وداقتىڭ جۇمىس ىستەۋى كەزىندە بىرلەستىك ەلدەرى ازاماتتارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋى مەن جۇمىسى ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋ بويىنشا ىلگەرى دامۋ وزگەرىستەرى بايقالۋدا. وداقتاعى ءونىم اينالىمىنىڭ جالپى ەرەجەلەرىنىڭ ارقاسىندا تۇتىنۋشىلار ءۇشىن ساپالى جانە قاۋىپسىز تاۋارلاردىڭ سانى ارتتى, ازاماتتار ەاەو ەلدەرىنىڭ كەز كەلگەنىنەن تەڭ جاعدايدا الا الاتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى جاقساردى.
بۇگىندە ەڭبەك ەتۋشىلەر وداق ىشىندە ەركىن قوزعالىپ, قوسىمشا تالاپتار مەن رۇقساتتارسىز جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ ديپلومدارى ءوزارا مويىندالادى. ولار قاجەتتى مەديتسينالىق كومەكتى الا الادى, بالالاردى بالاباقشالار مەن مەكتەپتەرگە بولەدى. بۇل, ەڭ الدىمەن, بيزنەستى جانە جالپى ەاەو ەلدەرىنىڭ ەكونوميكالارىن دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋدىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى. ەاەو جاڭا كەدەندىك كودەكسى قابىلداندى, سونىڭ ارقاسىندا كەدەندىك وپەراتسيالاردى جاساۋ مەرزىمى بىرنەشە ەسەگە قىسقاردى. سونىمەن قاتار وداق ىشىندەگى ساۋدا كەدەرگىلەرىمەن كۇرەس ينستيتۋتتالدى, 2016 جىلدان باستاپ 51 كەدەرگى جويىلدى. سوڭعى جىلدارى وداق ىشىندەگى ءوزارا تاۋار اينالىمى شامامەن 32%-عا ءوستى.
قازاقستاندىق ساياساتتانۋشى ق. مايگەلدينوۆتىڭ پىكىرىنشە, وداقتىڭ ودان ءارى دامۋىنا ەاەو-عا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ىشكى قاتىناستارى ەرەكشە ءرول اتقارادى.
«ەاەو-نى پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە كەڭەيتۋ تەرەڭ ينتەگراتسياعا قوسىمشا سەرپىن بەرە الادى. وداقتىڭ حالىقارالىق ءيميدجى ەلەۋلى تۇردە ارتتى. ەاەو-مەن ىنتىماقتاستىققا بىرنەشە ونداعان ەلدەر مەن بىرلەستىكتەر قىزىعۋشىلىق تانىتتى» دەدى ساراپشى.
ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋ جونىندەگى تابىستى ۆەتنامدىق كەيسكە تاعى بىرنەشەۋى قوسىلدى. قىتايمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە جانە يران, سينگاپۋر جانە سەربيامەن ەركىن ساۋدا تۋرالى كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى. يزرايل, مىسىرمەن ديالوگ دايەكتى تۇردە ىلگەرىلەۋدە. ۇندىستانمەن ەركىن ساۋدا ايماعى تۋرالى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە. گرەكيامەن, كورەيا رەسپۋبليكاسىمەن, يندونەزيامەن, كامبودجا, چيلي, موڭعوليا, پەرۋ, يوردانيا, ماروككو, كۋبا جانە باسقا دا كوپتەگەن ەلدەرمەن, سونداي-اق اسەان, مەركوسۋر, اند قوعامداستىعىن, لاتىنامەريكالىق ەكونوميكالىق جۇيەسىن, افريكا وداعىن قوسا العاندا, ءىرى ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىل تۋرالى مەموراندۋمدار جاسالدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, ەۋروپالىق وداق ەاەو-نىڭ نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرمەك. 2018 جىلى ەو-مەن تاۋار اينالىمى 20,1%-عا, ال ەو-عا ەكسپورت 28,5%-عا ءوستى. ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋدىڭ ۇلكەن الەۋەتى بار. سونىمەن, 2017 جىلى ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ وكىلى ۆەناداعى ەقىۇ تۇراقتى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا العاش رەت تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە ءوزارا ساۋدا سەكىلدى باعىتتار بويىنشا ەاەو مەن ەو اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلعا دايىندىقتى مويىندادى.
كەلەشەكتە – وداقتىڭ كۇن ءتارتىبىن ودان ءارى جاسامپاز ىسكە اسىرۋ. ول بيزنەستى جۇرگىزۋ ءۇشىن ىڭعايلى, حالىقارالىق ىسكەرلىك قاۋىمداستىق ءۇشىن تارتىمدى زاماناۋي بىرلەستىك, جاھاندىق ەكونوميكالىق كۇن ءتارتىبىن ايقىندايتىن جەتەكشى الەمدىك ەكونوميكالىق ورتالىقتاردىڭ ءبىرى بولۋى ءتيىس. بۇل ماقساتتار شىندىققا اينالۋى ءۇشىن ەاەو ەلدەرىنە كەلىسىلگەن ساياساتتاردى ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرىپ, ەكونوميكالاردى تسيفرلاندىرۋدى جۇزەگە اسىرىپ, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتىپ, الەمدىك نارىققا تانىمال, بىرلەسىپ شىعارىلعان ونىمدەر مەن جاڭا تەحنولوگيالاردى — ەۋرازيالىق برەندتەردى جاساۋ جانە شىعارۋ قاجەت. ەگەر مۇشە مەملەكەتتەر جاڭا ءبىلىم شىعارا الاتىن بولسا, وندا سەرپىلىس جاساپ, الەمدىك نارىقتا ءوز ورنىن الادى.
قازىرگى تاڭدا ەاەو بىرىڭعاي قىزمەتتەر نارىعىنا 49 سەكتور كىرەدى, ولار جيىنتىعىندا وندىرىلەتىن قىزمەتتەر كولەمىنىڭ 55%-عا جۋىعىن قۇرايدى. مىسالى, بۇل سەكتورلاردىڭ قاتارىنا قۇرىلىس جۇمىستارى, قوناق ءۇي جانە قوعامدىق تاماقتانۋ قىزمەتتەرى, كونسۋلتاتسيالىق, كومپيۋتەرلىك قىزمەتتەر, سونداي-اق جىلجىمايتىن م ۇلىكپەن بايلانىستى قىزمەتتەر جاتادى.
ەاەو-دا بىرىڭعاي قىزمەتتەر نارىعىن قالىپتاستىرۋ بيزنەستىڭ دامۋىنا, قوسىمشا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا, حالىقتىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋ دەڭگەيىن, ازاماتتاردىڭ ناقتى اقشالاي تابىستارىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى, بۇل الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى بولىپ تابىلادى. كەلەشەكتە ەاەو-دا بىرىڭعاي قىزمەتتەر نارىعىن قالىپتاستىرۋ كەدەيشىلىكتى جويۋ, لايىقتى جۇمىس جانە ەكونوميكالىق ءوسۋ, سونداي-اق تەڭسىزدىكتى ازايتۋ سەكىلدى تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋگە الىپ كەلەدى.
ەاەو ەلدەرىنىڭ تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋىنە مەملەكەتتەردىڭ تىعىز ءوزارا ءىس-قيمىلى, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ مىندەتتەرىن بىرلەسىپ شەشۋ جانە ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا ىقپال ەتەدى. قىزمەتتەردىڭ بىرىڭعاي نارىعى كەڭەيتىلىپ كەلەدى, ىرىقتاندىرۋ جوسپارلارى ىسكە اسىرىلۋدا, ولاردىڭ ماقساتى – ەلدەردەگى قىزمەتتەردى رەتتەۋدىڭ مازمۇندىق بالامالىلىعىن انىقتاۋ جانە قاجەت بولعان جاعدايدا وسى سەكتور بويىنشا نارىققا قولجەتىمدىلىكتى ۇيلەستىرۋ.
اگروونەركاسىپتىك كەشەندى جانە اۋىلدىق جەرلەردى دامىتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءاربىر مۇشە مەملەكەتتىڭ جانە جالپى ەاەو حالقىنىڭ مۇددەسىندە, سونداي-اق ەاەو شەڭبەرىندەگى ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەلىسىلگەن اگروونەركاسىپ ساياسات جۇرگىزىلۋدە. كەلىسىلگەن اگروونەركاسىپ ساياساتىنىڭ نەگىزگى ماقساتى — باسەكەگە قابىلەتتى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى مەن ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسىنىڭ كولەمىن وڭتايلاندىرۋ, ورتاق اگرارلىق نارىقتىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىرۋ, سونداي-اق ەكسپورتتى ۇلعايتۋ ءۇشىن ەاەو مۇشە مەملەكەتتەرىنىڭ رەسۋرستىق الەۋەتىن ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ.
سوڭعى جىلدارى وداق ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ سەنىمدى ءوسىمىن كورسەتەدى. ەاك دەرەكتەرى بويىنشا, 2018 جىلى ەاەو ءجىو 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 2,5%-عا — $1 913 999,8 ملن-عا دەيىن ۇلعايدى. 2018 جىلى ەاەو مەملەكەتتەرىنىڭ ءۇشىنشى ەلدەرمەن سىرتقى تاۋار ساۋداسىنىڭ جيىنتىق كولەمى $753,4 ملرد قۇرادى.
