بىراق, وسىعان قاراماستان, جىل سايىن ەلىمىزدە 36 مىڭعا جۋىق ادامنىڭ جاڭادان وبىرعا شالدىققانى انىقتالادى. بۇگىنگى تاڭدا ديسپانسەرلىك ەسەپتە 180 مىڭعا جۋىق قازاقستاندىق تۇر. جىل سايىن ونكولوگيالىق اۋرۋلاردان شامامەن 14 مىڭ ادام كوز جۇمادى.
الدىمەن قازاقستاندا ءسۇت بەزى وبىرى, وكپە وبىرى, اسقازان وبىرى, جاتىر موينى مەن كولورەكتالدى وبىر تۇرلەرى العاشقى تورتتىكتى قۇرايتىنىن تاعى دا ەسكە سالا كەتكەن ءجون.
ورايى كەلىپ تۇرعاندا, الماتىداعى قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا وبىرعا قارسى جاڭا پرەپاراتتاردى كلينيكالىق زەرتتەۋ باستالعانى ايتا كەتۋ كەرەك. سونداي-اق, ەمدەۋ حاتتامالارىنا يممۋنوتەراپيا ەنگىزىلىپ وتىر.
سونىمەن 4 اقپاندا قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا وبىرمەن كۇرەس كۇنىنە ارنالعان ءىس-شارالار لەگى ءوتتى. سوڭى ەستارادا جانە ونەر جۇلدىزدارىنىڭ قاتىسۋمەن, كونتسەرتكە ۇلاسقان باستامالاردىڭ باستى وقيعاسى – وبىردى جەڭگەن جانداردىڭ جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتى بولدى.
قازوجرعزي باسقارماسىنىڭ ءتورايىمى, قازاقستاننىڭ دسم باس ونكولوگى ديليارا قايداروۆا مەن قازاقستاننىڭ ونكولوگيالىق قىزمەتىنە ات سالىسىپ جۇرگەن ۆولونتەرلەر دە قاتىسقان ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر از بولعان جوق. ماسەلەن, پسيحولوگ-دارىگەرلەر ادامنىڭ يممۋنيتەتى مەن كوڭىل-كۇيىندە تىعىز بايلانىس بار دەسەدى. ال قاتەرلى ىسىكتى سوڭعى ساتىلارىندا جەڭگەن جانداردىڭ جارقىن مىسالى تومەندەگىدەي.
شولپان ۆاليەۆا, 49 جاستا: مەن الماتى ماڭىنداعى قارعالى سەلوسىندا تۇرامىن. مەن بۇل دەرتكە دۋشار بولعان كەزىمدە «پەرۆيچنوە پەرەتوريونالنوە كارتسينوما» , ياعني ءىش قۇرىلىسى وبىرىنىڭ 4 ساتىسى بىردەن قويعان بولاتىن.
ءوزىمنىڭ اۋرۋىمنىڭ اتى مەن ابدەن اسقىنعانىن بىلگەندە ءبىرىنشى وزىمە قاتتى اشۋلاندىم. بىلاي قاراعاندا راكتىڭ 4 ستادياسى – ءولدىڭ دەگەن ءسوز عوي. دارىگەرىم, ونكولوگ-حيميوتەراپەۆت لەنا اندرەەۆناعا كەلىپ: «قانشا ءومىرىم قالدى؟» دەپ سۇرادىم. «ەگەر ءومىر سۇرگىڭىز كەلسە, وندا سۇرەسىز. ەگەر دارمەنسىزدىك تانىتساڭىز, كوپكە بارمايسىز. ءبارى وزىڭىزگە عانا بايلانىستى» دەدى.
ءومىرىم ەندى باستالدى, ەندى ءوزىم ءۇشىن ءومىر سۇرەمىن دەپ وتىرعاندا, وبىرعا شالدىعۋىم مەن قاتتى اشۋلاندىردى. نەگە مەن؟ «نەگە مەن؟», دەپ, ءوزىمدى بىردەن قولعا الدىم. ەڭ باستى وسى اۋرۋدى جەڭە الاتىنىما سەندىم. ءبىر جىگەر, ومىرگە دەگەن قۇشتارلىق پايدا بولدى.
ال اۋىر دەرتكە شالدىققانىمدى ءىشىم قاتتى اۋىرىپ, ءتىپتى اۋىرسىنۋدى باساتىن دارىلەر دە كومەكتەسپەگەندە عانا ءبىلدىم. وسىدان كەيىن اۋرۋحانادان اۋرۋحانا, اناليزدەردەن اناليز, حيميوتەراپيالار باستالدى. كەيىن قاتەرلى ىسىكتىڭ وشاعى وتامەن تۇگەل الىنىپ تاستالدى.
مەن 2019 جىلدىڭ قاڭتارىنان بەرى قاراي قاتەرلى دەرتتەن تولىق ارىلا باستادىم. مەن قازىر دەنى ساۋ اداممىن.
مايرا امانباەۆا, 59 جاستا: مەن قازىر ءۇش بالانىڭ اناسىمىن. مىنە, وتە كوپ جىلداردان كەيىن الماتىداعى ونكولوگيا ينستيتۋتىنا ەمدەلۋ ءۇشىن ەمەس, وسىدان كوپ جىل بۇرىن باسىمنان وتكەن وقيعانى ەسكە الۋ ءۇشىن, سونى وزگەلەرگە ساباق بولسىن دەپ, ايتۋ ءۇشىن كەلىپ تۇرمىن. 1983 جىلى ماعان رەسەيدە قاتەرلى ىسىككە كۇدىك بايقالىپ, دياگنوز قويىلعان. ول كەزدە قاتەرسىز دەگەن. بىراق, 1984 جىلى وسى اۋرۋ مەنى قايتا اينالدىرا باستادى. ول كەزدە ءوزىم تەمىرجول اۋرۋحاناسىنا فەلدشەر-لابورانت بولىپ قىزمەت ىستەپ جۇرگەنمىن.
ماعان مەلانوما, تەرى راگى دياگنوزى قويىلدى. سول كەزدە دە مىقتى ونكولوگ-ماماندار بولدى. ەمدەپ قانا قويماي, ۇلكەن پسيحولوگيالىق قولداۋ ءبىلدىردى. الايدا, جۇرت وزىمە ايتپايدى ەكەن, سىرتىمنان «ارى كەتسە 2-3 جىلدان سوڭ قايتىس بولاتىنىمدى» ەستىپ قالدىم. وسى سىبىردان كەيىن بىردەن بىردەن كۇيزەلىسكە ءتۇسىپ, جىلاپ-سىقتاپ, ءوزىمدى ولىمگە بايلاي جازداعان كەزدەر دە بولدى. بار بولعانى 23 جاستامىن. نە تۇرمىس قۇرماعانمىن, نە بالام جوق. انامنان ەرتە ايرىلىپ, اكەمنىڭ بىزبەن ءىسى بولعان جوق. اتا-اجەمىزدىڭ قولىندا وستىك. ول كىسىلەر دە ەرتە كەتتى. قىسقاسى, ماعان قارايلاساتىن ادام دا بولماي قالدى. قولداۋ تانىتقان دوستارىم مەن ارىپتەس دارىگەرلەر عانا بولدى. وسى كەزدە مەن بۇل اۋرۋمەن كۇرەسەمىن دەپ شەشتىم. ءوزىم ۇلى وتان سوعىسىندا 5 جىلداي ءجۇرىپ, امان كەلگەن اتامنىڭ «پسيحولوگى» بولعانمىن. وسىلايشا وزىمە ءوزىم كومەكتەسە باستادىم. وسى كەزدە ماحاببات تا بالا دا, جۇمىس تا, ءۇي دە كۇي دە پايدا بولدى. اۋرۋىمدى ويلاۋعا مۇرشام كەلمەدى. وسىدان كەيىن جازىلىپ كەتكەندەي بولدىم. بىراق, 10 جىلدان كەيىن بۇل اۋرۋ ءوزىنىڭ بار ەكەنىن تاعى دا ەسىمە سالدى. قولىم اۋىرىپ, كوتەرە الماي قالاتىن ەدىم. الايدا, وتا جاساتقان جوقپىن. وسى كەزدە مەن دەنساۋلىعىم ءۇشىن ۇلكەن ىزدەنىس جولىنا ءتۇستىم. گومەوپاتيا, پسيحولوگيا, فيتوتەراپيامەن تەرەڭ اينالىستىم. رودولوگيا, ياعني تەكتانۋ ءىلىمىن زەرتتەپ, نەگە مۇنداي دەرتكە دۋشار بولعانىمدى تۇسىنۋگە تىرىستىم. كوپ وقىعاننىڭ ارقاسىندا ءوزىمدى دە كۇيەۋىمدى دە اينالامداعى ادامداردى دا ءتۇرلى دەرتتەردەن ساۋىقتىردىم.
ارۋجان توقان, 17 جاستا: قازىر مەن اۆياتسيالىق كوللەدجدىڭ 2 كۋرسىندا وقيمىن. ماعان 2 ساتىداعى مويىن بەزىنىڭ قاتەرلى ىسىگى دەگەن دياگنوز قويىلعان. مەن ءاۋ باستا تۋبەركۋلەزدى ەمدەيتىن اۋرۋحاناعا تۇسكەن بولاتىنمىن. وتا جاساعانننان كەيىن مەندە قاتەرلى ىسىك بار ەكەنى بەلگىلى بولدى. سودان ونكولوگيا ينستيتۋتىنا كەلىپ دياگنوز ناقتىلانعاننان كەيىن ەمدەلە باستادىق. ءۇش جىل بويى ءتۇرلى تەراپيالاردان ءوتتىم. بۇل اۋرۋدى جەڭۋدە ماعان ءبىرىنشى كەزەكتە اتا-انام, دارىگەرلەر مەن سپورت كومەكتەستى. اسىرەسە, پسيحولوگ مامانداردىڭ دا قولداۋى مىقتى بولدى. جاسىم 17-گە كەلدى. قازىر ستۋدەنتپىن. سپورتپەن اينالىسامىن.
ارينە, اتى جامان اۋرۋدى جەڭگەن جانداردىڭ باسىنان وتكەنىن بايانداۋ وڭاي-اق, بىراق ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى, قيىندىقتارى مەن كۇيزەلىستەرى مۇنان الدەقايدا كۇردەلى ەكەندىگى ايان. ەڭ باستىسى, بۇگىنگى تاڭدا دەرتتى دەر كەزىندە انىقتاسا, ەمى بار, شيپاسى تابىلادى.
2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاندا قاتەرلى ىسىككە شالدىعۋ 36 345, ياعني 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا 196,4 ادامدى قۇرايدى.
ونكولوگيالىق ناۋقاستاردىڭ ەلەكتروندىق تىركەلىمىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا قاتەرلى ىسىكتەردەن ءولىم-جىتىمگە ۇشىراۋ 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا 76,0 (14 060 وقيعا) ادام.
دەگەنمەن, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەرتە دياگنوستيكاسى جاقساردى, 0-I ساتىداعى قاتەرلى ىسىكتەر جاڭا جاعدايلاردىڭ جالپى قۇرىلىمىندا 26,8% قۇرادى. قازىر قازاقستاندا تەگىن ونكوسكرينينگتەردىڭ ءۇش ءتۇرى: 40 جاستان 70 جاسقا دەيىنگى ايەلدەرگە ءسۇت بەزى وبىرىنا, 50 جاستان 70 جاسقا دەيىنگى ەرلەر مەن ايەلدەرگە كولورەكتالدى وبىرعا, سونداي-اق 30 جاستان 70 جاسقا دەيىنگى ايەلدەرگە ارنالعان جاتىر موينى وبىرىنا سكرينينگ جاسالادى. سكرينينگ ەمحانالاردا تەگىن جۇرگىزىلەدى.
قازاقستان ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى دياگنوستيكالاپ, تەگىن ەمدەيتىن ەل ەكەنىن ەستەن شىعارماۋ ءلازىم.
ونكولوگيالىق ناۋقاستاردىڭ ەڭ كوپ بولىگىن شىعىس قازاقستان, قاراعاندى جانە تۇركىستان وبلىستارىندا, سونداي-اق الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىندارى قۇرايدى.
