستردىڭ بايانداماسىن مۇقيات تىڭداعان مەملەكەتتىك حاتشى ق.كوشەرباەۆ قازاقتىڭ جەرىن ساقتاپ قالعان, سول ءۇشىن كۇرەسكەن ج.تاشەنوۆتى, تانىمال عالىم ا.باراەۆتى وسكەلەڭ ۇرپاققا تانىتۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
بۇدان كەيىن بايانداما جاساعان پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ مەملەكەتتىك باقىلاۋ جانە ايماقتىق ۇيىمداستىرۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى نۇرلان ساۋرانباەۆ «تۋعان جەر» جوباسىنا جۇرگىزىلگەن تالداۋ جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىسىن تانىستىردى.
بايانداماشىنىڭ ايتۋىنشا, «تۋعان جەر» جوباسى اياسىندا 2019 جىلى 14 مىڭنان استام ءىس-شارا وتكىزىلدى. 4 ميلليوننان استام ادام قامتىلدى. 2019 جىلى مەتسەناتتار ەسەبىنەن 1 مىڭنان اسا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار نىسان سالىندى, 700-دەن استام نىسان كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلىپ, اۋىلدار مەن قالالاردى دامىتۋعا باعىتتالعان جوبالار ىسكە اسىرىلدى. قارجىلاندىرۋ كولەمى 60 ملرد تەڭگەدەن استى.
الايدا, ن.ساۋرانباەۆ «تۋعان جەر» باعدارلاماسىنىڭ وسىنداي وڭ اسەرىنە قاراماستان, ءتۇيىنى تارقاماعان تۇيتكىلدەردىڭ ءالى دە بار ەكەنىن جەتكىزدى. ماسەلەن, ايماقتاردا بۇل باعىتتاعى جۇمىس ارقيلى جۇرگىزىلگەن.
«سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا بۇل باعىتتا 510 مىڭ ادام جۇمىلدىرىلعان 1155 شارا وتكەنى جونىندە ەسەپ بەردى. ال ايماقتا حالىقتىڭ سانى 549 مىڭ ادام عانا», دەدى ن.ساۋرانباەۆ.
وتىرىستا ءسوز سويلەگەن پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ماۋلەن اشىمباەۆ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا جاستارعا تاربيە بەرۋگە باسىمدىق بەرۋدىڭ ماڭىزىن ءتۇسىندىرىپ بەردى.
«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا ناۋقانشىلىق بولىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. ونى ايتۋىمىز كەرەك. ارينە رۋحاني سالادا وڭىرلەردە كوپ شارۋا اتقارىلادى. بىراق سونىڭ ءبارىن باعدارلاما اياسىندا جاساي بەرۋ دە شارت ەمەس شىعار. سوندىقتان بۇل تۇرعىدا ساننان ساپاعا كوشۋ كەرەك. اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترىنىڭ شارانى قىسقارتۋ, ونىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جونىندەگى باستاماسىن تولىقتاي قولدايمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار ۇلتتىق كوميسسيا وتىرىسى بارىسىندا الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اماندىق باتالوۆ, جازۋشى تولەن ابدىك جانە تاعى باسقالار ءسوز سويلەپ, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ماڭىزىنا توقتالدى.
جيىن سوڭىندا باياندامالار مەن ايتىلعان پىكىرلەردى مۇقيات تىڭداعان مەملەكەتتىك حاتشى ق.كوشەرباەۆ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا ايماق باسشىلارىنىڭ مىندەتىن ءتۇسىندىرىپ بەردى.
سونداي-اق مينيسترلەر مەن اكىمدەر وسى جۇمىستىڭ الدىندا ءجۇرۋى كەرەك ەكەنىن تاعى ءبىر مارتە ەسكە سالىپ, قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋدا ۇلتتىق داستۇرگە يەك ارتۋدى مىندەتتەدى.
«بۇگىنگى تاڭدا توي ۇلتتىق سالت-ءداستۇر سالتانات قۇراتىن, ۇرپاق ۇلاعات الاتىن, ونەر, مادەنيەت كورىنىس تاباتىن شاراعا اينالسا دەگەن تىلەگىمىز بار. قازىر ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ قارساڭىندا تۇرمىز. باتىستا «كورىسۋ» دەگەن جاقسى ءداستۇر بار. قىستىگۇنى ەشكىم ەشقايدا قاتىناي المايدى. قار ەرىپ, جەر قارايعاندا جاستار جينالىپ, اقساقالداردىڭ باتاسىن الادى. وسىعان بايلانىستى 14 ناۋرىزدا امال مەرەكەسىن كەڭىنەن اتاپ, 22-24 ناۋرىزدا ناۋرىز مەرەكەسىن تويلاۋعا قاتىستى ۇسىنىسىمىزدى بەرەمىز. ۇلتتىق داستۇرلەرىمىزدى ەلدىڭ باسىن بىرىكتىرۋگە دۇرىس پايدالانۋىمىز كەرەك», دەدى مەملەكەتتىك حاتشى.
ءىس-شارا سوڭىندا ق.كوشەرباەۆ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا بىرقاتار ناقتى تاپسىرما بەرىپ, ونىڭ باسىم باعىتتارىنا قاتىستى بۇكىل وڭىردە جۇمىستى جانداندىرۋدىڭ ماڭىزىنا ەرەكشە توقتالدى.
«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ۇكىمەتتەن باستاپ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا بەرىلەتىن تاپسىرمالار بار. الداعى جۇمىس جوسپارىن جيناقى, ماقساتتى ءارى نىسانالى تۇردە جۇرگىزۋ قاجەت.
«جۇمىس جوسپارىن ءۇش باعىتقا جىكتەپ وتىرمىز. ءبىرىنشى باعىت – تۇلعالىق دامۋ باعىتى. بۇل باعىتتىڭ ىشىنە ءبىلىمنىڭ سالتانات قۇرۋى, پراگماتيكالىق قۇندىلىقتاردى ءسىڭىرۋ, باسەكەگە قابىلەتتىلىك سىندى قۇندىلىقتاردى جيناقتاپ, ادام كاپيتالىن ارتتىرۋعا باعىتتايمىز. اسىرەسە جاستار ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىنۋى كەرەك. ەكىنشى باعىت – ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ. بۇل باعىت ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ, ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى حالىقارالىق دەڭگەيدە كورسەتۋ سىندى كەشەندى شارالاردى قامتيدى. ءۇشىنشى باعىت – مەملەكەت پەن قوعامنىڭ دامۋى. بۇل باعىت ەلىمىزدە رەۆوليۋتسيالىق دامۋ ەمەس, ەۆوليۋتسيالىق دامۋ, سانانىڭ اشىقتىعى, «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى اياسىندا جۇزەگە اسادى. باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدا ناۋقانشىلىققا جول بەرمەۋىمىز كەرەك», دەدى مەملەكەتتىك حاتشى.
سونداي-اق اتالعان مىندەتتەردى ساپالى تۇردە ورىنداۋ ءۇشىن كوميسسيا اتىنان ناقتى بىرقاتار تاپسىرما بەرىلەتىنىن جەتكىزدى.
«بىرىنشىدەن, مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ حاتتاماسىمەن «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى 2020 جىلعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارى بەكىتىلسىن. ەكىنشىدەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى 2020 جىلعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىندا كوزدەلگەن شارالاردىڭ قارجىلاندىرىلۋىن جانە ساپالى ىسكە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. ۇشىنشىدەن, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا پاتريوتتىق بىلىمدىلىك, باسەكەگە قابىلەتتىلىك, فۋنكتسيونالدىق, ۇلتتىق كود سياقتى تاربيەلىك ەلەمەنتتەردى قامتي وتىرىپ, كۇشەيتىلگەن تاربيە كومپونەنتىن ەنگىزۋ جونىندە شۇعىل شارالار قابىلداسىن. سونىمەن قاتار ءبىرتۇتاس قازاقستان مەملەكەتتىك يدەولوگياسىنىڭ پارمەنىن جۇرگىزۋ ماقساتىندا جالپى قازاقستاندا بالالار مەن جاستار قوزعالىسىن قۇرۋ جونىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتىنا ۇسىنىس دايىندالسىن. جاس ۇرپاقتى پاتريوتيزمگە باۋلۋ جانە ولاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا حالىق سانى 30 مىڭنان جوعارى اۋدان ورتالىقتارىندا اۋىل بالالارىنا ارنالعان بەيىمدىك دارىندى بالالار مەكتەپ-ينتەرناتتارىن اشۋ, سونداي-اق اسكەري كادەتتەر مەكتەپتەرىن اشۋ, وندا جەتىم جانە اتا-انانىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردىڭ دا وقۋىنا قاجەتتى مۇمكىندىك جاساۋ جونىندە پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە 1 ناۋرىزعا دەيىن ءتيىستى ۇسىنىس ەنگىزىلسىن», دەدى ق.كوشەرباەۆ.
مەملەكەتتىك حاتشى سونىمەن قاتار تانىمدىق باعدارلامالار شىعارۋعا بارلىق باق-تى جۇمىلدىرۋدى جۇكتەدى. ايتا كەتەرلىگى, باعدارلامانىڭ ورىندالۋى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باقىلاۋىندا بولادى.
تۇراقتى دامۋدىڭ تۇعىرى
تولەن ابدىك,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, جازۋشى:
– رۋحاني جاڭعىرۋ – تۇراقتى دامۋ دەگەن ءسوز. رۋحاني جاڭعىرۋسىز دامۋ مۇمكىن ەمەس. زامان وزگەرەدى, ۋاقىت وزگەرەدى, جاڭا تالاپتار, جاڭا قۇندىلىقتار پايدا بولادى. حالىق تا, قوعام دا دامۋ كەرەك. دامۋ ءۇشىن الدىمەن ءوزىن تانۋ كەرەك. تانۋ دەگەن ءسوز – دۇرىس تاريح جاساۋ دەگەن ءسوز. اسپەتتەگەن, ادەمىلەگەن تاريح ەمەس, شىن مانىندە ءوزىنىڭ حالىق ىشىندەگى قايشىلىعىمەن, كەمشىلىگىمەن سونىڭ ءبارىن كورسەتەتىن انىق, ءادىل تاريحىمىز بولۋى كەرەك. ەگەر ءبىز وزىمىزگە عانا ۇنايتىن, ءوزىمىز عانا بىلەتىن, ءوزىمىز عانا ىشتەي ماقتانىپ وتىراتىن توماعا-تۇيىق تاريح جاساساق ودان پايدا شامالى. سوندىقتان كەيدە مەن اسىرەلەۋگە قارسى شىعامىن.
بۇل باعدارلامانىڭ ىسكە اسىرىلۋىن تولىق قولدايمىن. بىراق ناۋقانشىلىق پەن رەسميلىكتەن ارىلۋىمىز كەرەك. جاڭا عانا وسى باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ بويىنشا 14000 ءىس-شارا وتكىزىلگەنى ايتىلدى. 14000 ءىس-شارا دەگەن نە ءسوز؟ ەسەپ بەرۋدە رەسميلىك بولماسا ەكەن دەيمىن.
ءبىر ۇسىنىسىم بار. بيىل ءابۋ ناسىر ءال-فارابيدىڭ تۋعانىنا 1150 تولىپ وتىر. ءابۋ ناسىر ءال-فارابي – ەكىنشى اريستوتەل اتانعان ادامزات تاريحىنداعى ەڭ ۇلى ادامداردىڭ ءبىرى. ونىمەن قالاي ماقتانساق تا ارتىق بولمايدى. سوندىقتان مەنىڭ ۇسىنىسىم: وسى مەرەيتوي قارساڭىندا ءال-ءفارابيدىڭ ەسكەرتكىشىن وسى ەلوردادا ورناتۋعا بولادى. شەتەلدەن كەلگەن ازاماتتار ەسكەرتكىشكە قاراپ, ونى بىردەن تانيتىن ەدى.
قوعامدىق ساناعا قوزعاۋ سالعان وتىرىس
تالعات قاليەۆ,
ساياساتتانۋشى:
– «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا وتىرىسىندا ءتۇرلى پىكىر ايتىلىپ, ورىندى ۇسىنىستار جاسالدى. ويدى وي قوزعايدى عوي. سوندىقتان كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ ءار ايتقان پىكىرى باعالى. ەڭ باستىسى, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ مازمۇنىن, ارقالاعان جۇگى مەن قوزعاۋ سالار كۇشىن زيالى قاۋىم وكىلدەرى دە, بۇقارا حالىق تا ءتۇسىنىپ وتىر. باعدارلامانى بارىنشا ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى تىڭ يدەيالار مەن ورامدى ويلار ورتاعا سالىندى.
اشىعىن ايتۋ كەرەك, ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى ايماقتارىندا باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدىڭ ءجونى وسى ەكەن دەپ, قاتارداعى شارالار دا جوبا رەتىندە قابىلدانىپ, ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر. مۇنى بۇرىس دەپ ەمەس, تۇسىنبەۋشىلىك سالدارى دەپ ايتقان ورىندى ىسپەتتى. بۇگىنگى تاڭدا وسى جوبا ماسەلەسىنە قاتىستى دا سان قيلى وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, ءتۇرلى ينديكاتورلار قوسىلۋدا.
باعدارلامانىڭ تۇپكى ماقساتى – قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ بولعان سوڭ ءالى دە قىرۋار جۇمىس اتقارىلاتىنى بەلگىلى. قالىپتاسقان زاماناۋي قوعامعا اينالۋ ءۇشىن بۇل جولدى دا ءجۇرىپ ءوتۋ كەرەكپىز. سوندىقتان بۇل مىندەتتى ءبىر عانا بيلىكتىڭ, نە بولماسا زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ عانا يىعىنا ارتىلعان جۇك دەپ ۇعىنباۋىمىز كەرەك. قازاقستاندىق ءار ازامات ءوز سالاسى بويىنشا وسى باعىتتا جۇمىس ىستەپ, وي ەلەگىنەن وتكىزۋى ءتيىس. «قايتسەم داميمىن, باسەكەگە قابىلەتتى بولامىن؟» دەگەن ۇستانىم قاجەت بىزگە.
پراگماتيزم جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتەدى
ءالي بەكتاەۆ,
«اۋىل» حدپ توراعاسى, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى:
– بىرەگەي باعدارلاما رۋحىمىزدى كوتەرىپ, بىرلىگىمىزدى بەكىتە ءتۇستى. «تۋعان جەر» باستاماسى اتقامىنەر ازاماتتاردىڭ, تابىستى كاسىپكەرلەردىڭ كىندىك قانى تامعان اۋىل-ايماعىنا نازارىن اۋدارتىپ, ەلدى مەكەندەردىڭ كوركەيۋىنە سەپتەستى. جالپى, ءۇش جىلدىڭ كولەمىندە 61 ملرد تەڭگە كولەمىندە نىساندار سالىنعان ەكەن.
«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ بەرگەنى دە, بەرەرى دە كوپ ەكەنى كۇمان تۋعىزبايدى. بىراق ءىس-شارالاردىڭ كوپشىلىگى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تاراپىنان اتقارىلىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا باعدارلامانىڭ بۇدان دا كەڭ قاناتىن جايۋى ءۇشىن جاپپاي حالىق بولىپ اتسالىسساق, قۇبا-قۇپ بولار ەدى. سوندا عانا ءبىز رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ بيىگىنە شىعا الامىز, باعدارلامانىڭ پارمەندى شارالارىن اتقارۋعا قول جەتكىزەمىز. بۇل ءاربىر ازاماتتىڭ ساناسىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى. وسى رەتتە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ماقالاسىندا اتاپ وتكەن پراگماتيزمگە ەرەكشە ءمان بەرۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. پراگماتيزم ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز بەن بايلىعىمىزعا وتە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋدى بىلدىرەدى. ەگەر ازاماتتارىمىز ءوزىنىڭ وتباسىنا, تىرشىلىگىنە, دۇنيەسىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراي الماسا, وندا ولار مەملەكەتتىڭ دە بايلىعىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراي المايدى. سوندىقتان وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ ىزگىلىكتى قوعام قۇرۋعا باستايدى. قازىر ءاربىر ادام تاپقان تابىسىن, جەتكەن جەتىستىگىن مىندەت قىلماي, ءوزىنىڭ وتباسىنا, بالالارىنىڭ تاربيەسىنە, مەملەكەت پەن تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قۇندىلىقتارىن ارتتىرۋعا قىزمەت ەتۋى قاجەت.
