رۋحانيات • 17 قاڭتار، 2020

قازاق تىلىندەگى العاشقى «قازاقستانداعى تسيرك ونەرىنىڭ باستاۋلارى مەن دامۋى» كىتابى شىقتى

101 رەتكورسەتىلدى

بۇگىن الماتىنىڭ مادەني ومىرىندە ايتۋلى وقيعا بولدى. تۇڭعىش رەت قازاق تىلىندە جازىلعان نۇرباقىت بوكەباەۆتىڭ «قازاقستانداعى تسيرك ونەرىنىڭ باستاۋلارى مەن دامۋى» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. الماتىداعى ۇلتتىق كىتاپحانادا وتكەن تۇساۋكەسەرگە ونەردەگى تانىمال تۇلعالار مەن باق وكىلدەرى كوپتەپ جينالدى. الماتىداعى قازاق مەملەكەتتىك تسيركىنىڭ ارتيستەرى سالتاناتتى شارانىڭ ءسانىن اسىردى.

قازاق مەملەكەتتىك تسيركىنىڭ ديرەكتورى، مادەنيەت قايراتكەرى، مادەنيەتتانۋشى، تەاترتانۋشى-سىنشى نۇرباقىت بوكەباەۆتىڭ «قازاقستانداعى تسيرك ونەرىنىڭ باستاۋلارى مەن دامۋى» اتتى عىلىمي مونوگرافياسى – اۆتوردىڭ ىرگەلى ىزدەنىستەرىنىڭ جەمىسى. ءارى بۇل كىتاپ – سوڭعى 50 جىلدا تسيرك تاقىرىبىنا جازىلعان ءۇشىنشى جانە قازاق تىلىندەگى العاشقى مونوگرافيا. كىتاپتا توسىن دا قىزىقتى دەرەكتەر جەتكىلىكتى.

ال كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىنە جينالعان مادەنيەتتانۋشى-ماماندار قازاق تسيركىنىڭ تاريحى مەن مادەني ءومىرى بىردە-ءبىر گۋمانيتارلىق عىلىم سالاسىندا ءالى كۇنگە دەيىن جۇيەلى ءارى عىلىمي نەگىزدە زەرتتەلمەي كەلگەندىگىن، كوپ ەتنوستى قازاقستاننىڭ مادەني جەتىستىكتەرىندە تسيرك ونەرىنىڭ ايتارلىقتاي ۇلەسى بولعانىنا قاراماستان، ونى ىندەتە زەردەلەگەن ىرگەلى زەرتتەۋلەر تاپشى ەكەندىگىن ايتادى.

ال الماتى شاھارىنىڭ قايتالانباس كورنەكتى ونەر ورداسى، اقشاڭقاي كۇزبەزىمەن ساۋلەتى جاراسقان، ۇلتتىق تسيرك ونەرىنىڭ قاراشاڭىراعى – قازاق مەملەكەتتىك تسيركىنىڭ 50 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا جارىق كورىپ، وقىرمانعا ۇسىنىلىپ وتىرعان بۇل مونوگرافيا جوعارىداعى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋعا باعىتتالعان يگى قادامنىڭ ءبىرى. بەكزات ونەرگە دەگەن جاناشىرلىقتىڭ جارقىن ۇلگىسى، ۇلت مادەنيەتىنىڭ كەمەلدەنۋىنە قوسىلعان ۇلەستىڭ كىشكەنتاي بولىگى دەسەك تە بولار. كىتاپتا ەجەلگى تسيرك ونەرى العاشىندا كۋلتتىك، باقسىلىق ءداستۇر، ءدىني جورالعى، سپورتتىق جارىستار مەن جارمەڭكەلىك ساۋىق-سايران سياقتى مادەني قايناردان باستاۋ العانى ايتىلادى. تىلسىم كۇشتەردى شاقىرىپ، توتەمدىك اكروباتيكانى مەڭگەرگەن العاشقى قاۋىمدىق داۋىردەگى باقسىلاردىڭ جاڭا الەمدىك دىندەردىڭ پايدا بولۋىنا بايلانىستى بۇرىنعى اسقاق الەۋمەتتىك مارتەبەسىنەن ايىرىلىپ، كەيىن كەزبە سيقىرشى، سەكىرگىش ادامعا، جونگلەرگە، ميمگە، اڭ ۇيرەتۋشىگە، اتبەگىگە، كۇلدىرگىشكە، ەرتەدەگى كۋلتتىك ارەكەتتەردىڭ جاپپاي ويىن-ساۋىق پەن درامالىق كورىنىستەرگە اينالۋ ۇدەرىسى – الەمدىك مادەنيەت تاريحىنداعى كەڭ تارالعان قۇبىلىس بولعانى، تسيرك ونەرى ميستيكالىق سيپاتتان مادەني قۇندىلىققا ۇلاسقانى جان-جاقتى كورسەتىلگەن.

قازاقتىڭ اتبەگىلىك ونەرى، ساياتشىلىق سالتى مەن قۇسبەگىلىك داستۇرىندە دە تسيركتىڭ باستاۋلارى جاتىر. قازاق حالقىنىڭ ەجەلدەن بۇگىنگە جەتكەن «اۋدارىسپاق»، «تەڭگە ءىلۋ»، «كوكپار»  سىندى ات ۇستىندە وينالاتىن ۇلتتىق ويىندارى جاتتىعۋمەن قاتار كوشپەلى مادەنيەتتىڭ ايشىقتى ءونىمى تۇرىندە تسيرك تريۋكتارىنا اينالدى. سوندىقتان دا سيقىرلى تسيرك ونەرى قازاقتىڭ قانىندا باعزىدان بار، اتا سالتىمەن دارىعان قاسيەت.

ۇلى دالا – ەجەلدەن كوشپەندى حالىق مەكەندەگەن، ۇرپاقتارىنا وزدەرىنىڭ قايتالانباس ءداستۇرلى جانە سينكرەتتىك (تۇتاس) مادەنيەتىن مۇراعا قالدىرعان. اۆتور ءوز ەڭبەگىندە دالالىق تسيرك ونەرناماسى – قازاق مادەنيەتىنىڭ التىن دىڭگەگى، كۇندەلىكتى تۇرمىس-سالتتىڭ دامۋ بارىسىندا شىڭدالعان مادەني قۇرىلىمى دەگەن تۇجىرىم جاسايدى. مونوگرافيا مازمۇنىندا بىرقاتار تۇجىرىم نازار اۋدارتادى.

بىرىنشىدەن، پالەوليت داۋىرىنەن بۇگىنگى كۇنگە دەيىن دالالىق تسيرك ونەرىنىڭ باستاۋلارى مەن قالىپتاسۋ كەزەڭدەرى كورسەتىلدى. ەنەوليت داۋىرىندە كوشپەندى بابالارىمىزدىڭ جابايى جىلقىنى العاش قولعا ۇيرەتۋىنەن باستاپ ارعىماقتىق تسيرك ونەرىنىڭ كۋلتۋروگەنەزى باستالدى دەگەن ءتۇيىن جاسالدى.

ەكىنشىدەن، ۇلى دالانىڭ كوشپەلى مادەني ءومىر سالتى ءار قازاق بالاسىن تسيرك تريۋكتارىن ەركىن شاباندوز رەتىندە قالىپتاستىردى.

ۇشىنشىدەن، دالالىق تسيرك ونەرىنىڭ جارقىن وكىلدەرى – سال-سەرىلەر ەكەنى، ولاردىڭ شىعارماشىلىعى سينكرەتيزمنىڭ ۇلگىسى ەكەنى دالەلدەندى.

تورتىنشىدەن، سال-سەرىلەردىڭ اراسىندا تسيرك تريۋكتارىن كاسىبي تۇردە ورىندايتىن «اعاشاياق» اتانعان وكىلدەرى بولعانى انىقتالدى.

بەسىنشىدەن، قازاقتىڭ تسيرك ونەرى مەن كۇلكى مادەنيەتىندە تريكستەرلەر وبرازى الدار كوسە، قوجاناسىر، قۇلاقاي قۋ، شانشاردىڭ قۋلارى رەتىندە كورىنىس تاپقانى ايقىندالدى. بۇل مونوگرافيا تسيرك ونەرىنىڭ تاريحى مەن قالىپتاسۋى، جاھاندانۋ جاعدايىنداعى زاماناۋي بۇقارالىق مادەنيەت قۇرىلىمىنداعى ءرولى تۇرعىسىنان العاندا، قازاقستانداعى وسى ونەر تۇرىنە وزىنشە مادەنيەتتانۋلىق زەرتتەۋ جاساعان ەڭ العاشقى جۇمىس.         

و

نۇرباقىت بوكەباەۆتىڭ زەرتتەۋ ەڭبەگى تسيرك ونەرىن، ونىڭ ىشىندە قازىرگى زامانعى قازاقستاندىق تسيركتى زەرتتەۋشىلەرگە، گۋمانيتارلىق جوعارى وقۋ ورىندارى مەن مادەني ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ پەداگوگتارى مەن ستۋدەنتتەرىنە، سونىمەن قاتار، تسيرك جەتەكشىلەرى مەن مەنەدجەرلەرىنە عىلىمي، اقپاراتتىق، ادىستەمەلىك قۇرال رەتىندە پايداسىن تيگىزە الادى.

مونوگرافيا اۆتورى ن.بوكەباەۆ 17 مۇشەدەن تۇراتىن حالىقارالىق تسيرك قاۋىمداستىعىنىڭ قازىلار القاسىنىڭ ورتالىق ازيا بويىنشا بىردەن ءبىر وكىلى، بۇل اۆتوردىڭ عانا ەمەس، قازاقستان تسيركىنىڭ الەمدىك تسيرك سالاسىندا ابىروي-بەدەلىنىڭ جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى.

 

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

Samsung تاعى نە پاتەنتتەدى؟

تەحنولوگيا • بۇگىن، 15:23

تاسقىنعا – توسقىن

ايماقتار • بۇگىن، 13:25

قايىقشى اتانىڭ حيكاياسى

رۋحانيات • بۇگىن، 12:39

تويدىڭ سوڭى توپىرلاعان اۋرۋ

ايماقتار • بۇگىن، 10:22

ۇعىنا بىلگەنگە – ۇلت تاعدىرى

ساياسات • بۇگىن، 06:57

كوڭىلگە مەدەت بولعان ماقالا

رۋحانيات • بۇگىن، 06:56

ۇقساس جاڭالىقتار