ەكونوميكا • 17 قاڭتار، 2020

قىمباتشىلىق پەن ساۋدا ءۇي باعاسىنا اسەر ەتە الار ەمەس

83 رەتكورسەتىلدى

بىلتىر وتاندىق قۇرىلىس زاتتارى ايتارلىقتاي قىم­بات­تاماعانىمەن، يمپورتتالاتىن قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ باعاسى اجەپتاۋىر ءوستى. نارىقتاعى ساۋدا دا قارقىن الدى. دەگەنمەن، بۇلاردىڭ ەشبىرى بيىل تۇرعىن ءۇي نارىعىنداعى باعانى وسىرە المايدى.

دوللار باعامى قۇرىلىستى قىمباتتاتتى

بىلتىر قۇرىلىس قۇنىنىڭ قىم­باتتاۋىنا سىرتتان اكە­لىنەتىن ونىمدەردىڭ ايتارلىقتاي قىم­باتتاۋى تۇرتكى بولدى. ستا­تيستيكا كوميتەتىنىڭ مالى­مەتى­نە سۇيەنسەك، بىلتىر يمپورتتالعان قۇرىلىس ونىم­دەرى­نىڭ باعاسى 7،8 پايىزعا قىم­­باتتاعان. ونىڭ سەبەبى دە تۇسى­نىكتى، 2018 جىلى دوللاردىڭ قۇنى جىل باسىندا شا­مامەن 320 تەڭگەدەن 370 تەڭگەگە دەيىن بىر­­­تىن­دەپ قىمباتتادى. ورتاشا باعام 340-350 تەڭگە دەسەك، بىل­تىر­عى باعام 385 تەڭگەنىڭ اينا­لاسىندا، سا­لىستىر­مالى تۇردە تۇراقتى ساق­­تالدى. شەتەل ۆاليۋ­­تاسىنىڭ شا­ما­مەن 10 پايىزدان استام قىم­­باتتاعان كەزىندە شەتەلدەن كەلە­­تىن قۇرىلىس زاتتارى باعا­سىنىڭ 7،8 پايىزدان استام ءوسۋى ورىندى.

ال وتاندىق قۇرىلىس زات­تارىنىڭ باعا­سى يمپورتتىق زاتتار سەكىلدى قىمبات­تاماعانىمەن، جەكە­لەگەن سەكتورلاردا ايتار­لىقتاي قىمباتشىلىق بايقا­لادى. 2019 جىلعى جالپى قۇرى­لىس قۇنى 1،6 پايىز عانا وسسە، سو­نىڭ ىشىندە قۇرىلىس-مونتاج جۇ­مىستارى 0،5 پايىزعا، ماشينالار مەن جابدىقتار 3،9 پايىزعا، وزگە دە جۇمىستار مەن شى­عىن­دار 4،1 پايىزعا قىمباتتاعان. ال ما­تەريالدار، بولشەكتەر جانە كونسترۋكتسيالار باعاسىنىڭ ءوسىمى 0،8 پايىزدى قۇرادى. وليفا 2،8 پا­يىز، اك جانە تاۋارلى بەتون 0،8 پايىز قىمباتتادى. ەسەسىنە سىم مەن ارماتۋرا 0،9 پايىز، بي­تۋم 0،8 پايىز، تاباقتى شىنى 0،5 پايىزعا ارزاندا-
عان.

ەلوردادا نارىق «تولىپ قالدى» ما؟

ۇلتتىق ەكونوميكا مينيستر­لىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، بىل­­تىر ون ەكى ايدا رەسپۋبليكا بو­يىنشا 320 012 باسپانا ساۋ­دالانعان. سونىڭ ىشىندە جىل سو­ڭى­نا قاراي كورسەتكىش قار­قىن الدى. ساراپشىلاردىڭ پىكى­رىنشە، ەگەر وسى قارقىن ساقتالاتىن بولسا، بيىلعى باسپانا ساۋداسى بىل­تىرعىدان اناعۇرلىم كوپ بولماق. وعان العىشارتتار دا جوق ەمەس. ال بىلتىردىڭ وزىندە جىلجىمايتىن م ۇلىك ساۋداسى الدىڭعى جىلداعىدان 21 پايىزعا وسكەن.

وڭىرلەرگە توقتالار بولساق، ال­ما­تى قالاسى مەن الماتى وبلى­سىن­­دا حالىق باسپانا نارى­عى­نىڭ كور­ىگىن قىزدىرىپ وتىر. وڭتۇستىك استا­­نادا ساۋدالانعان باسپانا سانى الدىڭعى جىلداعىدان 35،2 پا­يىزعا وسسە، وبلىستا ساۋدا كو­لەمى 33،2 پايىزعا ۇلعايعان. سۇ­را­نىس پەن ۇسىنىس ءبىرىن-ءبىرى وڭتايلى تاۋىپ وتىرعان بۇل اي­ماق رەسپۋبليكا بويىنشا باسپانا باعاسىن جوعارى كوتەرىپ تۇر دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. سوڭعى بىرەر جىلدا قىزىلوردا وبلى­سىندا دا باسپانا ساۋداسى كوبەيە باستادى. وڭىردەگى ساۋ­دا الدىڭعى جىلداعىمەن سا­لىس­­­­تىر­عاندا 34 پايىزعا ءوسىپ­تى. اتىراۋ، باتىس قازاقستان، جامبىل، پاۆلودار، قاراعاندى، شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا دا كورسەتكىش رەسپۋبليكالىق ور­تا­شا كورسەتكىشتەن جوعارى. شامامەن 20-25 پايىز ارا­لى­عىن­دا وسكەن. اقمولا، اقتوبە، قوستاناي وبلىستارىندا ساۋدا تىم قۇل­دىر­اماعانىمەن، رەس­پۋب­لي­كا­لىق ورتاشا كورسەتكىشتەن تومەن، 10-20 پايىز ارالىعىندا عانا وسكەن. ماڭعىستاۋ وبلى­سىن­دا ءتىپتى كورسەتكىش ءدال بىل­تىر­عى­داي، مۇلدە وزگەرمەگەن.

ەلورداداعى باسپانا ساۋداسى­نا كەلەر بولساق، بۇرىنعىداي ەمەس، نۇر-سۇلتان قالاسىندا ساۋ­دا جىل ساناپ باسەڭدەپ كەلە جاتىر. بىلتىر ساۋدا كولەمى ال­دىڭ­عى جىلمەن سالىستىرعاندا بار بول­عانى 9 پايىز اينالا­سىن­دا وس­كەن. نارىقتىڭ كولەمى مەن رەس­پۋبليكالىق كورسەت­كىش­تىڭ 20 پا­يىزدىڭ ۇستىندە ەكەنىن جانە مەم­لە­كەتتىك باع­دار­­لامالاردىڭ دەنى ەلور­دادا شو­عىر­لانعانىن ەسكەرسەك، بۇل تىم تومەن كورسەتكىش. باعا­نى قىمباتسىنۋى مۇمكىن دەيىن دەسەك، اتىراۋ، الماتى قالا­­لا­­رىن­داعى كورسەتكىش جىل ساناپ كوبەي­­مە­سە، ازايار ەمەس، سوعان قارا­عان­دا ەلور­داعا كوشىپ كەلىپ جاتقان حا­­لىق­تان سالىنىپ جاتقان ۇيلەر كوپ سەكىلدى.

 نارىقتا ءۇيدىڭ قىمباتتاۋىنا ناقتى العىشارت جوق

ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ ما­لى­­مەتىنە سۇيەنسەك، بىلتىر جاڭا ۇي­لەر 6،4 پايىز، قاي­تا­­­لاما نا­رىق­تا­عى اباتتان­دى­رىلعان ۇيلەر 6،2 پايىز، ابات­تان­دى­رىل­ماعان ۇيلەر 5،7 پايىزعا قىم­بات­تاپتى. ورتاشا ەسەپپەن، 2019 جىلى ءۇي باعاسى 6 پا­يىز­دىڭ ۇس­تىندە قىمباتتادى دەسەك جانە بىل­تىرعى ينفلياتسيانىڭ 5،8 پايىز بولعانىن ەسەپكە الساق، جىل­جىمايتىن م ۇلىك نارىعى توقى­راپ تۇر دەپ ايتۋعا بولادى. ساۋ­دانىڭ 20 پايىزدان ارتىق كو­بەي­گەنىنىڭ ءوزى باعانى از دا بولسا وسىرە الماعانعا ۇق­سايدى. ونىڭ سەبەبى ءارتۇرلى.

بىرىنشىدەن، جوعارىدا اتال­عان­­داي، قايتالاما نارىقتاعى ۇي­لەرگە قاراعاندا جاڭا ۇيلەردىڭ با­عا­سى كوبىرەك قىمباتتاعان. دەمەك، ساۋ­دا نەگىزىنەن جاڭا ۇي­لەر­­دىڭ ەسە­بىنەن ءوسىپ وتىر. قاي­تا­لا­ما نار­ىقتاعى ۇيلەر جاڭا ۇي­لەر نارى­عىنداعى باعانىڭ وسۋى­مەن عانا، جاناما ىقپالىمەن عانا قىمباتتاپ كەلەدى. ال جاڭا ۇيلەر­دىڭ ساۋداسى ەڭ الدىمەن 7-20-25 سەكىلدى مەملەكەتتىك باع­دار­لامالار ەسەبىنەن ءوسىپ وتىر. باسقا سالالار سەكىلدى جىلجى­ماي­تىن م ۇلىك نارىعى دا مەم­لە­كە­تتىك قولداۋ ارقىلى ءوزىن-ءوزى ۇستاپ تۇر دەگەن ءسوز.

ەكىنشىدەن، بىلتىر يپوتەكا نارىعى بار بولعانى 2،9 پايىزعا ءوسىپ، 1،69 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ نەسيە پورتفەلى بىلتىر 7،2 پايىزعا وسكەنىن ەسكەرسەك، يپوتەكالىق قارىز پورتفەلىنىڭ 2،9 پايىزعا ءوسۋى نارىقتىڭ كەرى كەتكەنىنىڭ كورسەتكىشى. ونىڭ ۇستىنە ءۇي باعاسىنىڭ شامامەن 6 پايىزعا قىمباتتاعانىن ەسەپكە الساق، يپوتەكالىق قارىزدىڭ كولەمى 3 پايىزدان اسا ازايىپ كەتكەنىن بايقايمىز.

 حالىقتىڭ تولەم قابىلەتى جەتپەيدى

بيىل ءۇي باعاسى وسەدى دەگەن الىپ-قاشپا اڭگىمەگە ازىرگە نا­­رىق­تا ناقتى العىشارت باي­قال­ماي­دى. دوللاردىڭ قىم­بات­تاۋى بيىل بىلتىرعىداي 10 پايىزدان اسپاۋى ءتيىس. مەم­لە­كەتتىك باع­دار­لا­مالاردىڭ كو­بەيۋىمەن سۇرانىس ارتىپ، با­عا­نى كوتەرۋى ىقتيمال دەسەڭىز، ساۋدانىڭ 20 پايىزعا دەيىن ۇل­عايۋى باعاعا اسەر ەتە الماعانىن باي­­قادىق. ويتكەنى مەملەكەتتىك باع­­­دارلا­ما­لار جەكەلەگەن توپ­تار­عا كور­سە­­تىلەتىندىكتەن، وندا نا­رىق­تىق باسەكەلەس بولمايدى. ءۇي­دىڭ باعاسىنىڭ قىمباتتاۋىنا جالعىز العىشارت – جالپى ينف­ليا­­تسيا. ال ونىڭ شامامەن 5-6 پاي­ىز­­دىق دالىزدە بولاتىنى بەلگىلى. ءۇي باعاسى دا بيىل شامامەن وسى كولەمدە عانا قىمباتتاۋى ىق­تي­مال. جالپى، ءۇي باعاسىنىڭ قىم­باتتاۋىنا ناقتى العىشارت جوق ەكەنىن ەكونوميست مەرۋەرت ماح­مۇ­توۆا دا دايەكتەيدى.

«مەنىڭ ويىمشا، ءۇي باعا­سى­نىڭ ارى قاراي وسۋىنە ەشقانداي سەبەپ جوق. باسپانا قىمباتتاۋى مۇم­كىن دەگەن كومپانيا قۇرىلىس كومپانيالارى مەن ريەلتورلاردان شىعىپ وتىر. سۇرانىس بار، بىراق حالىقتىڭ تولەم قابىلەتى تومەن. حالىقتىڭ تابىسى توقى­راپ، ازىق-ت ۇلىك قىمباتتاپ جاتىر. ال بۇل ۇيدەن دە ماڭىزدى ماسەلە. حالىقتىڭ ۇزاقمەرزىمدى ينۆەستيتسيا سالاتىنداي ارتىق اقشاسى جوق. زەينەتاقى قورىنداعى قارا­جا­تتىڭ ءبىر بولىگىن ءۇي الۋعا جۇ­مساۋ يدەياسىن ەڭ العاش قارا­عان­دىلىق قۇرىلىس كومپانيالارى 2019 جىل­دىڭ شىلدەسىندە كوتەر­گەن. مەن سول كەزدە بۇل يدەيا­نىڭ بولاشاعى جوق ەكەنىن باق وكىلدەرىنە ايت­قان­مىن. سالىمشىلاردىڭ تەك 0،9 پايىزىندا عانا جەتكىلىكتى جي­ناق اقشاسى بار. 70 مىڭ ەر ادام 8 ملن تەڭگەدەن ارتىق اقشا جينادى. ايەل ادامداردىڭ تەك 20 مىڭى عانا 10 ملن تەڭگەدەن ارتىق اقشا جيناپ ۇلگەرگەن. ال ولار – قالتالى ازاماتتار، مەنىڭ ويىمشا، ۇيگە سونشالىقتى مۇقتاج ەمەس. قازىر كورسەتكىشتى ازداپ تو­مە­­ندەتىپ، ەر ادامدارعا 6،5 ملن تەڭگەگە، ايەلدەرگە 9،6 ملن تەڭگەگە ازايت­تى. الايدا جالپى جاعداي­دى بۇل وزگەرتە قويمايدى. 10،5 ملن سا­لىمشىنىڭ تەك 1 پايىزى عانا وسى تالاپقا ساي كەلەدى. بۇلار باسپانا نارىعىنا «سەر­پىن» بەرە قويمايدى»، دەيدى م.ماحمۇتوۆا.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

الىپ ءتيىن تورگە وزدى

ايماقتار • كەشە

18،6 ميلليونعا جەتتىك

قازاقستان • كەشە

كحل: «بارىس» جەڭىسكە جەتتى

حوككەي • 15 اقپان، 2020

جول قۇرىلىسىنان تابىلعان اقاۋ كوپ

ايماقتار • 15 اقپان، 2020

اقتوبەدە اۆتوبۋس اۋدارىلدى

ايماقتار • 15 اقپان، 2020

بيىل بقو-دا 1710 پاتەر بەرىلەدى

ايماقتار • 15 اقپان، 2020

جەر سىلكىندى

قازاقستان • 15 اقپان، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار