قوعام • 20 قاڭتار، 2020

زاڭسىز ساتىلعان ىشىمدىكتىڭ زالالى: الماتىدا بىلتىر 6 مىڭنان استام ادام اراقتان ۋلانعان

41 رەتكورسەتىلدى

اينالاداعى كەلەڭسىزدىكتەردىڭ، ءتىپتى قاسىرەتتى وقيعالاردىڭ كوپشىلىگى الكوگولدى ىشىمدىكتەردىڭ كەسىرىنەن بولىپ جاتقانىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. سوڭعى ۋاقىتتا قوعامدا ءبىراز پىكىرتالاس تۋدىرعان اراق بوتەلكەلەرىن سىندىرۋ اكتسياسى، ءىشىپ الىپ كولىك جۇرگىزگەندەردى ون جىل باس بوستاندىعىنان ايىرۋ شەشىمى، ماس كۇيىندە ادام قاعۋ، بالا زورلاۋ، ايەلدەرگە قول كوتەرۋ، توبەلەس شىعارۋ، وزىنە ءوزى قول جۇمساۋ وقيعالارىنىڭ باسىم بولىگى ماسكۇنەمدىككە بارىپ تىرەلەدى.

وسى ارادا ايتا كەتكەن ءجون، دۇنيە­جۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى­نىڭ مالىمەتى بويىنشا جىل سايىن ال­­كوگولدىڭ اسەرىنەن 3 ميلليوننان استام ادام قايتىس بولادى. جەر شار­ىن­داعى ءار جيىرماسىنشى ادام ىشىم­دىكتىڭ كەسىرىنەن ومىردەن ەرتە وزادى. ال ولاردىڭ 75%-ى ەر ادامدار. ماس­كۇنەم­دىكتىڭ سالدارىنان ورىن الىپ جاتقان قايعىلى وقيعالاردىڭ ءوزى دە ءتۇر-تۇرگە بولىنەدى. ىشىمدىكپەن تىكەلەي بايلانىس­تى ءولىم-ءجىتىمنىڭ تورتتەن ءبىرى جازاتايىم وقيعالاردان، جانجالدان، ءوز-وزىنە قول جۇمساۋدان، كەلەسى تورتتەن ءبىرى – اسقازان-ىشەك جولدارىنىڭ اۋرۋلارى، 19%-ى – جۇرەك اۋرۋلارى، قالعانى جۇقپالى اۋرۋلار، راك اۋرۋلارى مەن پسيحيكالىق اۋىتقۋلاردان
بولادى.

بۇۇ مالىمەتى بويىنشا الكوگول­دەن بولاتىن ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيى جوعا­رى ەلدەردىڭ اراسىندا قازاقستان 10-ورىندا. ماسەلەن، الماتىدا 2019 جىلى 6 مىڭنان استام ادام الكو­گولدەن ۋلانىپ، ونىڭ 2 مىڭى اۋرۋ­حاناعا جاتقىزىلىپ، 23 ءولىم وقيعا­سى تىركەلگەن. بۇل مالىمەتتەردى تاۋار­لار مەن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپ­سىزدىگىن باقىلاۋ دەپارتامەنتىندە وت­كەن بريفينگتە ءبولىم باسشىسى ايزات مولداعاسيموۆا مالىمدەگەن بولاتىن.

ەندىگى جەردە «قازاقستاننىڭ تۇتىنۋ­شى­لار ليگاسى» قاۋىمداستىعى» زتب ەل ۇكىمەتىنىڭ 2018 جىلعى 29 جەلتوق­سانداعى № 921 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قي­مىلدىڭ 2019-2021 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىنا سايكەس الكوگول ونىمدەرىن زاڭسىز انىقتاۋداعى اۋقىمدى اكتسيانى جالعاستىرادى.

سونىمەن 2019 جىلى اتالعان ۇيىم­عا جالعان الكوگولدى ىشىمدىكتەردى ساتۋعا قاتىستى ءار قالادا تۇراتىن ەل ازاماتتارىنان شاعىمدار كەلىپ تۇسكەن. وسى وتىنىشتەر بويىنشا Wipon باعدارلاماسى ارقىلى اكتسيزدىك ماركانى تەكسەرگەن كەزدە ول مەملەكەتتىك كىرىستەر كومي­تەتىنىڭ دەرەكتەر بازاسىندا جوق ەكەندىگى، الايدا اكتسيزدىك ماركالاردىڭ سەرياسى مەن ءنومىرىن قولمەن ەنگىزگەن كەزدە ونىمدەر مالىمەتتەر بازاسىندا كورسەتىلگەنى حابارلانعان. ياعني، اكتسيزدىك ماركانى بەرۋ ءتارتىبى تۋرالى مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتىنە سۇراق جىبەرىلگەن. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى، وندىرۋشىلەر اكتسيزدىك ماركالاردى كوبەيتەدى دەپ بولجاۋعا ابدەن بولادى، قىسقاسى ولار ءوندىرىستىڭ ناقتى كولەمىن جاسىرادى.

اكتسيا بارىسىندا الكوگولدى ىشىمدىكتەردى ساتاتىن دۇكەندەردە بىرقاتار زاڭ بۇزۋشىلىقتار انىقتالعان. سونىڭ ىشىندە الكوگولدى ىشىمدىكتەرگە ارنالعان شوت-فاكتۋرالارسىز ساقتاۋ; انىقتاۋ مۇمكىن ەمەس الكوگول ونىمدەرىن ساقتاۋ; الكوگولدى كونتەينەرلەردە ليتسەنزياسىز ساقتاۋ; ۇيدە الكوگولدى سۇيىقتىقتى 5 ليترلىك پلاستيكالىق كونتەينەرلەردە ساقتاۋ; اراق، ارنايى اراق جانە الكوگولدى ىشىمدىكتەردى بولشەك ساۋدادا ساتىلاتىن باعادان تومەن باعامەن ساتۋ; 21 جاسقا تولماعان ادامدارعا ىشىمدىك ساتۋ بار.

اتالعان اكتسيا كەزىندە انىقتالعان زاڭسىز ارەكەتتەر تۋرالى حاتتار ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا جىبەرىلدى.

ال اكوگولدى ىشىمدىكتىڭ ساپاسىن تۇتىنۋشى ءوز بەتىنشە تەكسەرە الا ما؟

ماسەلەن، ۇكىمەت جىل سايىن الكوگولدى ىشىمدىكتەردى بولشەك ساۋدادا وتكىزۋدىڭ مينيمالدى باعالارىن بەكىتەدى. 2019 جىلى بۇل شەكتى مولشەر 1 ليترگە 1923 تەڭگەنى قۇرادى (0،5 ليترگە 961،5 تەڭگە جانە سايكەسىنشە 0،25 ليترگە 480،75 تەڭگە). بۇل باعا ءوندىرۋشى مەن ساتۋشىنىڭ ءارتۇرلى شىعىندارىنان قۇرالادى، ونىڭ قۇنىنىڭ 40 پايىزى اكتسيزدەردى تولەۋگە كەتەدى. اراق، ارنايى اراق جانە كۇشتى الكوگول ونىمدەرىن كورسەتىلگەن تاريفتەن تومەن ساتقان جاعدايدا، بۇل الكوگول ءونىمى جالعان بولىپ تابىلادى جانە ءتيىستى تەكسەرۋلەردەن وتپەگەن بولۋى مۇمكىن، ياعني ونىڭ ساپاسى راستالماعان. سونىمەن قاتار، «قازاقستاننىڭ تۇتىنۋشىلار ليگاسى» قاۋىمداستىعى» زتب زەرتتەۋگە الىنعان اراقتى بەلگىلەنگەننەن تومەن باعامەن ساتىپ العان، ناتيجەسىندە ونىڭ بارلىق ينديكاتورلارى قالىپتى دياپازوندا بولعان. دەمەك، بۇل جەردە وسى تاۋاردىڭ باعاسى تۋرالى سۇراق تۋادى.

الكوگولدىڭ تابيعاتىن ورگانولەپتيكالىق ادىسپەن انىقتاۋ مۇمكىن ەمەس جانە ول اسا سەنىمدى دە ەمەس. ياعني تاعام شيكىزاتىنان نەمەسە ىشۋگە بولمايتىن جارامسىز شيكىزاتتان جاسالعان تۇپكى ءونىمنىڭ، اتاپ ايتقاندا اراقتىڭ ساپاسىن اجىراتۋ وڭاي ەمەس. وسىلايشا، زاڭسىز الكوگولدىك ىشىمدىكتەردى ساتىپ الاتىنداردىڭ اعزاسىنا ورنى تولماس زيان كەلىپ (ۋلانۋ، جاڭا اۋرۋدىڭ پايدا بولۋى، بۇرىننان بار اۋرۋدىڭ ءورشۋى، ءولىم جانە ت.ب.)، دەنساۋلىعىنان ايىرىلۋ جانە ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنىڭ تومەندەۋ قاۋپى جوعارىلايدى. ءتۇرلى فاكتورلاردىڭ، سونىڭ ىشىندە سۋرروگات الكوگولدەن ۋلانۋدىڭ سالدارىنان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم مەملەكەت پەن تۇتاس قوعامعا قاۋىپ توندىرەتىنى بارشاعا ايان. سونىمەن قاتار، كونترافاكتالىق الكوگول ونىمدەرىن ساتۋ ەل بيۋدجەتىنە تولەنبەگەن سالىقتار تۇرىندە وراسان شىعىن اكەلەدى.

قىسقاسى، تۇتىنۋشىدا الكوگول ونىمىنە قاتىستى كۇمانى بولسا، ونى تەكسەرۋدىڭ بىرنەشە ءادىسى بار، دەيدى ءباسپاسوز ءماسليحاتىن ۇيىمداستىرۋشىلار. بۇل – WIPON قوسىمشاسى. وسى قوسىمشا الكوگول ونىمدەرىن زاڭسىز باقىلاۋدى ەسەپكە الۋ بەلگىسىندەگى شتريح-كودتى سكانەرلەۋ ارقىلى انىقتالادى.

وعان قوسا قارجى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ رەسمي ينتەرنەت-رەسۋرسىندا «الكوگولدى ونىمدەردى ەسەپكە الۋ-باقىلاۋ ماركاسىنىڭ دۇرىستىعىن تەكسەرۋ قىزمەتى» قوسىمشاسىن دا ىسكە قوسقانىن ايتا كەتۋ كەرەك. سونداي-اق، «قازاقستاننىڭ تۇتىنۋشىلار ليگاسى» قاۋىمداستىعى «جاسىل نۇكتە» جوباسىن ىسكە قوساتىندىعى تۋرالى مالىمدەدى.

«بۇل جوبا العاش ارگەنتينادا جۇزەگە اسقان. ويتكەنى، وندا حالىقتىڭ باسىم بولىگى وقي المايدى. سول ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندار «باعدارشام» جوباسىن قولعا العان. جاسىل نۇكتە قويىلعان ءونىمنىڭ دەنساۋلىققا ەش زيانى جوق. ونداي ءونىمدى بەلگىلى مولشەردە قولدانسا، ادامنىڭ اعزاسىنا پايدالى. ال ءونىم سارى تۇسپەن بەلگىلەنسە، ءونىمنىڭ قۇرامىندا ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا كەرى اسەر ەتەتىن قانداي دا ءبىر زاتتاردىڭ بار ەكەنىن بىلدىرەدى. قىزىل نۇكتەسى بار ونىمدە قانتتىڭ، كوفەيننىڭ نەمەسە وزگە دە دەنساۋلىققا كەرى اسەر ەتەتىن زات تىم كوپ. بۇل جوبانى ەنگىزگەننەن كەيىن 3 جىلدان سوڭ ارگەنتينادا قانت ديابەتىمەن اۋىراتىنداردىڭ سانى 70%-عا ازايعان.

ءبىز قىزىل نۇكتەنى ەنگىزبەيمىز. قىزىل نۇكتەگە لايىق ءونىمدى حالىققا ۇسىنعاننان گورى ونى دۇكەن سورەسىنەن الىپ تاستاۋ قاجەت. قازىر 22 كومپانيا ونىمدەرىن زەرتتەۋگە بەرىپ وتىر. جاسىل نۇكتەنى ەنگىزۋگە ءوندىرۋشىنىڭ ءوزى رۇقسات بەرۋى قاجەت. ونىمدەردى زەرتتەۋ كەزىندە ونىڭ قۇرامىندا ادام دەنساۋلىعىنا پايدالى زات كوپ بولسا، ءوندىرۋشىنىڭ ءوتىنىشىنسىز-اق جاسىل نۇكتەنى تەگىن ەنگىزەمىز. بۇل – ازىرشە قاۋىمداستىق قانا قولعا العان تالاپ. ۇكىمەت جوبامىزدى قولداسا، بىرگە جۇمىس ىستەۋگە نيەتتىمىز نەمەسە جوبانى تولىق مەملەكەتكە بەرە الامىز»، دەدى «قازاقستاننىڭ تۇتىنۋشىلار ليگاسى» قاۋىمداستىعى» زتب باسقارما ءتورايىمى سۆەتلانا رومانوۆسكايا.

ال ماماندار ماسكۇنەمدىككە جۇرت «قاناعاتتانۋ دەفيتسيتى» سيندرومىنا شالدىققاندىقتان دۋشار بولادى، دەيدى. ماسەلەن، بىرنەشە جىل بۇرىن الماتىداعى كوللەدج ستۋدەنتتەرى اراسىندا ساۋالداما جۇرگىزىلگەندە،  ولاردىڭ 40 پايىزى ىشىمدىك ءىشۋدى وقۋداعى ماسەلەلەرمەن، وتباسىنداعى تۇسىنىسپەۋشىلىكتەرمەن بايلانىستىرعان. سونداي-اق، جاستايىنان ىشكىلىككە ءۇيىر بولۋ مۇعالىمدەرمەن قارىم-قاتىناسى دۇرىس جولعا قويىلماعاندىقتان، ۇيدە باقىلاۋدىڭ بولماۋى، تەرىس ىقپال ەتەتىن ورتاعا ءتۇسىپ كەتۋ، سولارعا ەلىكتەۋ جانە وقۋدا العان «ەكىلىكتەرگە» كوڭىلى تولماۋدان دا تۋىندايدى.

اراقتى ەرتە جاستان، ياعني 15 جاستان باستاعاندار ەكى ەسە كوپ ىشۋگە تاۋەلدى، ال 21 جاستان باستاعاندار ەرىك-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا ازازىلمەن كۇرەسە وتىرىپ، ولاردىڭ ءتورت ەسەگە جۋىعى باس تارتا الاتىنى ايقىندالعان.

وسىدان شىعاتىن قورىتىندى، قوعامداعى ساۋدا ورىندارىندا ەركىن ساتىلىمداعى ىشىمدىكتى قاتاڭ باقىلاۋعا الۋدى جالعاستىرۋ قاجەت.

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

تويدىڭ سوڭى توپىرلاعان اۋرۋ

ايماقتار • بۇگىن، 10:22

ۇعىنا بىلگەنگە – ۇلت تاعدىرى

ساياسات • بۇگىن، 06:57

كوڭىلگە مەدەت بولعان ماقالا

رۋحانيات • بۇگىن، 06:56

54 ادام جازىلىپ شىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 06:39

ەل بولىپ ەڭسەرەمىز

ساياسات • بۇگىن، 06:20

بۋمەرانگ

رۋحانيات • بۇگىن، 05:54

قورعاۋشىلارعا دا قولداۋ قاجەت

ايماقتار • بۇگىن، 05:46

تويدىڭ سوڭى توپىرلاعان سىرقات

ايماقتار • بۇگىن، 05:43

اقيرەكتە – ارىستان باب...

تانىم • بۇگىن، 05:33

تەاتردىڭ ونلاين تارتۋى

رۋحانيات • كەشە

ءۇي جانۋارىنان ۆيرۋس جۇعا ما؟

كوروناۆيرۋس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار