ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى قۇرۋ يدەياسى تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا تيەسىلى, ونى ەلباسى م. لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ءدارىس وقۋ كەزىندە – 1994 جىلعى 29 ناۋرىزدا جاريا ەتكەن بولاتىن.
تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ باستاماسى تەك 20 جىلدان كەيىن عانا ىسكە استى جانە بۇل ەكونوميكالىق وداققا كىرگەن پوستكەڭەستىك رەسپۋبليكالار ءۇشىن تاريحي وقيعاعا اينالدى.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا 2014 جىلعى 29 مامىردا قازاقستان استاناسىندا قول قويىلدى. اتالعان قۇجات وداققا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ەكونوميكالارىن دامىتۋ ءۇشىن ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتى جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتەتىن ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ دامۋىنا باستاۋ بەردى, سونداي-اق ءتورت ەركىندىكتى: تاۋارلار, كاپيتال, قىزمەتتەر جانە جۇمىس كۇشىنىڭ ەركىن قوزعالىسىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك جاسادى.
2014 جىلعى 4 جەلتوقساندا ارمەنيا پارلامەنتى ەلدىڭ ەاەو-عا قوسىلۋى تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالادى. 2014 جىلدىڭ 23 جەلتوقسانىندا جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ وتىرىسىندا قىرعىزستاننىڭ ەاەو-عا قوسىلۋى تۋرالى شارتقا قول قويىلدى. 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شارت كۇشىنە ەندى. 2015 جىلدىڭ 2 قاڭتارىندا ارمەنيا ەاەو-عا رەسمي تۇردە كىردى. 2015 جىلدىڭ تامىز ايىندا قىرعىزستاننىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا كىرۋ ءراسىمى اياقتالدى.
وداقتىڭ قالىپتاسۋىنىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرى
1999 جىلعى 26 اقپاندا ماسكەۋدە بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ, قىرعىزستان رەسپۋبليكاسىنىڭ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ جانە تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتتەرى كەدەندىك وداق جانە بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىك (بەك) تۋرالى شارتقا قول قويدى, بۇل ەۋرازيالىق شىنايىلىقتارعا بەيىمدەلگەن, بارلىق تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن ەكونوميكالىق كووپەراتسيانى ىزدەستىرۋگە سەرپىن بەردى.
2000 جىلعى 10 قازاندا استانادا (قازىرگى نۇر-سۇلتان قالاسىندا) بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ جانە تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتتەرى كەدەن وداعى مەن بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى قالىپتاستىرۋ پروتسەسىن ءتيىمدى ىلگەرىلەتۋ ماقساتىندا ەۋرازيا ەكونوميكالىق قاۋىمداستىعىن (ەۋرازەق) قۇردى. بۇل بىرىڭعاي ەكونوميكالىق ستاندارتتار يدەياسى ەۆوليۋتسياسىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭى بولدى. وسى ۇيىمعا ەنگىزىلگەن تەتىكتەر ۇيىم جۇمىس ىستەپ تۇرعان 8 جىل ىشىندە قاتىسۋشى ەلدەر اراسىنداعى تاۋار اينالىمىن 4 ەسەگە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.
2003 جىلى تاۋارلاردىڭ, قىزمەتتەردىڭ, كاپيتالدىڭ جانە جۇمىس كۇشىنىڭ قوزعالىسىن قامتاماسىز ەتكەن بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى قالىپتاستىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويۋ ماڭىزدى ساتتەردىڭ ءبىرى بولدى.
2010 جىلى بەلارۋس رەسپۋبليكاسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جانە رەسەي فەدەراتسياسى اراسىنداعى كەدەن وداعىنىڭ (كو) جۇمىس ىستەۋىنىڭ باستالۋى ينتەگراتسيانىڭ تاعى ءبىر كەزەڭى بولدى. بىرىڭعاي كەدەندىك تاريف قولدانىسقا ەنگىزىلدى, ىشكى شەكارالاردا كەدەندىك رەسىمدەۋ مەن كەدەندىك باقىلاۋ جويىلدى, ءۇش مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا تاۋارلاردىڭ كەدەرگىسىز قوزعالىسى قامتاماسىز ەتىلدى. بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىكتىڭ جۇمىس ىستەۋىن باستاۋ ءۇشىن نەگىز قۇرايتىن حالىقارالىق شارتتاردى ازىرلەۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس باستالدى.
2012 جىلعى قاڭتاردا بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جانە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىگىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالىپتاستىراتىن, تاۋارلاردىڭ عانا ەمەس, قىزمەتتەردىڭ, كاپيتالدىڭ جانە جۇمىس كۇشىنىڭ ەركىن قوزعالىسى ءۇشىن نەگىز بولاتىن حالىقارالىق شارتتار كۇشىنە ەندى.
2014 جىلعى 29 مامىردا استانادا 2015 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ كۇشىنە ەنگەن (ەاەو) قۇرۋ تۋرالى شارتقا قول قويىلدى. كەيىنىرەك بىرلەستىككە ارمەنيا مەن قىرعىزستان قوسىلدى. شارت ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق جوبانىڭ ينتەگراتسيانىڭ جاڭا, نەعۇرلىم تەرەڭ دەڭگەيىنە كوشۋىن ءبىلدىردى.
