پرەزيدەنت • 16 قاڭتار، 2020

جاستار ەل دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە دايىن بولۋى ءتيىس

201 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن جاس تا بولسا باس بولا بىلەتىن ازاماتتار پرەزيدەنتتىك كادر رەزەرۆىنە ىرىكتەلدى. كەشە پرەزيدەنت ەلەكتەن ءوتىپ رەزەرۆكە ەنگەن، الداعى ۋاقىتتا ەل ىسىنە ارالاساتىن 300 جاستى اقورداعا ارنايى شاقىرىپ، جۇزبە-ءجۇز كەزدەستى، وي-پىكىر الماستى.

مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسى كەرەك

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل كەزدەسۋدىڭ ءمان-ماڭىزى ەرەكشە ەكەنىن ايتىپ، «جۇزدەن – جۇيرىك، مىڭنان – تۇلپار» شىققان، پرەزيدەنتتىك جاستار كادر رەزەرۆىنە ءوتۋ ءۇشىن ارنايى بايگەدە باق سىناپ، العا وزعان ازاماتتاردى شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتادى. ول كادرلىق رەزەرۆتى جاساقتاۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلعانىن، جوباعا بۇكىل ەلىمىز بويىنشا 13 مىڭ ادام قاتىسقانىن، سونىڭ ىشىنەن 300 ازامات ىرىكتەلگەنىن، جالپى ناۋقانعا قاتىسۋعا تالاپتانعان بارلىق ۇمىتكەر نازاردا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.

– ەل باسقارۋ ىسىنە ارالاساتىن تاڭداۋ­لى جاستاردىڭ قاتارىنا قوسىلۋ – زور مارتەبە. وزدەرىڭىز سياقتى وزىق ويلى، باسەكەگە قابىلەتتى ماماندار ەلىمىزگە وتە قاجەت. جالپى، بۇل – جاس بۋىن وكىلدەرىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكە كەلۋى ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان يگى باستاما. وسى رەتتە ءبىلىمدى ءارى تالاپتى ازاماتتارعا ۇلكەن ءۇمىت ارتامىز. سىزدەر جاڭا قازاقستاننىڭ دامۋىنا ايانباي ۇلەس قوساسىزدار دەپ سەنەمىن. ەلىمىزدىڭ الدىندا بيىك ماقساتتار تۇر. ەڭ الدىمەن، مەملەكەتىمىزدى ودان ءارى وركەندەتىپ، تاۋەلسىزدىگىمىزدى نىعايتۋىمىز كەرەك. سونداي-اق ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرىپ، تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋىمىز قاجەت. بيلىك پەن حالىق اراسىنداعى ءوزارا سەنىمدى كۇشەيتۋ – ماڭىزدى مىندەت. وسىعان وراي «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى قولعا الىندى. مەملەكەتتى باسقارۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ ماقساتىمەن اۋقىمدى رەفورمالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. مۇنىڭ ءبارى جاڭا كەزەڭگە قادام باسقان قازاقستاننىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاسالىپ وتىر، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى ءار زاماندا كەز كەلگەن حالىقتىڭ ءبىلىمدى جانە بىلىكتى ازاماتتارىنىڭ ورتاق مۇددەگە توپتاساتىن كەزەڭى بولاتىنىن، ۇلتتى بيىككە جەتەلەيتىن، جاڭاشا دامۋعا باستايتىن شوعىر قالىپتاساتىنىن، سول سياقتى جاڭا قازاقستان ءۇشىن دە وسىنداي ماڭىزدى ءارى جاۋاپتى ءسات كەلگەنىن ايتتى. پرەزيدەنت ءححى عاسىردىڭ ءۇشىنشى ونجىلدىعىنا جول اشقان 2020 جىلدىڭ باسىندا حالىقارالىق ساياساتتا تۇبەگەيلى وزگەرىس ۇدەرىستەرى بايقالىپ وتىرعانىن، ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى الەمنىڭ ءبىر وڭىرىندەگى داعدارىس باسقا ەلدەرگە دە ىقپالىن تيگىزەتىنىن، بۇعان مىسال رەتىندە پارسى شىعاناعىنداعى، جالپى تاياۋ شىعىستاعى دۇربەلەڭدەردى اتادى. بۇل رەتتە ينستيتۋتتارىنىڭ ىرگەسى بەكىمەگەن ەلدەردىڭ جاھاندىق تۇراقسىزدىققا قارسى تۇرا المايتىنىن ەسكەرگەن ماڭىزدى.

– تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا تۇڭعىش پرەزي­دەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ەلىمىزدە مەم­لەكەتتىك باسقارۋدىڭ جۇيەسى قالىپ­تاس­تى. بۇل جۇيە تالاي قيىن كەزەڭدەردە ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن بىرنەشە رەت دالەلدەدى. بىراق زاماناۋي سىن-قاتەرلەر ودان ءارى ارەكەت ەتۋدى تالاپ ەتەدى. كەز كەلگەن جۇيەنىڭ ومىرشەڭدىگىنىڭ باستى زاڭى – تۇراقتى دامۋ جانە جەتىلۋ. بۇل تۇرعىدا الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالىق كومپانيالار جاقسى ۇلگى كورسەتىپ وتىر. ولار ەڭ الدىمەن باسقارۋ جۇيەلەرىنە جاڭالىق ەنگىزۋدىڭ ارقاسىندا تابىسقا جەتەدى. Apple، Google، Amazon، Alibaba Group جانە وسى سياقتى كومپانيالاردا جۇمىس ىستەۋ ابىروي ەكەنى بارىنە ايان. ولاردىڭ كوشباسشىلىعى تەحنولوگيالاردى قولدانا بىلۋمەن عانا ەمەس، كوماندانىڭ ءاربىر جەكە مۇشەسىنىڭ تالانتتارى مەن كاسىبي قاسيەتتەرىن اشۋمەن كورىنەدى. بۇل قاعيداتتار مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندە دە تالاپ ەتىلۋى ءتيىس. سوڭعى جىلدارى الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى نارازىلىق تولقىنى جاھاندىق وزگەرىستىڭ قاجەت ەكەنىن ايعاقتاپ تۇر. ادامزات ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانى باس­تان كەشىرۋدە، ال مەملەكەتتىك باسقارۋ قاعيداتتارى ونداعان جىلدار بويى وزگەر­مەدى. وسى تۇرعىدا بۇۇ، دسۇ باستاعان حالىقارالىق ينستيتۋتتاردى دا ايتۋعا بولادى. بۇل مەملەكەت ينستيتۋت رەتىندە ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىن جوعالتادى دەگەندى بىلدىرمەيدى. مەملەكەتتىڭ مىندەتى بۇرىنعىداي قالا بەرمەك، ول – قوعامنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن، ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتۋ، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قازىر كوپتەگەن ەلدىڭ ۇكىمەتتەرى باس­قا­رۋدىڭ وڭتايلى ۇلگىلەرىن قاراستىرىپ جاتىر. مەملەكەت قىزمەتىنىڭ سەرۆيستىك مودەلى جايىندا اڭگىمە قوزعاعان پرەزيدەنت قازاق­ستانعا دا قوعامنىڭ تالاپ-تىلەگىنە دۇرىس، ءتيىمدى جانە ادىلەتتى جاۋاپ بەرەتىن مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسى كەرەك ەكەنىن ايتتى.

بارلىق جاڭالىقتىڭ ورتاق ماقساتى – حالىققا جاقىن بولۋ. مەملەكەتتىك باسقارۋدى رەفورمالاۋ تۋرالى ايتقاندا بيىلدان باستاپ مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ سانى بىرتىندەپ قىسقاراتىنى، ۇنەمدەلگەن قاراجات ءتيىمدى جۇمىس ىستەيتىن قىزمەت­كەر­لەردى ماتەريالدىق تۇرعىدان ىنتالان­دىرۋعا جۇمسالاتىنى ءسوز بولدى. جولداۋ­دا كورسەتىلگەندەي، 2024 جىلعا قاراي مەم­لەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ، سونىمەن قاتار ۇلتتىق كومپانيالار قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانىن 25 پايىزعا قىسقارتۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل بىرجاقتى جاسالمايدى، ولاردىڭ اتقاراتىن قىزمەتىن قايتا قاراپ، ياعني مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىنە جاتپايتىن مىندەتتەردى اۋتسورسينگ پەن ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىنە جۇكتەي وتىرىپ قىسقارتىلماق.

مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە «حا­لىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇ­جىرىمداماسىنىڭ نەگىزگى ءۇش قاعي­داتىنا، اتاپ ايتقاندا، اشىقتىق، ين­كليۋزيۆتىلىك جانە ازاماتتاردىڭ سۇرانىستارىنا جەدەل جاۋاپ بەرۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋداردى.

ءبىرىنشىسى – اشىقتىق جانە جاريالىلىق. سونىڭ اياسىندا مەملەكەتتىك ورگاندارداعى جۇمىستىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى تۇر. «اقپاراتقا قول جەتكىزۋ تۋرالى» زاڭنىڭ نورمالارى ساپالى ورىندالۋى كەرەك. شەشىم قابىلداۋ كەزىندە بارلىق تالاپتار ساقتالۋى ءتيىس. شىن مانىندەگى ادىلدىك قاعيداسىن وسىلاي ىسكە اسىرۋعا بولادى. سىبايلاس جەمقورلىققا بارىنشا قارسى تۇرۋ – نەگىزگى ماقساتتىڭ ءبىرى. قوعام وكىلدەرى بيلىكتىڭ ءىس-ارەكەتىمەن كەلىسپەگەن جاعدايدا پىكىرىن ەركىن ايتۋعا مۇمكىندىگى بولۋى قاجەت.

ەكىنشى قاعيدا – ينكليۋزيۆتىلىك. مۇددەلى ازاماتتاردىڭ ماڭىزدى شەشىمدەردى تالقىلاۋعا قاتىسۋعا مۇمكىندىگى بولۋى ءتيىس. ءاربىر داۋىس ەستىلۋى كەرەك. بۇل ءۇشىن ءتيىستى ساياسي تەتىكتەردى دامىتۋ قاجەت. ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ مەملەكەتتىك شىعىستارعا قاتىستى پىكىرىن ەسكەرۋ ماقساتىندا «حالىق قاتىساتىن بيۋدجەت» جوباسى ىسكە اسىرىلادى. اشىق ۇكىمەت پورتالى ازاماتتاردىڭ ماڭىزدى شەشىمدەردى تالقىلاۋداعى مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋى ءتيىس. قازاقستان ازاماتتارى شەنەۋنىكتەردى قوعامعا قاتىستى بارلىق شەشىمدەردى بيلىك دالىزدەرىندە قابىلدايتىن قانداي دا ءبىر تاڭداۋلى توپ رەتىندە قاراماۋى كەرەك. شەنەۋنىكتەر قولجەتىمدى بولۋى قاجەت. مەملەكەتتىك قىزمەتشى – حالىقتىڭ ورتاسىندا حالىق ءۇشىن جۇمىس ىستەيتىن حالىقتىڭ ءبىر بولىگى.

ءۇشىنشى قاعيدا – ازاماتتاردىڭ سۇرا­نىس­تارىنا جەدەل جاۋاپ بەرۋ. قازاقستان­دىق­تاردىڭ وتىنىشتەرىن، ارىز-شاعىم­دارىن دەرەۋ قاراۋ كەرەك. بۇل باعىتتا بيۋرو­كراتياسىز، ناقتى شەشىمدەر قابىل­دانۋى ءتيىس. مۇندا نەگىزىنەن تسيفرلان­دىرۋدىڭ ءرولى باسىم. الداعى جىلدارى مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندەگى بيۋرو­كراتيالىق راسىمدەردىڭ كوبى اۆتوماتتان­دىرىلادى. مەملەكەتتىك سەكتور بلوكچەين، Big Data، جاساندى ينتەللەكت قۇرال­دارىن پايدالانا باستايدى. وسى تەحنو­لوگيالارعا نەگىزدەلگەن جاڭا تاسىلدەر مەن جۇيەلەر قوعامنىڭ ۇسىنىس-تىلەكتەرىنە دەن قويىپ، وزەكتى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى ۋاقتىلى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

ىزگىلىكتى قوعام مەملەكەتتى ىلگەرىلەتەدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ باستى مىندەت مەملەكەتتىك اپپاراتتى جەتىلدىرۋ جانە باسشىلاردىڭ جاڭا بۋىنىنا جول اشۋ ەكەنىن، پرەزيدەنتتىك كادر رەزەرۆىنىڭ نەگىزگى كوزدەگەن ماقساتى وسىعان ساياتىنىن ايتتى.

– بۇگىنگى جاستار – مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ بولاشاعى. ارقايسىڭىزدان ەلدى دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەتىن جاڭا يدەيا مەن ناتيجەلى جۇمىس كۇتەمىز. الداعى ۋاقىتتا سىزدەردى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇلتتىق كومپانيالارعا جاۋاپتى قىزمەتكە جىبەرەمىز. قازىردىڭ وزىندە رەزەرۆكە وتكەن 55 ازامات جاڭا قىزمەتكە بەكىتىلدى. سونىڭ ىشىندە كەيبىرى ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندارداعى باسشىلىق لاۋازىمعا تاعايىندالدى. بۇل – اۋقىمدى جۇمىستىڭ باستاۋى عانا. بيىل رەزەرۆتەگى 100 ادامدى قىزمەتكە تاعايىنداۋدى جوس­پارلاپ وتىرمىز. الداعى جىلداردا كادرلىق رەزەرۆتىڭ الەۋەتىن تولىق پايدالانامىز. ارينە ارالارىڭىزدان بيزنەس سالاسىندا زور جەتىستىككە جەتكەندەر شىعىپ جاتسا، قۇبا-قۇپ بولار ەدى. وسى رەتتە ەل دامۋىنا پايداسى تيەتىن باستامالاردى قولعا العان ءجون. بىراق ءبىزدىڭ ماقساتىمىز سىزدەردى لاۋازىمدى قىزمەتكە تاعايىنداۋ عانا دەپ ويلاماڭىزدار. بۇل – ەلدى وركەندەتۋگە بەل بۋعان، سول ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىن جۇمسايتىن ازاماتتارعا ارنالعان جوبا. باستى مىندەت – تالانتتى جاستاردىڭ قازاقستاندى جاڭا بەلەستەرگە كوتەرۋىنە مۇمكىندىك بەرۋ. ەڭ باستىسى – تۋعان ەلىڭدى شەكسىز قادىرلەۋ جانە وعان ادال قىزمەت ەتۋ. تاباندى ەڭبەك ەتىپ، ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزۋ كەرەك. بۇل ۇلتتى جاڭعىرتۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى. مەن وزدەرىڭىز ارقىلى ەلىمىزدە پاتريوتتاردىڭ جاڭا بۋىنى قالىپتاسادى دەپ سەنەمىن. سىزدەر ەگەمەن ەلىمىزدىڭ جاستارىنا ۇلتجاندىلىقتىڭ، وتانشىلدىقتىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتۋلەرىڭىز كەرەك. كەزىندە الاش ارداقتىسى ءاليحان بوكەيحان: «ۇلتقا قىزمەت ەتۋ بىلىمنەن ەمەس، مىنەزدەن» دەپ ايتقان. بۇل – ەشقاشان وزەكتىلىگىن جوعالتپايتىن، ۋاقىت وتكەن سايىن ءمان-ماڭىزى ارتا تۇسەتىن قاناتتى ءسوز، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت وتانعا دەگەن سۇيىسپەن­شىلىكتىڭ وزىق ۇلگىسىن بيىل تۋعانىنا 175 جىل تولاتىن ۇلى اباي كورسەتكەنىن، ەلىمىزدىڭ تاريحىندا جانە الەم تاريحىندا وشپەس ءىز قالدىرعان ونىڭ عيبراتتى عۇمىرى مەن مول مۇراسى بۇكىل حالقىمىزعا ۇلگى-ونەگە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

– ابايدىڭ وسيەتى – وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ اينىماس تەمىرقازىعى. ءبىز ەلدى، ۇلتتى ابايشا ءسۇيۋدى ۇيرەنۋىمىز كەرەك. ۇلى اقىن ۇلتىنىڭ كەمشىلىگىن قاتتى سىناسا دا، تەك ءبىر عانا ويدى – قازاعىن، حالقىن تورگە جەتەلەۋدى ماقسات تۇتتى. ۇلى ويشىل جاستارىمىزدى ءبىلىم مەن عىلىم يگەرۋگە، ونەر مەن ءتىل ۇيرەنۋگە، ادال ەڭبەك ەتۋگە شاقىردى. ابايدىڭ «تولىق ادام» تۇجىرىمى ءومىرىمىزدىڭ كەز كەلگەن سالاسىندا، مەملەكەتتى باسقارۋ مەن ءبىلىم جۇيەسىندە، بيزنەس پەن وتباسى ينستيتۋتتارىندا نەگىزگى تۇعىرعا اينالۋى كەرەك. مۇنىڭ ءبارى ينتەللەكتۋالدى ۇلت قالىپتاستىرۋ ءۇشىن قاجەت. ابايدى ءوز زامانىنداعى ىسكەرلىكتىڭ ۇيىتقىسى دەۋگە بولادى. ءبىز ەلدىك مۇددەگە قاتىستى ءاربىر ىسىمىزدە ۇلى اقىننىڭ ەڭبەكتەرىنە جۇگىنۋىمىز كەرەك. بۇل – جاڭعىرۋ جولىنداعى اسا ماڭىزدى قادام. حالقىمىز، اسىرەسە جاس بۋىن ابايدىڭ سارا جولىن جالعاۋعا باسا ءمان بەرۋى ءتيىس. مەن «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالامدا وسى ماسەلەلەرگە ەرەكشە نازار اۋداردىم. ءبىز ەلدىك پەن ەگەمەندىكتىڭ قادىرىن باعالاي ءبىلۋىمىز كەرەك. جاستارىمىز ءاردايىم ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ، دارىپتەي ءبىلۋى قاجەت. بۇل وزدەرىڭىزگە جۇكتەلگەن مارتەبەلى ميسسيا دەپ بىلىڭىزدەر، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت ەلىمىزدە جۇرگىزىلەتىن اۋقىمدى ترانسفورماتسيالار ناقتى سالالارداعى، وڭىرلەردەگى، قالالار مەن اۋىلدارداعى كىشكەنتاي وزگەرىستەردەن باس­تالاتىنىن اتاپ ءوتىپ، جاستاردى اتقاراتىن قىزمەتىنە قاراماي مەملەكەتتى جاڭعىرتۋ پروتسەسىنە ءوز ۇلەستەرىن قوسۋعا شاقىردى.

– بۇگىنگى جاس بۋىننىڭ، سونىڭ ىشىندە سىزدەر دە بيلىككە كەلەتىن ۋاقىت الىس ەمەس. سىزدەر مەملەكەتتى باسقارۋ تىزگىنىن الۋعا دايىن بولىپ، ءتيىستى ءبىلىم مەن بىلىكتى مەڭگەرۋلەرىڭىز قاجەت. جاستارىمىز ەل دامۋىنىڭ جاڭا تاريحي كەزەڭىنە دايىن بولۋى كەرەك. ءبىلىم مەن بىلىك ورشىلدىكتەن بيىك تۇرۋى ءتيىس. جاڭارۋ ۇدەرىسى – ءوزىنىڭ ىشكى ساياساتتاعى باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى. كادر رەزەرۆىن جاساقتاۋ جۇمىستارى مۇنىمەن توقتاپ قالمايدى، جالعاسا بەرەدى. ونىڭ قاتارىنا ىنتالى جانە لايىقتى جاس­تار كىرەدى. الداعى كەزەڭدە ءححى عاسىردىڭ تابىستى مەملەكەتىن قۇرۋعا دايىن كاسىپكەرلەردىڭ، عالىمداردىڭ، مادەنيەت قايراتكەرلەرىنىڭ، يننوۆاتورلاردىڭ جانە باسقا دا تالانتتى جاستاردىڭ جاڭا بۋىنىنا بەلسەندى قولداۋ كورسەتەمىز. ءتۇرلى سالاعا جاۋاپكەرشىلىكتى الۋدان، قالىپتان تىس جانە ءتيىمدى شەشىمدەر قابىلداۋدان قورىقپايتىن جاڭا فورماتسياداعى باسقارۋشىلار توبى قاجەت. مىسالى، قازىر ءبىز مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك ساياساتىنىڭ وڭتايلى مودەلىن قاراستىرىپ جاتىرمىز. سونىڭ ىشىندە وزەكتىسى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك ماسەلەلەرى بولىپ تۇر. مەملەكەت شىن مانىندە مۇقتاج ادامدارعا كومەكتەسۋى ءتيىس. ۇكىمەت جاردەماقىنى تابىستارىنا قاراماستان بارلىق كوپ بالالى وتباسىنا بەرۋگە نيەتتى. بۇعان قوسا از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ بالالارى كەپىلدى الەۋمەتتىك پاكەتتى الادى. مەكتەپكە دەيىنگى بالالارعا قامقورلىق جاسالادى. از قامتىلعان وتباسىلاردان شىققان وقۋشىلارعا تەگىن ىستىق تاماق، ساباققا بارىپ-كەلەتىن جولاقىسى، مەكتەپ فورماسى مەن قاجەتتى كەرەك-جاراقتار بەرىلەدى. مۇنىڭ ءبارى ارينە مەملەكەت ەسەبىنەن، – دەدى پرەزيدەنت.

اتالعان باعىتتا قاسىم-جومارت توقاەۆ وتاندىق كاسىپكەرلەردى، ۇلتتىق بۋرجۋا­زيانى قولداۋ كورسەتۋگە شاقىردى. ول مۇن­داي تاجىريبەنىڭ فينليانديا، شۆەتسيا، چەحيا، ەستونيا سياقتى ەۋروپا­نىڭ بىرقاتار ەلىندە بار ەكەنىن، كاسىپكەر­لەر الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋعا بەلسەندى تۇردە ارالاساتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل مەم­لەكەت باسشىسى جاريالاعان ۆولونتەر جى­لىنىڭ ماقسات-مۇددەسىمەن دە ۇندەسەدى. ويت­كەنى 2020 جىل ەلىمىزدە يگى ىستەردىڭ، ىزگى­لىك­تىڭ، قايىرىمدىلىقتىڭ جىلى بولماق.

ۇتقىر ويلى جاستار جينالدى

جاستار جىلى قولعا الىنعان ىلكىمدى ىستەردىڭ ىشىندە قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن پرەزيدەنتتىك جاستار كادر رەزەرۆىن قالىپتاستىرۋ مىندەتى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنە جۇكتەلدى. وسىناۋ مەملەكەتتىك قىزمەتتى جەتىلدىرۋ باعىتىنداعى ماڭىزدى باس­تامانى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى اتالعان اگەنتتىكتىڭ توراعاسى انار جايىلعانوۆا باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندا العاش رەت قولدانىلعان ىرىكتەۋ فورماتى ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرىنىڭ، ءتىپتى شەتەلدەردە جۇرگەن جاستاردىڭ نازارىن اۋداردى. بۇعان ءبىر ورىنعا 24 ازاماتتىڭ ۇمىتكەر بولعانى دالەل. ىرىكتەۋگە قاتىسۋعا بار­لىعى 13 مىڭنان اسا ادام ءوتىنىش بەردى. ونىڭ ىشىندە 7 312-ءسى تاپسىرۋ پروتسەسىنەن تولىق ءوتتى.

– بۇل ايتۋلى جوباعا قاتىسۋعا تالاپ­­تان­عان جاستاردىڭ كوبى الدىڭعى قاتار­لى شەتەلدىك وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم العان، سونداي-اق ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سەكت­و­رىنداعى جەتەكشى شەتەل­دىك جانە وتاندىق كومپانيالاردا تاجى­ريبەدەن وتكەن. ياعني، باسىنان باستاپ قاتىسۋشىلاردىڭ ساپالىق قۇرامى وتە جوعارى دەڭگەيدە بولدى. اگەنتتىككە جۇكتەلگەن زور جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنە وتىرىپ، ءبىز جوبانىڭ اشىقتىعى مەن ادىلدىگىنە باسا نازار اۋداردىق. پروتسەستىڭ وبەكتيۆتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن، كانديداتتارعا قولايلى بولۋى ءۇشىن ىرىكتەۋ ءراسىمى بارىنشا اۆتوماتتاندىرىلدى جانە قازىرگى زامانعى جاعدايلارعا بەيىمدەلدى. ۇمىتكەرلەرگە تاۋلىك بويى ونلاين-كەڭەس الۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى. قاتىسۋشىلار ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعدايدىڭ جاسالعانىن وسىندا وتىرعان رەزەرۆشىلەردىڭ راستايتىنىنا سەنىمدىمىن. رەزەرۆتى جاساقتاۋ بارىسىنان كوپشىلىك تە حاباردار بولىپ وتىردى. كەز كەلگەن ازامات كەلەسى كەزەڭگە كىم وتكەنىن كورىپ وتىرۋعا مۇمكىندىك تۋدى. ىرىكتەۋدىڭ ءار كەزەڭىنەن كەيىن ءبىز اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەدە جانە اگەنتتىكتىڭ سايتىندا قاتى­سۋشىلاردىڭ ءتيىستى ءتىزىمىن جاريالادىق. سون­داي-اق كانديداتتاردى باعالاۋ كەزە­ڭ­ىندە شەشىمدەر قابىلداۋدىڭ اشىقتى­عىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءبىز تاۋەلسىز باقىلاۋشىلاردى، مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ قىزمەتكەرلەرىن، قوعام بەلسەن­دىلەرىن، باق جانە اكادەميالىق ورتا وكىلدەرىن تارتتىق. سوندىقتان ىرىكتەۋ بارىنشا اشىق جانە ءادىل ءوتتى دەپ سەنىممەن ايتا الامىن، – دەدى انار جايىلعانوۆا.

مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى بىرەگەي باستاما بويىنشا جۇمىس مۇنىمەن توقتاپ قالماي، جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ ساپالى جاڭا كەزەڭىنە كوشەتىندەرىن اتاپ ءوتتى. ەندى رەزەرۆكە ەنگەندەردى لاۋازىمعا تاعايىندالعانعا دەيىن ارنايى ازىرلەنگەن باعدارلامالار بويىنشا وقىتۋ قاراستىرىلادى. بۇل جاۋاپتى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردە جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن قاجەتتى قوسىمشا ءبىلىم بەرۋگە، ازاماتتارمەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن رەزەرۆشىلەردىڭ قۇزىرەتىن ارتتىرۋعا، كوپشىلىك الدىندا ءسوز سويلەۋ داعدىلارىن، شەكتەۋلى جاعدايلاردا جۇمىس ىستەي ءبىلۋ قابىلەتىن دامىتۋعا باعىتتالادى.

بۇدان كەيىن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەل ىسىنە ارالاساتىن ەلەۋلى جاستارمەن وي-پىكىر الماسۋدى ءجون كوردى. الدىمەن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى بيرجاسىنىڭ قارجى ديرەكتورى رەنات بەكتۇروۆ ءسوز الدى. قاراپايىم جۇرگىزۋشى مەن مەدبيكە وتباسىندا تاربيەلەنگەن ول بۇل جەتىستىگىن اتا-اناسىنىڭ، مەكتەپتەگى جانە ومىردەگى ۇستازدارىنىڭ ەڭبەگىنىڭ جەمىسى، ەلىمىزدەگى تىنىشتىقتىڭ، مەملەكەتىمىزدىڭ بەرگەن مۇمكىنشىلىكتەرى مەن ءبىلىمىنىڭ ارقاسى دەپ باعالايتىنىن ءبىلدىردى.

– كادر رەزەرۆىنە ىرىكتەۋگە قاتىسۋ مەن ءۇشىن ورىندى قادام بولدى. ال كاسىبي جولىمداعى ەڭ ۇلكەن جوبا – 2016 جىلى ەلباسى باستاماسىمەن قۇرىلعان «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنا كەلۋىمنەن باستالدى. وسىندا زامان تالابىنا، حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي ەلىمىزدىڭ قارجى نارىعىنىڭ جاڭا تاريحىن جازۋعا اتسالىسىپ جاتىرمىن. ورتالىق الدىندا قىسقا مەرزىم ىشىندە ەلدىڭ دە، شەتەلدەردىڭ دە سەنىمىنەن شىعاتىن، الەمدىك دەڭگەيدەگى بيرجا الاڭىن قۇرۋ ماقساتى تۇردى. بۇل وڭاي بولماسا دا قويىلعان ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن بارىمدى سالىپ، جىلدار بويى ايانباي قىزمەت ەتتىم. ءبىر جىل ىشىندە جاڭا بيرجانىڭ ىرگەسى قالانىپ، «قازاتومونەركاسىپ» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ اكتسيالارىن IPO-عا شىعاردىق. ەلىمىزگە «شانحاي» قور بيرجاسى، «ناسداك»، «گولدمان ساكس» جانە «جىبەك جولى» قورى سەكىلدى باتىس پەن شىعىستىڭ ءىرى قارجى ينستيتۋتتارىن ينۆەس­تور رەتىندە تارتتىق. قىسقا مەرزىم ىشىندە قۇنى 80 ملرد تەڭگەدەن اسا اكتسيالار بيرجامىزدا اشىق ساۋداعا شىعارىلدى. مەنىڭ ويىم­شا، قازاقستاننىڭ جاھاندىق قارجى جۇيەسىندە ءوز ورنىن تاۋىپ، ايماقتىق قارجى ورتالىعىنا اينالۋى ءۇشىن بارلىق جاعداي بار. نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ 3 جىل ىشىندە الەمدىك قارجى ورتالىقتار رەيتينگىندە 51-ورىنعا يە بولعانى – وسىنىڭ بىردەن-ءبىر دالەلى. وسى جۇمىستى جالعاستىرۋ قاجەت، – دەدى رەنات بەكتۇروۆ.

پرەزيدەنتتىك جاستار كادر رەزەرۆىنە ەنگەندەردىڭ ءبىرى – جاپونيا ۇلتتىق ساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ PhD دوكتورانتى ءزۇلفيا سۇلەيمەنوۆا. ول جاسىل ەكونوميكانى دامىتۋ سالاسىنداعى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدا ەڭبەك جولىن باستاپ، جەكە جانە اكادەميالىق سەكتورلاردا تاجىريبە جيناعان.

– ەندى مەنىڭ وسى بىرەگەي جوبانىڭ ارقاسىندا ەلگە ورالىپ قانا قويماي، ەكولوگيا جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنا ناقتى ۇلەس قوسۋعا مۇمكىندىگىم بار. مەنىڭ ديسسەرتاتسيام سىرداريا وزەنى باسسەينىندەگى سۋ ىنتىماقتاستىعى جونىندە بولعان. بۇل تاقىرىپ – قازاقستان ءۇشىن وتە وزەكتى. قازىردىڭ وزىندە بىزدە سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسى ماڭىزدى بولىپ تۇر. كەيبىر بولجامدارعا سۇيەنسەك، 2030 جىلعا قاراي قازاقستاننىڭ وزەن اعىسى شامامەن ۇشتەن بىرگە ازايادى. قازاقستان جىل سايىن قۇرعاقشىلىق سالدارىنان 93 ملرد تەڭگەگە جۋىق شىعىنعا باتۋدا. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ، مەن ءوز ۇسىنىستارىمدى ايتقىم كەلەدى. الدىمەن ەكونوميكانىڭ سۋدى شىعىنداۋىن قىسقارتۋ قاجەت. ءبىز سۋدى كوپ قاجەت ەتەتىن ونىمدەردى شىعارامىز. سۋ تاپشىلىعى ونىڭ فيزيكالىق جەتىسپەۋى ەسەبىنەن عانا ەمەس، سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى، يندۋستريالىق جانە ەنەرگەتيكالىق سەكتورلار تاراپىنان جوعارى سۇرانىستان دا تۋىندايدى. سونىمەن قاتار جەراستى سۋلارىنىڭ لاستانۋىنا جول بەرمەۋ شارالارىن كۇشەيتۋدى ۇسىنامىن. بۇل اۋا مەن جەرۇستى سۋلارىنىڭ لاستانۋىن شەكتەگەندە عانا مۇمكىن بولادى، – دەدى ءزۇلفيا سۇلەيمەنوۆا.

ۇزدىك جاستاردىڭ قاتارىنان «Eurasia Blockchain Fintech Group Limited» كومپا­نيا­سىنىڭ باس ديرەكتورى تىلەكتەس ادام­بەكوۆ تە تابىلدى. قىتايدىڭ تسينگحۋا ۋني­ۆەرسيتەتىندە ءبىلىم العان ول ەكى جىل بۇرىن «استانا» حقو-عا 1 ملن دوللار كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىپ، ءوز كومپانياسىن قۇرعان ەكەن.

– كانادالىق سەرىكتەستەرىمىزبەن بىرگە «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالى­عى باقىلايتىن تسيفرلى اكتيۆتەردى جانە كريپتوۆاليۋتالاردى الماستىرۋ بيرجاسىن قۇرىپ، تمد ەلدەرى اراسىندا العاشقى ليتسەنزياعا يە بولدىق. بلوكچەين تەحنولوگيالارى تەك كريپتوۆاليۋتانى عانا ەمەس، دەنساۋلىق ساقتاۋ، اۋىل شارۋاشىلىعى، لوگيستيكا جانە تاعى دا باسقا سالالاردى دامىتۋدا زور سەپتىگىن تيگىزە الادى. مىسالى، مەملەكەتتىك قارجى جۇيەسىنە ءتيىمدى قاداعالاۋ مەن ترانزاكتسيالىق شىعىنداردى ازايتۋ مۇمكىندىكتەرىن الىپ كەلەدى. سونىڭ ارقاسىندا كولەڭكەلى ەكونوميكا مەن جەمقورلىقتى تۇبىرىمەن جويۋعا بولادى. شىنى كەرەك، قالىپتاسقان جوعارى تەحنولوگيالىق سالالاردا ءبىز الدىڭعى قاتاردا ەمەسپىز. الايدا جاڭا قارجى تەحنولوگيالارىنا كەلگەندە ازىرگە وزگە ەلدەرمەن تەڭبىز. ويتكەنى بۇل جۇيە ەندى عانا دامىپ كەلە جاتىر. وسى ۋاقىت پەن مۇمكىندىكتى ءمۇلت جىبەرىپ الماۋىمىز قاجەت. بلوكچەين جۇيەسىنە نەگىزدەلگەن جوبالاردى دامىتۋ – قازاقستانعا الەمدىك ەكونوميكادا ءوز ورنىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى ءسوزسىز. ءبىز وسى باعىت بويىنشا دۇنيە جۇزىندە الدىڭعى لەكتە تۇرعان ەلدەردىڭ قاتارىندا بولا الامىز. وسىنداي ماقسات جولىندا مەن ءوزىمنىڭ بارلىق ءبىلىمىم مەن كۇش-جىگەرىمدى جۇمساپ، ەلگە قىزمەت ەتۋگە دايىنمىن، – دەدى رەزەرۆشى.

سونىمەن قاتار پرەزيدەنتتىڭ الدىندا «وسكەمەن قالالىق ءبىلىم ءبولىمى» مەملەكەتتىك مەكەمەسى قامقورشىلىق جانە قورعانشىلىق ورگانى بالالاردىڭ قۇ­قىقتارىن قورعاۋ سەكتورىنىڭ مەڭگە­رۋ­شىسى يۋليا وۆەچكينا الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە قاتىستى ءوز ويىن ءبىلدىردى. ول بۇل باعىتتا الدىن الۋ ءىس-شارالارىنا باسىمدىق بەرۋدى ءجون كورەدى. سونداي-اق ماسەلەلەر بويىنشا جۇمىستاردى جۇيەلى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ، تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق، سۋيتسيد، كامەلەتكە تولماعاندار اراسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتار، وتباسىنىڭ الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتى ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن بارلىق ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن كۇشەيتۋدى نەمەسە بىرنەشە مەملەكەتتىك ورگاندى بىرىكتىرۋدى ۇسىندى.

ال «BTS Digital» جشس ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ كونسۋلتانتى ولجاس ساكەنوۆ ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى پىكىرىمەن ءبولىستى. ونىڭ ايتۋىنشا، ءبىر كەزدەرى العان ءبىلىمىڭ ۋاقىت وتە كەلە ۇمىتىلىپ قالادى. كەز كەلگەن جاستاعى ادام قارايىپ قالماۋى ءۇشىن جاڭا ءبىلىم الىپ، داعدىلانۋى ءۇشىن قولايلى جاعداي جاسالۋى كەرەك. سونداي-اق قاشىقتىقتان وقىتۋ جۇيەسىن دامىتۋ جانە بارلىق وقۋ ورىندارىن ۇلكەن دەرەكتەردى تالداۋ نەگىزىندە شەشىم قابىلداۋعا قابىلەتتى پروگرامميستەردى، جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى مامانداردى جانە باسقارۋشىلاردى دايارلاۋعا شوعىرلاندىرۋ ماڭىزدى.

1

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار