2019-nCoV اتتى كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا ءتۇرى بىلتىر جەلتوقساندا قىتايدا انىقتالعان. اۋرۋ العاشىندا سۋىق ءتيۋدىڭ بەلگىلەرىمەن باستالادى. ۋحان قالاسىندا ءبىر كۇننىڭ ىشىندە اتالعان شاعىمدارمەن جۇزگە جۋىق ناۋقاس تىركەلگەن. ناۋقاستاردىڭ سانىنىڭ كۇرت ءوسۋى دارىگەرلەردىڭ ۇرەيىن تۋعىزعان. بۇگىندە اۋرۋعا شالدىققانداردىڭ سانى 541-گە جەتتى. دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, كوروناۆيرۋس ناتيجەسىندە ناۋقاستىڭ وكپەسى قابىنىپ, تىنىس الۋى ناشارلايدى.
سوڭعى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ۆيرۋستىڭ وشاعى – ۋحان قالاسىندا اتالعان بەلگىلەرمەن 170 ادام اۋرۋحاناعا جاتقىزىلعان, ولاردىڭ 40-ى اۋىر حالدە. العاشىندا ۆيرۋستى جانۋارلار تاراتادى دەگەن اقپارات بولدى. بىراق ماماندار ادامداردىڭ دا جاڭا ۆيرۋستى تاسىمالداۋشى ەكەنىن راستادى. ويتكەنى اۋرۋحانا قىزمەتكەرلەرىن دە ىندەت اينالىپ وتپەگەن.
ۆيرۋس قالاي جانە قايدان پايدا بولدى دەگەن سۇراققا ازىرگە ناقتى جاۋاپ تابىلماي وتىر. الايدا, ناۋقاستاردىڭ العاشقى لەگى تەڭىز تاعامدارىن ساتاتىن بازاردىڭ قىزمەتكەرلەرى ەكەنىن ەسكەرە كەلە, بۇل اۋرۋدىڭ دا تەڭىز تاعامدارىنا قاتىسى بارى بولجانۋدا.
بۇگىندە ۋحان قالاسىنىڭ باسشىلىعى قالاعا كىرۋگە, قالادان شىعۋعا تىيىم سالىپ وتىر. قوعامدىق كولىكتەردىڭ جۇمىسى توقتاعان. ۋحان الەمنىڭ ۇلكەن قالالارى تىزىمىندە 43-ورىندا. قالا اكىمدىگى ايماقتا 11 ملن-عا جۋىق تۇرعىن بارىن حابارلادى.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, قالانىڭ جالپى اۋدانى مەن دامىعان ەكونوميكاسى دا ۆيرۋستىڭ تەز تاراۋىنا سەبەپ. بۇدان وزگە بەيجىڭ, شانحاي, شەنچجەندە دە ناۋقاستار انىقتالدى. گونكونگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى ۆيرۋس قىتايدىڭ 20 قالاسىنا تارادى دەگەن تۇجىرىمعا كەلىپ وتىر.
ۆيرۋس تاراعان قىتاي قالالارىنىڭ ناقتى سانى بەلگىلى بولماسا دا, الەمنىڭ باسقا تۇكپىرىنە جەتىپ ۇلگەرگەنى انىق. تايلاندتا 4 ادام, گونكونگتە 2 كىسى اۋرۋحانادا. ال ماكاو, تايۆان, وڭتۇستىك كورەيا, جاپونيا, اقش-تا ءبىر ناۋقاستان تىركەلگەن. سانكت-پەتەربۋرگتە اتالعان ۆيرۋسپەن 2 ادام تىركەلدى. ولاردىڭ بىرەۋى – قىتايدان كەلە جاتقان جولاۋشى. ول پۋلكوۆو اۋەجايىندا قىزۋىنىڭ كوتەرىلگەنىن ايتىپ, اۋەجاي ماماندارىنا كومەككە جۇگىنگەن. رەسەيدىڭ يركۋتسك پەن تومسك اۋەجايلارىندا تەكسەرىس كۇشەيتىلگەن.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى 22 قاڭتارعا جەدەل وتىرىس بەلگىلەدى. الايدا جەنەۆاداعى كەزدەسۋدەن كەيىن ۇيىم توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى كوميتەتىنىڭ جاڭا ۆيرۋسقا قاتىستى «جاھاندىق توتەنشە جاعداي» جاريالامايتىنىن مالىمدەدى. ۇيىمنىڭ باس ديرەكتورى تەدروس گەبرەيەسۋس ينفەكتسيا تۋرالى قوسىمشا اقپارات قاجەت ەكەنىن ايتتى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ساراپشىلار كوميتەتى تاعى دا جينالاتىنىن حابارلادى.
كوروناۆيرۋستىڭ جاڭا ءتۇرى بۇرىنعىلارىنا قاراعاندا قاۋىپتى, ەمى دە تابىلماعان. عالىمدار بۇل ۆيرۋس 2002-2003 جىلى 1000-عا جۋىق ادامنىڭ ءومىرىن قيعان SARS ۆيرۋسىمەن تۋىستاس دەگەن تۇجىرىم جاسادى. اقش-تاعى اللەرگيا مەن جۇقپالى اۋرۋلار ۇلتتىق ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى ۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينا دايىنداپ جاتىر. الايدا ۆاكتسينانى سىناۋ ءبىر ايدان كەيىن عانا مۇمكىن بولماق. ال ونىڭ نارىققا شىعۋى 2020 جىلدىڭ سوڭىنا جوسپارلانعان.
قازاقستاننىڭ شەكارالىق جانە كەدەندىك قىزمەتى كورشىلەس ەلدەگى بەلگىسىز ۆيرۋسقا قاتىستى باقىلاۋدى كۇشەيتكەنىن جەتكىزدى. اۋەجايدىڭ سانيتارلىق-كارانتيندىك باقىلاۋ قىزمەتى قىتايدان كەلگەن جولاۋشىلاردىڭ دەنە قىزۋىن ارنايى تەپلوۆيزور قۇرىلعىسى ارقىلى تەكسەرۋدى باستاپ كەتكەن. دەنە قىزۋى جوعارى جولاۋشى بىردەن مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتەدى.
الەمدىك ساراپشىلار دا دابىل قاعۋعا ەرتە ەكەنىن ايتادى. بەرنحارد نوحت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دارىگەرى, ۆيرۋسولوگ يوناس شميدت-كانازيت ەۋروپا ەلدەرىنە ارنايى شارالار قولدانۋدىڭ قاجەتى جوعىن مالىمدەدى.
* * *
قىتايدا ءورشىپ جاتقان كوروناۆيرۋس قازاقستان اۋماعىندا تىركەلگەن جوق. وسىعان وراي ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ كوميتەتى توراعاسى ليۋدميلا بيۋرابەكوۆا جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانداربەك بەكشين ەل ازاماتتارىن ەرەكشە قاجەتتىلىك بولماسا, قحر-عا ساپارعا شىعۋدان باس تارتۋعا شاقىردى.
ج.بەكشين ۋحان قالاسىنداعى جاعدايدىڭ تاۋلىك بويى نازاردا ەكەنىن ايتىپ, قازىرگى ۋاقىتتا قحر جەرگىلىكتى بيلىگى بۇل قالادا كارانتين جاريالاعان.
«ولاردىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, قازىرگى كەزدە قالاعا كىرۋگە دە, شىعۋعا دا بولمايدى. بۇل – وتە دۇرىس شەشىم دەپ ويلايمىن. ءوز تاراپىمىزدان ءبىز قازاقستاندىقتارعا, اسىرەسە اۋە جولىمەن جۇرەتىندەرگە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىرمىز. باس سانيتارلىق دارىگەردىڭ 6 قاڭتار كۇنگى قاۋلىسى بويىنشا, قىتايدان كەلە جاتقان جولاۋشىلار تەرمومەتريادان وتەدى. قازىرگى تاڭدا 13 مىڭنان استام جولاۋشى اتالعان تەرمومەتريادان ءوتتى. اۋەجايلاردا كارانتين پۋنكتى ورنالاسقان. ۋحان قالاسىنان قازاقستانعا تىكەلەي رەيس جوق. بىراق الماتىدان قحر-عا – 5 رەيس, نۇر-سۇلتان قالاسىنان 3 رەيس بار ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ءبىز وسى رەيستەرگە باسا نازار اۋدارۋدامىز. سونداي-اق شەكارالىق جەرلەردە دە جاعداي قاتاڭ باقىلاۋعا الىندى. سونىمەن قاتار ءبىز ۇشاقتارداعى ەكيپاج مۇشەلەرىنە اۋرۋ بەلگىلەرى قانداي بولاتىنىن ءتۇسىندىرىپ, كەڭەس بەردىك. مىسالى, جولاۋشىلاردىڭ دەنە قىزۋى كوتەرىلسە, جوتەلسە, ەنتىكسە, بويىندا السىزدىك سەزىلسە ءمان بەرۋلەرى قاجەت. اتالعان كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسيانىڭ بەلگىلەرى تۇماۋمەن ۇقساس», دەدى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانداربەك بەكشين.
سۆەتلانا عالىمجانقىزى,
راۋان قايدار,
«Egemen Qazaqstan»
